Tạo thêm sức bật cho du lịch cộng đồng

Không gian văn hóa bản địa đang trở thành “chìa khóa” để du lịch cộng đồng Thanh Hóa bước vào một giai đoạn phát triển mới - nơi gắn kết giá trị truyền thống với xu hướng du lịch trải nghiệm. Khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm trong phát triển sản phẩm, du lịch cộng đồng ở một số địa phương đang góp phần quan trọng trong bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa.

Du lịch cộng đồng bản Bút (xã Nam Xuân) - điểm đến yên bình, giàu bản sắc.

Du lịch trải nghiệm ngày càng phát triển, những không gian văn hóa ở các bản du lịch cộng đồng miền Tây xứ Thanh giờ đây không chỉ giới hạn tại các homestay, những nếp nhà sàn truyền thống hay những ngày hội lớn. Đó chính là quá trình đưa văn hóa trở thành yếu tố góp phần tạo nên sản phẩm du lịch đặc sắc. Điển hình cho sức bật du lịch cộng đồng phải kể đến bản Đôn, xã Pù Luông - một trong những điểm đến của Khu Du lịch sinh thái cộng đồng Pù Luông. Du lịch phát triển đã mở ra một không gian văn hóa sâu rộng - nơi người dân không chỉ giữ gìn giá trị truyền thống, mà còn đưa những giá trị ấy vào trải nghiệm của du khách. Du khách đến bản Đôn không chỉ chiêm ngưỡng cảnh đẹp thiên nhiên, mà còn tham gia vào các hoạt động văn hóa như dệt thổ cẩm, chế biến ẩm thực, đi bộ khám phá bản làng... và cùng tham gia vào các trò chơi dân gian, giao lưu văn hóa, văn nghệ với người dân bản địa. Việc đưa trải nghiệm văn hóa vào đời sống thường nhật như vậy đã khiến bản Đôn nói riêng, Khu Du lịch sinh thái cộng đồng Pù Luông nói chung trở thành điểm đến yêu thích của du khách trong nước và quốc tế. Gần đây nhất, kỳ nghỉ Tết Dương lịch 2026, khu du lịch này đã dẫn đầu lượng khách toàn tỉnh, với gần 32 nghìn lượt khách, công suất phòng đạt 100%.

Anh Nguyễn Đình Thắng, quản lý Pù Luông Bản homestay, cho biết: “Việc mở rộng không gian văn hóa đã giúp bản Đôn tạo ra sự khác biệt với những điểm đến khác. Du khách không chỉ đến để “ngắm” mà còn để “sống”, “hiểu” và “trải nghiệm”. Pù Luông Bản homestay đang hướng tới một sản phẩm không chỉ dựa vào thiên nhiên hùng vĩ mà còn dựa trên văn hóa đặc sắc của cộng đồng. Khi trải nghiệm văn hóa trở thành một phần tất yếu của hành trình, du lịch cộng đồng không chỉ thu hút lượng khách ổn định, mà còn góp phần nâng tầm dịch vụ cơ sở lưu trú và điểm đến”.

Cùng với Pù Luông, Khu Du lịch sinh thái cộng đồng bản Mạ, xã Thường Xuân là minh chứng khác cho việc mở rộng không gian văn hóa trong du lịch cộng đồng. Tại bản Mạ (thôn Thanh Xuân), 55/55 hộ gia đình vẫn duy trì cuộc sống trong các ngôi nhà sàn truyền thống của dân tộc Thái, kiến trúc và cảnh quan bản địa được chú trọng bảo tồn, tạo nên một không gian văn hóa sống động. Đến với bản Mạ, ngoài lưu trú, thưởng thức ẩm thực, du khách còn được hòa mình trong khung cảnh thiên nhiên yên bình cùng đời sống văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái bên dòng sông Chu. Nhiều hoạt động như nhảy sạp, đánh cồng chiêng, ném còn, đánh đu, dệt thổ cẩm... được duy trì tổ chức thường xuyên, tạo sức hút riêng cho điểm đến. Trưởng thôn Thanh Xuân Lữ Xuân Thắng cho biết: “Việc giữ gìn cảnh quan tự nhiên, kiến trúc nhà sàn và các hoạt động văn hóa đã giúp bản Mạ trở thành điểm đến nguyên sơ, hấp dẫn. Du lịch phát triển không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương, còn góp phần nâng cao nhận thức của người dân trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa”.

Các giá trị văn hóa của đồng bào Thái đã mở ra không gian trải nghiệm đặc sắc tại Khu Du lịch sinh thái cộng đồng bản Mạ, xã Thường Xuân.

Thực tế, hành trình mở rộng không gian văn hóa ở các bản du lịch cộng đồng xứ Thanh không chỉ là đưa văn hóa vào trong sản phẩm du lịch, đó còn là cách khiến người dân - chủ thể của văn hóa trở thành người kể chuyện, người hướng dẫn và đại sứ văn hóa thực thụ. Khi du lịch cộng đồng phát triển theo hướng này, người dân trở thành nhân tố trung tâm, tham gia trực tiếp vào quy trình định vị giá trị sản phẩm du lịch. Những hoạt động như dẫn đường trekking, trò chuyện giới thiệu văn hóa, hướng dẫn làm nghề thủ công hay tham gia đời sống cùng người dân khiến du khách có được trải nghiệm sâu sắc hơn về văn hóa vùng cao. Nhờ đó, hành trình khám phá miền Tây xứ Thanh ngày càng trở nên hấp dẫn, cuốn hút du khách.

Để khai thác hiệu quả không gian văn hóa trong du lịch cộng đồng, những năm qua tỉnh Thanh Hóa đã dành nhiều nguồn lực cho công tác quy hoạch và phát triển hạ tầng, bảo tồn kiến trúc bản địa, đào tạo nguồn nhân lực và kỹ năng du lịch cho cộng đồng tại các địa phương có khu, điểm du lịch. Đồng thời, các chương trình xúc tiến, quảng bá du lịch cũng đã nhấn mạnh du lịch cộng đồng là 1 trong 3 sản phẩm thế mạnh của tỉnh. Ngoài ra, các lễ hội văn hóa vùng cao được quan tâm tổ chức thường niên, thu hút đông đảo du khách tham gia.

Thực tế, mở rộng không gian văn hóa đang trở thành con đường tất yếu để du lịch cộng đồng Thanh Hóa phát triển bền vững, giàu bản sắc. Cũng từ đó, mỗi bản làng không chỉ là điểm đến du lịch hấp dẫn, mà hơn cả, đó là không gian của sự gặp gỡ, đối thoại giữa du khách và cộng đồng - nơi giá trị văn hóa được chia sẻ, gìn giữ và lan tỏa sâu rộng.

Bài và ảnh: Lê Anh