Bầu cử Mỹ giữa nhiệm kỳ 2026: Cơ hội cho bên nào?

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đang dần trở thành phép thử quan trọng đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tiếp tục gây sức ép lên cử tri, cuộc chiến với Iran kéo dài và tỷ lệ ủng hộ tổng thống ở mức thấp, đảng Cộng hòa đang lựa chọn một chiến lược nhiều rủi ro: đặt toàn bộ chiến dịch bầu cử giữa nhiệm kỳ quanh “thương hiệu Trump”. Câu hỏi đặt ra là chiến lược này sẽ giúp đảng Cộng hòa giữ quyền kiểm soát Quốc hội hay vô tình mở thêm cơ hội cho đảng Dân chủ?

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đang dần trở thành phép thử quan trọng đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Ảnh: Abposters.

Đặt cược vào “thương hiệu Trump”

Điểm đáng chú ý nhất của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay là dù không có tên trên lá phiếu, ông Trump lại đang trở thành nhân vật trung tâm của chiến dịch tranh cử.

Tại đại hội giữa nhiệm kỳ đầu tiên trong lịch sử đảng Cộng hòa được tổ chức ở Dallas, Tổng thống Trump xuất hiện nổi bật hơn hầu hết các ứng cử viên đang trực tiếp cạnh tranh ghế tại Hạ viện và Thượng viện. Ông tuyên bố sẽ tới khoảng 35 địa bàn có cuộc đua sít sao để vận động cho các ứng cử viên Cộng hòa, đồng thời kêu gọi cử tri “hãy coi như tôi cũng có tên trên lá phiếu”, qua đó biến cuộc bầu cử Quốc hội thành một cuộc trưng cầu ý dân về chính quyền hiện tại.

Đây là lựa chọn có cơ sở. Ông Trump vẫn có khả năng huy động lực lượng cử tri MAGA (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại) trung thành, yếu tố đặc biệt quan trọng trong bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu thường thấp hơn bầu cử tổng thống.

Tổng thống Donald Trump đến dự đại hội đảng Cộng hòa vào ngày 9 tháng 9 năm 2026, tại Dallas. Ảnh: AP.

Tuy nhiên, chính chiến lược đó cũng chứa đựng rủi ro lớn. Không phải tất cả cử tri Cộng hòa đều muốn cuộc bầu cử địa phương của họ trở thành một cuộc bỏ phiếu về ông Trump. Một số ứng cử viên tại các khu vực cạnh tranh đã giữ khoảng cách với đại hội ở Dallas hoặc tập trung vận động tại địa bàn của mình. Điều này cho thấy trong nội bộ đảng Cộng hòa tồn tại một câu hỏi không dễ trả lời: ông Trump có thể giúp huy động cử tri Cộng hòa đến mức nào trước khi trở thành yếu tố khiến cử tri trung dung quay lưng?

Nói cách khác, nếu cuộc bầu cử trở thành cuộc bỏ phiếu về ông Trump, mọi thành tựu mà đảng Cộng hòa muốn nhấn mạnh cũng sẽ phải đối mặt với toàn bộ những bất mãn mà cử tri đang dành cho tổng thống.

Chi phí sinh hoạt - phép thử thực chất

Nếu có một vấn đề mà cả hai đảng khó né tránh, đó là chi phí sinh hoạt.

Giá thực phẩm, năng lượng và nhà ở đã tăng mạnh sau đại dịch. Dù tốc độ lạm phát đã giảm, mặt bằng giá cao vẫn khiến nhiều hộ gia đình phải thắt chặt chi tiêu. Các cuộc thăm dò được dẫn trong những bài phân tích cho thấy gần hai phần ba cử tri cho rằng nền kinh tế đang đi sai hướng; 57% cho biết tình hình tài chính cá nhân xấu đi kể từ khi Trump trở lại Nhà Trắng.

Đây là nghịch lý đáng chú ý đối với đảng Cộng hòa. Kiểm soát lạm phát và cải thiện đời sống từng là một trong những thông điệp giúp Trump giành lợi thế chính trị. Nhưng khi giá cả tiếp tục gây sức ép, chính vấn đề này có thể trở thành điểm yếu của ông.

Theo Liz Buchanan, Chủ tịch NielsenIQ North America, người tiêu dùng Mỹ chưa rút khỏi thị trường nhưng ngày càng phải tính toán kỹ hơn trong chi tiêu. Họ có thể vẫn mua sắm, song phải cân nhắc lựa chọn giữa các khoản chi.

Điều đó cho thấy trong bầu cử, cảm nhận của người dân đôi khi quan trọng không kém các chỉ số kinh tế. Một nền kinh tế có thể vẫn tăng trưởng, việc làm duy trì ổn định, nhưng nếu người dân phải trả nhiều hơn cho thực phẩm, xăng dầu và nhà ở, họ vẫn có thể đánh giá chính quyền đang điều hành kinh tế không hiệu quả.

