Đồng hành cùng người bệnh “đặc biệt”

Từ những người từng khép mình trong thế giới riêng, mất khả năng giao tiếp hay thường xuyên rơi vào trạng thái lo âu, hoảng loạn, nhiều bệnh nhân tâm thần đã dần ổn định sức khỏe, từng bước hòa nhập cộng đồng. Đằng sau sự thay đổi ấy là những nỗ lực thầm lặng của đội ngũ y, bác sĩ trong hành trình đồng hành cùng người bệnh, giúp họ vượt qua mặc cảm, tìm lại niềm tin và niềm vui trong cuộc sống.

Bác sĩ Bệnh viện Tâm thần trao đổi, động viên bệnh nhân.

Một buổi sáng tại Khoa Nam II, Bệnh viện Tâm thần Thanh Hóa, anh H.V.Đ. vận động nhẹ nhàng, gương mặt bình tĩnh và trò chuyện cùng những người khác. Ít ai nghĩ rằng cách đây khoảng một tháng, anh liên tục nói nhiều, đi lang thang, mất kiểm soát hành vi và phải nhập viện điều trị. Thậm chí khi nhập viện còn có hành vi chống đối, tấn công nhân viên y tế.

Theo điều dưỡng trưởng Lê Trí Ngọc, anh Đ. đã 4 lần điều trị tại bệnh viện. Lần này nhập viện trong tình trạng kích động mạnh, tấn công nhân viên y tế. Những ngày đầu, bệnh nhân không hợp tác điều trị. Nhưng sau khi được dùng thuốc đúng phác đồ, kết hợp theo dõi sát sao và động viên thường xuyên, tình trạng bệnh đã ổn định hơn rất nhiều.

Điều dưỡng trưởng Lê Trí Ngọc cho biết: “Với những bệnh nhân mắc bệnh lý tâm thần mạn tính, điều trị là một quá trình lâu dài. Ngoài thuốc, người bệnh cần được theo dõi, động viên để từng bước ổn định cảm xúc và hành vi”.

Ở đây, mỗi bệnh nhân là một hoàn cảnh riêng. Có người mới phát hiện những rối loạn tâm thần sau biến cố gia đình, áp lực cuộc sống. Có người mắc bệnh hàng chục năm. Không ít trường hợp khi tái phát thường mất khả năng kiểm soát hành vi, gây nguy hiểm cho bản thân hoặc những người xung quanh. Điểm chung là họ đều cần được điều trị lâu dài và nhận được sự đồng hành kiên trì từ đội ngũ y tế cũng như người thân.

Không riêng bệnh nhân mạn tính đang điều trị nội trú, tại Khoa Khám bệnh, các y, bác sĩ cũng thường xuyên tiếp nhận nhiều trường hợp rối loạn lo âu, trầm cảm, mất ngủ kéo dài, rối loạn cảm xúc hay các rối loạn hành vi. Nhiều trường hợp chỉ tìm đến cơ sở y tế khi bệnh đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc, học tập và cuộc sống gia đình. Bác sĩ Nguyễn Thị Kim Chi, Trưởng Khoa Khám bệnh cho biết: “Để đưa ra chẩn đoán chính xác, bác sĩ phải dành nhiều thời gian trò chuyện, lắng nghe và xây dựng sự tin tưởng với người bệnh. Có những bệnh nhân khi mới đến khám gần như không chia sẻ gì, hoặc chỉ kể những biểu hiện rất bề nổi. Trong khi đó, nguyên nhân thực sự có thể xuất phát từ những sang chấn tâm lý, áp lực trong cuộc sống, mâu thuẫn gia đình hoặc những ức chế kéo dài nhiều năm. Vì vậy, bác sĩ phải thật sự kiên nhẫn, dành thời gian nói chuyện, gợi mở từng vấn đề để người bệnh cởi mở hơn. Nhiều trường hợp phải qua nhiều lần gặp gỡ mới khai thác được đầy đủ bệnh sử”.

Theo bác sĩ Chi, điều trị bệnh tâm thần không chỉ dừng lại ở việc kê đơn thuốc mà còn là quá trình tư vấn, hướng dẫn người bệnh và gia đình duy trì lối sống lành mạnh, tuân thủ điều trị, hạn chế các yếu tố làm tăng nguy cơ tái phát.

Bác sĩ chuyên khoa II Đào Quang Long, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần, cho biết: “Những năm gần đây, nhận thức của người dân về sức khỏe tâm thần đã có nhiều chuyển biến tích cực. Số lượng người đến khám và điều trị ngày càng tăng. Có ngày bệnh viện khám và điều trị cho hơn 400 bệnh nhân. Điều đó cho thấy người dân đã quan tâm hơn đến sức khỏe tinh thần của bản thân và người thân”.

Chỉ tính từ năm 2025 đến nay, Bệnh viện Tâm thần Thanh Hóa đã khám, điều trị ngoại trú cho hơn 78.000 lượt người bệnh và điều trị nội trú cho hơn 7.000 lượt bệnh nhân. Đằng sau những con số ấy là bao câu chuyện về sự hồi phục, là niềm hy vọng của nhiều gia đình có người thân mắc bệnh tâm thần.

Theo bác sĩ Long, để người bệnh phục hồi tốt và hạn chế tái phát, ngoài thuốc điều trị còn cần sự quan tâm của gia đình, cộng đồng và môi trường sống tích cực. Xuất phát từ quan điểm đó, bệnh viện luôn chú trọng xây dựng môi trường điều trị thân thiện, lấy người bệnh làm trung tâm. Văn hóa “tôn trọng - không kỳ thị” được xem là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình khám, điều trị, chăm sóc người bệnh và được triển khai toàn viện. Đội ngũ nhân viên y tế thường xuyên được tập huấn kỹ năng giao tiếp trị liệu, kỹ năng lắng nghe chủ động, ứng xử phù hợp với từng nhóm bệnh nhân.

Song song với đó, bệnh viện đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ y tế. Chuẩn hóa quy trình làm việc, phân công rõ trách nhiệm giữa bác sĩ, điều dưỡng và hộ lý. Xây dựng quy trình tiếp nhận, đánh giá nguy cơ, theo dõi và can thiệp đối với bệnh nhân kích động hoặc có nguy cơ tự hại.

Để đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh ngày càng tăng, bệnh viện đã triển khai nhiều kỹ thuật chuyên sâu trong lĩnh vực tâm lý lâm sàng như trị liệu cá nhân, trị liệu nhóm, trị liệu nhận thức hành vi và các trắc nghiệm tâm lý chuyên sâu. Đồng thời, tiếp tục đầu tư trang thiết bị, ứng dụng bệnh án điện tử, hệ thống kê đơn và cảnh báo tương tác thuốc nhằm nâng cao hiệu quả điều trị, bảo đảm an toàn cho người bệnh. Bên cạnh đó, bệnh viện còn phối hợp với các tổ chức, nhà hảo tâm tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa cho bệnh nhân, góp phần mang lại niềm vui và sự sẻ chia, động viên cho những người kém may mắn.

Dù vẫn còn những khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất và áp lực bệnh nhân ngày càng gia tăng, song những nỗ lực đổi mới trong công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần đang mang lại những chuyển biến tích cực. Bệnh viện không chỉ là nơi điều trị, còn là điểm tựa để nhiều người bệnh trên hành trình tìm lại sự ổn định, cân bằng và hòa nhập với cuộc sống.

Bài và ảnh: Thùy Linh