Khi video ngắn “gây nghiện”

Không chỉ lấy đi thời gian hay làm gián đoạn những kết nối trong gia đình, thói quen “ghiền” video ngắn, video AI còn có thể kéo theo những thay đổi trong cách con người tập trung tiếp nhận thông tin. Đáng lo hơn, những nội dung kích động, phi thực tế, được tạo ra để gây sự chú ý đang len vào đời sống số, tác động đến nhận thức và sức khỏe tinh thần của con người, đặc biệt là trẻ em và thanh, thiếu niên.

Nhiều người trẻ đến bác sĩ tư vấn ảnh hưởng tâm lý do xem quá nhiều video ngắn và mạng xã hội.

Dễ dàng nhận thấy video ngắn, video AI đang xuất hiện ngày càng dày đặc trên tiktok, facebook reel, youtube shorts. Từ những đoạn phim giải trí vài chục giây đến các video được dựng bằng hình ảnh, giọng nói và tình huống do AI tạo ra, nội dung liên tục được làm mới, đánh trúng sự tò mò và cảm xúc của người xem. Không ít video khai thác những tình huống gây sốc, kích động, thậm chí phi thực tế; cổ xúy lối sống lệch lạc, đề cao tiền bạc, quyền lực hoặc bình thường hóa các nội dung bạo lực, tình dục. Đáng nói, những nội dung này dần trở thành một phần trong thói quen giải trí hằng ngày của không ít người.

Với bạn L.P.M (18 tuổi), những lần mở điện thoại ban đầu chỉ để xem vài video trước khi đi ngủ, nhưng “vài phút” nhiều khi kéo dài đến tận sáng. Những ngày nghỉ, ngoài thời gian đi học và làm thêm, cô gái trẻ này dành phần lớn thời gian rảnh để lướt video. L.M.P chia sẻ: “Lúc đầu em cứ cầm điện thoại lên lướt vu vơ, nhưng dần dần thành thói quen. Nhiều hôm cứ xem mãi, đến khi điện thoại hết pin mới thôi. Lâu dần em chỉ muốn lướt mạng, xem video, ngại trò chuyện, ít giao tiếp với bạn bè. Tinh thần thường xuyên uể oải, khó tập trung và nhớ trước quên sau”.

Không chỉ ở sinh viên, thói quen lướt video liên tục còn dễ bắt gặp ở những người đã đi làm. Tại một quán cà phê, anh N.V.H. (25 tuổi) ngồi hàng giờ bên chiếc điện thoại. Ngón tay liên tục vuốt màn hình, hết video này đến video khác. Có lúc anh đặt điện thoại xuống, trò chuyện được vài phút rồi lại cầm lên, tiếp tục lướt. Anh H. chia sẻ. “Trước khi đi ngủ tôi cũng lướt, sáng ngủ dậy việc đầu tiên là cầm điện thoại. Lúc rảnh cũng lướt, ngồi chờ cũng lướt. Nhiều khi chẳng định xem gì cụ thể, nhưng cứ mở điện thoại lên là lại có video mới hiện ra. Xem xong một video, lại thấy một video khác nội dung tương tự nhưng cách làm khác, hình ảnh hấp dẫn hơn, thế là lại xem tiếp”.

Trong gia đình, chỉ cần một chiếc điện thoại, máy tính bảng, ti vi trẻ có thể ngồi hàng giờ trước youtube shorts với những đoạn phim vài chục giây, hình ảnh nhiều màu sắc, âm thanh vui nhộn, nhân vật hoạt hình và những tình huống liên tục thay đổi, khiến trẻ dễ bị cuốn vào. Chị L.V.A (Hạc Thành) cho biết, năm lớp 6 con của chị khá chăm chỉ học tập. Sau kỳ nghỉ hè, khi thời gian sử dụng điện thoại tăng lên, việc nhắc con hạn chế xem trở nên khó khăn hơn. Chị V.A chia sẻ: “Cứ cấm xem điện thoại là cháu tỏ thái độ, cãi lại. Có hôm còn trốn xem vào buổi tối, về nhà là vào phòng đóng cửa. Tôi thấy tính tình của con thay đổi nhiều so với trước nên tôi khá lo lắng”.

Thực tế cho thấy, trẻ em và người lớn đều dễ bị cuốn vào vòng lặp của video ngắn, video AI, dần hình thành thói quen xem khó kiểm soát. Không chỉ tiêu tốn thời gian, thói quen này còn ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập trung, học tập, công việc và giao tiếp. Đáng lo hơn, những video kích động, bạo lực, cổ xúy lối sống lệch lạc hoặc được AI tạo ra chân thực còn tiềm ẩn nguy cơ tác động đến nhận thức, cảm xúc và cách nhìn của người xem.

Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Thương, Bệnh viện Tâm thần cho biết: “Việc tiếp xúc quá nhiều với những nội dung có tốc độ nhanh, kích thích liên tục có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và thói quen sinh hoạt. Đối với trẻ nhỏ, điều này còn khiến trẻ khó kiên trì, dễ cảm thấy nhàm chán với những nhiệm vụ có nhịp độ chậm, kéo dài. Thời gian xem nhiều còn ảnh hưởng đến giấc ngủ, lịch sinh hoạt và nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển ngôn ngữ, kỹ năng xã hội, điều chỉnh cảm xúc. Đáng lưu ý là những nội dung bạo lực, ganh tị, ích kỷ hay hành vi lệch chuẩn nếu lặp lại thường xuyên có thể tác động đến nhận thức và ứng xử. Vì vậy, cha mẹ cần đồng hành, hướng trẻ sử dụng công nghệ đúng lúc, cân bằng giữa thế giới số với học tập, vui chơi, vận động và giao tiếp trực tiếp”.

Video ngắn và công nghệ AI đang mở thêm những cách tiếp cận thông tin, giải trí tiện lợi, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về khả năng lựa chọn và kiểm soát thông tin. Mỗi người cần chủ động làm chủ thời gian sử dụng, lựa chọn nội dung phù hợp, để công nghệ hỗ trợ cuộc sống thay vì chi phối đời sống, cảm xúc, cách nhìn.

Bài và ảnh: Quỳnh Chi