Đối với đảng Cộng hòa, đây là một thách thức đặc biệt lớn, bởi mọi thông điệp về thành công kinh tế đều phải thuyết phục được cử tri rằng những cải thiện trên giấy tờ đang thực sự đi vào đời sống.

Cuộc chiến với Iran làm bài toán kinh tế trở nên khó khăn hơn đối với đảng Cộng hòa

Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động ngày 28/2 đã kéo dài nhiều tháng và trở thành một vấn đề không chỉ liên quan đến đối ngoại, an ninh mà còn trực tiếp tác động tới đời sống người Mỹ. Khi xung đột đe dọa nguồn cung năng lượng và hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, giá dầu tăng mạnh. Giá dầu Brent đã vượt 100 USD/thùng, tạo thêm áp lực lên chi phí vận tải và sản xuất, qua đó lan sang nhiều nhóm hàng hóa.

Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đã kéo dài nhiều tháng và trở thành một vấn đề không chỉ liên quan đến đối ngoại, an ninh mà còn trực tiếp tác động tới đời sống người Mỹ. Khi xung đột đe dọa nguồn cung năng lượng và đẩy giá dầu tăng mạnh. Ảnh: NYP.

Đối với những bang nhạy cảm với giá nhiên liệu như Alaska, Michigan hay Maine, tác động này càng đáng chú ý. Người dân có thể không theo dõi từng diễn biến quân sự ở Trung Đông, nhưng họ nhận thấy giá xăng tăng và chi phí vận chuyển hàng hóa cao hơn.

Đó là lý do cuộc chiến Iran có thể trở thành một biến số bất lợi đối với chính quyền Trump, bất chấp việc Nhà Trắng cố gắng trình bày cuộc chiến như một thành công chiến lược.

Đáng chú ý, vấn đề Iran gần như bị gạt khỏi chương trình chính thức của đại hội đảng Cộng hòa tại Dallas. Trong khi các chủ đề về kinh tế, biên giới, an ninh và thành tựu của chính quyền được nhấn mạnh, cuộc chiến kéo dài lại không được đặt ở vị trí tương xứng.

Sự im lặng này có thể được xem là một lựa chọn chính trị. Nếu vấn đề đối ngoại là lợi thế của chính quyền, đảng Cộng hòa có thể tận dụng nó. Nhưng nếu chiến tranh đồng nghĩa với giá năng lượng cao hơn và tâm lý bất an, việc nhấn mạnh quá mức lại có thể phản tác dụng.

Nhà khoa học chính trị Sascha Lohmann thuộc Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức (SWP) cho rằng ông Trump nhiều khả năng vẫn sẽ khẳng định Mỹ đã đạt được những gì mà các chính quyền trước đây không làm được, rằng Iran đã suy yếu nghiêm trọng và chương trình hạt nhân của nước này bị phá hủy. Tuy nhiên, cách lý giải đó phải đối mặt với một câu hỏi rất thực tế: người dân Mỹ có cảm nhận được “chiến thắng” ấy trong đời sống hằng ngày hay không?

Đây có thể là một trong những điểm quyết định của cuộc bầu cử.

Texas - tín hiệu không thể bỏ qua

Các cử tri bỏ phiếu tại một điểm bỏ phiếu ở Houston, Texas, trong cuộc bầu cử sơ bộ của tiểu bang vào ngày 3 tháng 3 năm 2026. Ảnh: Getty Images.

Cuộc đua tại Texas đang cho thấy những giới hạn của “hiệu ứng Trump”. Texas lâu nay là thành trì của đảng Cộng hòa, nhưng Tổng chưởng lý Ken Paxton đang phải đối mặt với thách thức đáng kể từ ứng cử viên Dân chủ James Talarico. Các cuộc thăm dò được dẫn trong nguồn tin cho thấy ông Talarico liên tục dẫn trước. Nếu ông Talarico chiến thắng, đây sẽ là chiến thắng cấp bang đầu tiên của một ứng cử viên Dân chủ tại Texas kể từ năm 1994, một dấu mốc có ý nghĩa lớn đối với cả hai đảng.

Ông Trump đã công khai hậu thuẫn ông Paxton, gọi ông là “tổng chưởng lý vĩ đại nhất nước Mỹ”. Tuy nhiên, Evan Roth Smith, đối tác sáng lập Slingshot Strategies, cho rằng sự ủng hộ của ông Trump chưa tạo ra bước ngoặt đủ lớn. Theo ông, ứng viên Đảng Dân chủ Talarico đang tiến gần mốc 50%, qua đó tạo lợi thế có tính bền vững hơn. Texas chưa chắc đổi màu, nhưng diễn biến tại bang này là lời cảnh báo đối với Đảng Cộng hòa: những thành trì từng được coi là an toàn cũng không còn hoàn toàn miễn nhiễm với những thay đổi trong tâm lý cử tri.

