Triển vọng giá dầu giữa căng thẳng leo thang tại Trung Đông

Sức nóng địa chính trị tại Trung Đông vừa đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào một ngưỡng bất ổn mới. Sau các đợt ăn miếng trả miếng dồn dập giữa Mỹ và Iran nhắm vào hạ tầng năng lượng cùng các tuyến vận tải biển, giá dầu thô đã nhanh chóng phá vỡ mốc tâm lý quan trọng 100 USD/thùng. Việc dầu Brent tiệm cận mốc 100 USD và dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) bám sát phía sau không chỉ phản ánh cán cân cung - cầu thắt chặt, mà còn báo hiệu nguy cơ về một làn sóng lạm phát mới đe dọa đà phục hồi của kinh tế thế giới.

Giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên kể từ tháng 7, trong bối cảnh giao tranh giữa Mỹ và Iran tái diễn, làm gia tăng lo ngại về nguồn cung năng lượng toàn cầu. Ảnh: Radarr.

Giá dầu đang tăng mạnh trở lại khi xung đột giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang, đe dọa làm gián đoạn sâu hơn nguồn cung năng lượng từ Trung Đông. Từ mức khoảng 70 USD/thùng hồi đầu mùa hè, giá dầu Brent đã nhanh chóng tiến sát ngưỡng 100 USD và sau đó vượt mốc này, trong khi thị trường ngày càng lo ngại một cuộc khủng hoảng nguồn cung kéo dài có thể đẩy giá lên những mức cao hơn.

Trong phiên giao dịch ngày 7/9, dầu Brent tăng 1,03 USD, tương đương 1,1%, lên 97,31 USD/thùng khi chốt phiên, sau khi có thời điểm chạm 98,06 USD/thùng, mức cao nhất kể từ ngày 24/7. Dầu WTI của Mỹ cũng có lúc tăng lên 93,29 USD/thùng, mức cao nhất kể từ ngày 24/7.

Đà tăng tiếp tục được củng cố trong phiên ngày 10/9, khi dầu Brent lần đầu tiên vượt 100 USD/thùng kể từ tháng 7 và chốt ở mức 101,21 USD/thùng. Dầu WTI cũng tăng lên 96,05 USD/thùng.

Mốc 100 USD/thùng không chỉ có ý nghĩa về giá trị mà còn là một cột mốc tâm lý quan trọng đối với thị trường. Theo ông Lukman Otunuga, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Thị trường tại công ty môi giới giao dịch FXTM, điều đáng lo ngại hơn việc giá dầu vượt 100 USD là tác động của mức giá này đối với lạm phát.

Xung đột làm suy yếu nguồn cung dầu toàn cầu

Giá dầu bắt đầu tăng mạnh sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2. Giao tranh sau đó đã làm đình trệ phần lớn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược từng vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu thế giới trước khi xung đột nổ ra.

Trong những ngày đầu chiến sự, dầu Brent có thời điểm tiến sát 120 USD/thùng. Sau đó, kỳ vọng về một thỏa thuận hòa bình lâu dài và kế hoạch đưa dầu an toàn ra khỏi Vịnh Ba Tư giúp thị trường hạ nhiệt, đưa giá dầu về gần mức trước chiến tranh, khoảng 70 USD/thùng.

Tuy nhiên, hy vọng về một giải pháp ngoại giao nhanh chóng suy yếu khi các cuộc đàm phán Mỹ-Iran đổ vỡ, giao tranh tái diễn và các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng cũng như tàu chở dầu gia tăng.

Xuất khẩu dầu mỏ từ Trung Đông đã sụt giảm kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2. Ảnh: AP.

Chỉ trong tuần trước, giá Brent tăng khoảng 8%, còn WTI tăng gần 10% sau khi Mỹ và Iran nối lại các cuộc tấn công. Cuộc chiến đã gây tổn thất đáng kể đối với nguồn cung dầu toàn cầu, buộc nhiều quốc gia phải sử dụng kho dự trữ để bù đắp thiếu hụt.

Đáng chú ý, Mỹ và Iran cuối tuần qua đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu và tàu chiến của nhau. Công ty quản lý rủi ro hàng hải Marisks của Hy Lạp nhận định các tàu thương mại đang ngày càng bị sử dụng như công cụ gây sức ép kinh tế, làm mờ ranh giới giữa đối đầu quân sự và hoạt động vận tải thương mại.

