Kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực công tác dân tộc (3/5/1946-3/5/2026):

Đưa chính sách đến gần với đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xứ Thanh

Ngày 3/5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 58-SL thành lập Nha Dân tộc thiểu số - cơ quan chuyên trách đầu tiên về công tác dân tộc của Nhà nước. Ngày 4/4/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 41-SL thành lập Ủy ban hành chính đặc biệt miền thượng du Thanh Hóa - tiền thân của Sở Dân tộc và Tôn giáo ngày nay. Từ đây, công tác dân tộc ở xứ Thanh có một dấu mốc quan trọng, không chỉ là nhiệm vụ quản lý, mà trở thành “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt trong hành trình xây dựng và phát triển quê hương, đất nước.

Một góc Pù Luông nhìn từ trên cao. (Ảnh: Hoàng Đông)

Hành trình 80 năm tự hào

Những ngày đầu tháng 5, về xã Hồi Xuân chúng tôi có dịp đến thăm ông Lương Văn Tưởng, nguyên Trưởng Ban Dân tộc tỉnh - người có nhiều năm gắn bó với công tác dân tộc. Ông Tưởng chia sẻ, trải qua nhiều thời kỳ, giai đoạn cách mạng, cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực công tác dân tộc tại Thanh Hóa đã có nhiều lần được đổi tên cho phù hợp với từng thời kỳ như: Ủy ban Hành chính đặc biệt miền Thượng du và Đảng ủy miền Tây (giai đoạn 1947-1954); Ủy ban hành chính đặc biệt miền Thượng du và Ban cán sự miền Tây; Ban Chỉ đạo công tác miền Tây; Ban Dân tộc và Định canh định cư; Ban Miền núi và Dân tộc và Ban Dân tộc và Miền núi; Ban Dân tộc; Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh.

Dù trong giai đoạn lịch sử nào, đội ngũ những người làm công tác dân tộc từ tỉnh đến cơ sở tại Thanh Hóa luôn nỗ lực, đồng hành, là cầu nối đưa các chủ trương, chính sách Nhà nước, triển khai hiệu quả công tác dân tộc đến với đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN). Từ đó khơi dậy ý chí vươn lên trong mỗi người dân, xây dựng vùng miền núi tỉnh Thanh Hóa ngày một ấm no phát triển.

Cũng theo ông Lương Văn Tưởng, giá trị cốt lõi xuyên suốt của tỉnh Thanh Hóa trong 80 năm qua không nằm ngoài tư duy, chiến lược của Đảng, Nhà nước về công tác dân tộc, đó là bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng, giúp nhau cùng phát triển.

Lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo tham quan nhà truyền thống và Sắc lệnh số 41-SL ngày 4/4/1947 của Chủ tịch Hồ Chí Minh về thành lập Ủy ban hành chính đặc biệt miền thượng du Thanh Hóa.

Ngày 1/3/2025, trước yêu cầu đổi mới công tác dân tộc, Ban Dân tộc tỉnh đổi tên thành Sở Dân tộc và Tôn giáo. Đây là bước ngoặt lớn đối với công tác dân tộc, không chỉ thay đổi về tên gọi, mà còn thể hiện bước phát triển về chức năng, nhiệm vụ và tầm nhìn, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước ngày càng toàn diện trong lĩnh vực dân tộc và tôn giáo; góp phần nâng cao hiệu quả triển khai chính sách, chăm lo đời sống đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.

Cùng với đó, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ tháng 7/2025, dẫn đến tổ chức bộ máy và phương thức thực hiện công tác dân tộc cũng có nhiều thay đổi. Công tác dân tộc được chuyển trực tiếp xuống 166 xã, phường. Chính trong bối cảnh đó, những nỗ lực của đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc từ tỉnh đến cơ sở càng trở nên rõ nét.

Sự chủ động thích ứng với mô hình mới, tinh thần bám cơ sở, gần dân, kịp thời nắm bắt và giải quyết các vấn đề phát sinh đã góp phần đưa các chính sách dân tộc đi vào cuộc sống. Những chính sách dân tộc tiếp tục được thực hiện đã và đang góp phần tạo nên kết quả tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng - an ninh, diện mạo khu vực miền núi, vùng đồng bào DTTS khơi sắc.

Chính sách góp phần đổi thay diện mạo vùng cao

Vùng đồng bào DTTS&MN tỉnh Thanh Hóa là vùng rừng núi rộng lớn, tiềm năng đất đai, lao động và tài nguyên phong phú, từ trước đến nay luôn có vị trí chiến lược quan trọng về chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội, quốc phòng - an ninh của cả tỉnh, cả nước. Đây là cửa ngõ miền Trung mở ra vùng đồng bằng Bắc Bộ rộng lớn, nối liền với vùng núi rừng trùng điệp các tỉnh Tây Bắc của Tổ quốc, là vùng tiếp giáp với nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào với chiều dài 213,6km đường biên giới.