Cơ hội của đảng Dân chủ, nhưng chưa phải chiến thắng

Các yếu tố hiện nay đang tạo cơ hội cho đảng Dân chủ. Tâm lý bi quan về kinh tế, mức độ không hài lòng với chính quyền ông Trump và sự nhiệt tình của cử tri Dân chủ đều là những tín hiệu tích cực.

Trong khi đó, các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thường bất lợi cho đảng đang kiểm soát Nhà Trắng. Nếu xu hướng này tiếp tục, đảng Dân chủ có khả năng giành lại Hạ viện và cạnh tranh quyết liệt tại Thượng viện. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa chiến thắng đã nằm trong tay đảng Dân chủ.

Đảng Cộng hòa vẫn có lợi thế từ bộ máy vận động, nguồn lực tài chính, lực lượng cử tri MAGA trung thành và những chủ đề mà họ cho rằng có thể thu hút cử tri, đặc biệt là kiểm soát biên giới, nhập cư, giảm thuế, an ninh và trật tự xã hội.

Tại Dallas, các diễn giả Cộng hòa tiếp tục mô tả đảng Dân chủ như lực lượng bị phe cánh tả chi phối. Vấn đề của đảng Dân chủ là họ không thể chỉ dựa vào tâm lý chống ông Trump. Nếu muốn giành lại Quốc hội, họ cần đưa ra một chương trình đủ rõ ràng về kinh tế, giá cả, việc làm và an sinh để thuyết phục những cử tri đang bất mãn nhưng chưa chắc đã muốn chuyển sang ủng hộ Dân chủ.

Không chỉ là cuộc bầu cử năm 2026

Ẩn sau cuộc đua giữa nhiệm kỳ còn là một câu hỏi lớn hơn: ai sẽ định hình đảng Cộng hòa sau nhiệm kỳ của ông Trump?

Cuộc bầu cử tháng 11/2026 diễn ra chưa đầy hai năm trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028. Vì vậy, mọi bước đi của các nhân vật Cộng hòa nổi bật đều có thể được nhìn dưới lăng kính kế nhiệm.

Phó Tổng thống JD Vance nổi bật tại đại hội Dallas, trong khi Ngoại trưởng Marco Rubio chưa xuất hiện trong danh sách diễn giả được công bố. Điều này không đồng nghĩa ông Trump đã lựa chọn người kế nhiệm, nhưng cho thấy Vance đang có cơ hội củng cố vị thế trong phong trào MAGA.

Theo ông Lohmann, vai trò của ông Vance có thể đặc biệt quan trọng, nhất là khi ông chưa phải chịu nhiều trách nhiệm chính trị trực tiếp đối với cuộc chiến Iran. Do đó, đại hội giữa nhiệm kỳ của đảng Cộng hòa không chỉ là màn khởi động cho cuộc bầu cử Quốc hội. Nó còn là sân khấu đầu tiên để các nhân vật trong đảng thể hiện vị trí của mình trong giai đoạn hậu “kỷ nguyên Trump”.

Cơ hội đang mở, nhưng rủi ro cũng lớn

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ năm 2026 vì thế không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa hai đảng để giành thêm vài ghế tại Quốc hội. Ảnh: Getty Images.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ năm 2026 vì thế không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa hai đảng để giành thêm vài ghế tại Quốc hội. Đây là cuộc trưng cầu ý dân giữa nhiệm kỳ về hiệu quả của chính quyền Trump, về mức độ chấp nhận của xã hội Mỹ đối với chương trình nghị sự MAGA và cả hướng đi của nước Mỹ trong những năm cuối nhiệm kỳ.

Rốt cuộc, với phần lớn cử tri, câu hỏi quyết định có thể không nằm ở những khẩu hiệu lớn về sức mạnh nước Mỹ hay những tranh luận địa chính trị tại Trung Đông. Câu hỏi đơn giản hơn: cuộc sống của họ có tốt hơn không, và họ có tin chính quyền hiện tại có thể làm cho cuộc sống tốt hơn không?

Nếu câu trả lời là “không”, Dân chủ sẽ có cơ hội lớn. Nhưng nếu ông Trump tiếp tục chứng minh được khả năng huy động lực lượng cử tri trung thành và thuyết phục họ rằng những khó khăn hiện tại là cái giá cho một chiến lược dài hạn, Cộng hòa vẫn có thể giữ thế chủ động.

Vì vậy, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026 có thể chưa phải là phán quyết cuối cùng đối với “kỷ nguyên Trump”, nhưng chắc chắn sẽ là phép thử quan trọng đối với khả năng duy trì ảnh hưởng của ông Trump và định hình tương lai chính trị nước Mỹ.

Thanh Vân