Các lực lượng chức năng, Đoàn Thanh niên xã Trung Lý thăm cột mốc 314 trên địa bàn xã.

Những năm qua, từ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị, sự nỗ lực vươn lên của đồng bào, diện mạo vùng DTTS&MN xứ Thanh ngày một đổi mới. Nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp được triển khai đã mang lại những đổi thay rõ rệt, góp phần tạo việc làm tăng thu nhập, cải thiện đời sống vật chất người dân miền núi.

Từ sự quan tâm của Nhà nước thông qua thực hiện chính sách dân tộc, đến nay hệ thống kết cấu hạ tầng vùng miền núi được đầu tư, nâng cấp đồng bộ. Tại xã vùng cao, biên giới Trung Lý, đơn vị thi công đang đẩy nhanh tiến độ làm đường từ bản Cò Cài đi bản Tà Cóm. Đây là địa bàn có đông đồng bào dân tộc Mông sinh sống, với 11/15 bản, trong khi hệ thống giao thông còn nhiều khó khăn. Hiện nay, người dân các bản như Tà Cóm, Cá Giáng, Cánh Cộng, Pá Búa... vẫn phải di chuyển trên những con đường gập ghềnh, hoặc lựa chọn đi đò qua sông Mã. Việc mở tuyến đường mới được kỳ vọng sẽ giúp việc đi lại của bà con thuận lợi hơn, từng bước cải thiện đời sống và kết nối các bản làng.

Từ sự quan tâm của Nhà nước, các tuyến đường giao thông khu vực miền núi Thanh Hóa ngày một hoàn thiện.

Ở bản Bâu, xã Thiên Phủ, bà con phấn khởi khi con đường bê tông được hoàn thiện và đưa vào sử dụng từ năm 2024 từ Chương trình mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2025. Trước đây, con đường trong bản gập ghềnh, mùa mưa lầy lội, bà con chở nông sản cũng vất vả.

Bí thư kiêm Trưởng bản Bâu Lương Văn Dự cho biết: Bản Bâu có 59 hộ, chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái, Mường sinh sống. Trước đây, con đường trong bản gập ghềnh, mùa mưa lầy lội, bà con chở nông sản cũng vất vả. Từ khi có đường, cây luồng được chở đi bán thuận lợi, các cháu đến trường không còn vất vả. Hiện bản còn 12 hộ nghèo, 19 hộ cận nghèo. Ngoài đường giao thông trong bản đã hoàn thiện, điều bà con trăn trở là bản Bâu chia cách bởi con sông Luồng, cây cầu treo là nhịp cầu nối bà con trong bản. Đây cũng là trở ngại của bà con khi mùa mưa bão đến. Vì vậy, bản mong muốn Nhà nước tiếp tục quan tâm, đầu tư cây cầu cứng để bà con không còn nỗi lo mùa mưa bão.

Công trình nước sinh hoạt tập trung tại bản Lớt Dồi, xã Thiên Phủ được đầu tư xây dựng từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2025.

Cùng với đầu tư hạ tầng thiết yếu, việc đảm bảo nước sinh hoạt cho người dân được đặc biệt quan tâm. Thông qua các chương trình, chính sách hỗ trợ, nhiều công trình nước sinh hoạt tập trung đã được xây dựng và đưa vào sử dụng, phục vụ nhu cầu nước hợp vệ sinh cho hàng nghìn hộ dân, góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Đã có hàng nghìn hộ dân thuộc đối tượng hộ nghèo, cận nghèo được Nhà nước hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán.

Tại bản Lớt Dồi, xã Thiên Phủ, bà con được Nhà nước đầu tư xây dựng công trình nước sinh hoạt tập trung thuộc Chương trình mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN, giai đoạn 2021-2025.

Bí thư chi bộ bản Lớt Dồi Ngân Văn Nghiệp cho biết, bản Lớt Dồi có 105 hộ đồng bào dân tộc Thái sinh sống. Trước đây, bà con phải lấy nước từ suối Bai để sử dụng sinh hoạt hằng ngày, suối xa khu dân cư, mùa khô thiếu nước, mùa mưa thường xuyên bị đục. Năm 2023, bản được Nhà nước đầu tư công trình nước sinh hoạt tập trung với 5 bể chứa nước được chia đều tại các khu trong bản, góp phần giúp bà con khắc phục lấy nước sinh hoạt xa khu dân cư, nguồn nước hợp vệ sinh nên bà con không còn lo lắng.

Mô hình nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện Trung Xuân.

Cùng với hạ tầng thiết yếu được hoàn thiện, phát huy tiềm năng, thế mạnh khu vực miền núi, đồng bào tích cực lao động, sản xuất, nhiều mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình đã và đang hiệu quả; hoạt động các hợp tác xã góp phần hình thành chuỗi giá trị liên kết sản xuất, nâng tầm sản phẩm của người dân đến thị trường theo chuỗi khép kín.

Ở thôn Cộn, xã Bá Thước, bà con đã và đag duy trì hiệu quả mô hình nuôi cá dốc. Những hộ tiên phong nuôi cá như gia đình ông Trương Dũng Phụng. Hiện, đàn cá của gia đình ông đạt gần 1.000 con, trong đó có cá bố mẹ gần 40 năm tuổi. Không chỉ nuôi cá, năm 2021 gia đình ông Phụng mở dịch vụ ăn uống, phục vụ Nhân dân, khách gần xa thưởng thức món cá dốc và đặc sản địa phương.

Ông Trường Ngọc Loan, Trưởng thôn Cộn cho biết: Thôn có 111 hộ thì có 95 hộ có ao nuôi cá tổng hợp, trong đó chủ yếu cá dốc. Hiện thôn còn 15 hộ nghèo và 9 hộ cận nghèo. Nuôi cá dốc giúp bà con trong thôn thoát nghèo, mang lại hiệu quả kinh tế.

Hội nghị tổng kết việc thực hiện kế hoạch số 60/KH UBND tỉnh Thanh Hóa về triển khai công tác tuyên truyền thực hiện nếp sống văn hóa trong tang lễ vùng đồng bào Mông tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021-2025.

Suốt chặng đường 80 năm đồng hành cùng đồng bào DTTS&MN, công tác tuyên truyền, vận động luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là cầu nối đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với từng bản, làng. Nội dung và phương thức tuyên truyền ngày càng đổi mới, phù hợp với đặc điểm từng vùng, dân tộc, trường học.

Việc phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng được xác định là điểm tựa quan trọng. Hiện nay, Thanh Hóa có hơn 1.500 người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS&MN đã và đang phát huy vai trò là cầu nối quan trọng, đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến gần hơn với Nhân dân. Bằng tiếng nói, uy tín và sự gương mẫu của mình tích cực tham gia vận động bà con xóa bỏ hủ tục, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp, góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới, giữ vững an ninh trật tự ở cơ sở. Thực hiện Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Thanh Hóa luôn quan tâm triển khai đầy đủ các chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào DTTS.

Phát huy tiềm năng, thế mạnh khu vực miền núi Thanh Hóa có nhiều sản phẩm OCOP. (Trong ảnh: Sản phẩm OCOP miến dong Thuận Tâm, xã Cẩm Thạch).

Ông Lê Minh Hành, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thanh Hóa cho biết: Những năm qua, các chính sách dân tộc tạo sự chuyển biến rõ nét trong vùng đồng bào DTTS&MN tỉnh. Giai đoạn 2021-2025, thu nhập bình quân đầu người khu vực miền núi đạt 39,61 triệu đồng/người (năm 2023) và đến năm 2025 ước đạt 53,9 triệu đồng/người. Cuối năm 2025, tỷ lệ nghèo 78 xã vùng DTTS&MN của tỉnh là 3,81%, tỷ lệ cận nghèo là 10,92%.

Đến nay, tỷ lệ thôn, bản có đường ô tô đến trung tâm xã được cứng hóa đạt 100%; tỷ lệ thôn, bản có điện lưới quốc gia đạt 100%; hạ tầng y tế, giáo dục được đầu tư, nâng cấp đồng bộ; các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào được giữ gìn, phát huy, gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp được triển khai đã mang lại những thay đổi rõ rệt, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống vật chất Nhân dân. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững, hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh; khối đại đoàn kết các dân tộc được củng cố, tăng cường.

Giáo dục miền núi ngày một nâng cao chất lượng (Trong ảnh: Cô trò Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS Ngọc Lặc).

80 năm đồng hành cùng đồng bào DTTS&MN xứ Thanh là 80 năm của niềm tin, của sự đổi thay, của khát vọng vươn lên. Chương trình dân tộc và chính sách dân tộc được triển khai đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần làm thay đổi bộ mặt của vùng đồng bào DTTS&MN. Tiếp nối truyền thống 80 năm, công tác dân tộc Thanh Hóa sẽ tiếp tục là điểm tựa, là cầu nối, góp phần đưa chủ trương, chính sách đi vào cuộc sống, củng cố niềm tin của đồng bào, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc - để miền núi xứ Thanh không chỉ vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc, mà còn phát triển nhanh và bền vững trong chặng đường mới.

Ngọc Huấn