Hormuz trở thành tâm điểm của rủi ro nguồn cung

Tâm điểm lớn nhất của thị trường hiện là eo biển Hormuz. Đây không chỉ là tuyến vận chuyển dầu quan trọng mà còn là hành lang xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) chủ chốt của thế giới.

Theo dữ liệu của công ty phân tích Kpler, trong 10 ngày qua, trung bình chỉ có khoảng 10 tàu hàng đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, mức thấp nhất kể từ tháng 5.

Nếu hoạt động vận tải bằng tàu chở dầu tiếp tục suy giảm, thị trường có thể phải đối mặt với một cú sốc nguồn cung lớn hơn nhiều. Bà Priyanka Sachdeva, Trưởng bộ phận phân tích thị trường của Phillip Nova, công ty môi giới tài chính có trụ sở tại Singapore, cho rằng đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy kịch bản này đang hình thành.

Iran cũng dự kiến công bố một khu vực hạn chế bên ngoài eo biển Hormuz trong những ngày tới. Động thái này có thể tiếp tục làm gia tăng những lo ngại về khả năng lưu thông hàng hóa và năng lượng qua tuyến hàng hải chiến lược này.

Căng thẳng lan rộng, đe dọa nhiều cơ sở năng lượng

Rủi ro đối với nguồn cung dầu không chỉ đến từ Hormuz.

Tại Ả Rập Xê Út, nhà máy lọc dầu Jazan của Saudi Aramco, công ty dầu mỏ và khí đốt tự nhiên quốc gia của Ả Rập Xê Út, đã bị tấn công và mức độ thiệt hại đang được đánh giá. Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Yemen cũng nhằm vào những tuyến vận tải thay thế mà Ả Rập Xê Út sử dụng để đưa dầu ra thị trường trong thời gian xảy ra xung đột.

Một tuần trước đó, theo phía Ả Rập Xê Út, một tàu chở dầu thuộc sở hữu của nước này bị Iran tấn công, khiến 2 thủy thủ thiệt mạng. Oman sau đó cho biết đã sơ tán 16 thành viên thủy thủ đoàn khỏi con tàu.

Ảnh vệ tinh cho thấy khói bốc lên từ trung tâm phân phối của Saudi Aramco. Ảnh: NASA/Reuters.

Cùng lúc, căng thẳng tại khu vực tiếp tục gia tăng sau các cuộc không kích của Israel tại miền Nam Lebanon khiến ít nhất 12 người thiệt mạng.

Những diễn biến này đang khiến thị trường phải tính đến khả năng xung đột không chỉ gây gián đoạn nguồn cung dầu của Iran mà còn tác động tới toàn bộ mạng lưới sản xuất, vận chuyển và xuất khẩu năng lượng của Trung Đông.

Giá dầu cao bắt đầu lan tới người tiêu dùng

Tác động trực tiếp nhất của giá dầu tăng là giá nhiên liệu.

Dầu thô là nguyên liệu chính để sản xuất xăng và diesel. Khi giá dầu tăng, chi phí nhiên liệu cho xe tải, tàu hỏa, máy bay và tàu biển cũng tăng theo. Điều này tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với giá hàng hóa, từ thực phẩm, thuốc men đến các sản phẩm tiêu dùng.

Tại Mỹ, giá xăng thông thường bình quân đã tăng lên 4,22 USD/gallon, cao hơn gần 42% so với mức 2,98 USD/gallon trước khi chiến tranh bắt đầu. Giá diesel cũng lập kỷ lục mới, lên 5,94 USD/gallon, tăng 58% so với thời điểm chiến sự nổ ra.

Tác động còn rõ nét hơn tại những quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông. Tại Nigeria, giá diesel tăng hơn 90%, còn giá xăng tăng gần 58%. Indonesia ghi nhận giá diesel tăng 87% và xăng tăng 38%, trong khi tại Lebanon, mức tăng lần lượt là 80% và 46%.

Giá dầu tăng làm gia tăng lo ngại về lạm phát. Ảnh: PA.

Giá diesel đặc biệt đáng lo ngại bởi đây là nhiên liệu chủ yếu của xe tải đường dài và máy móc nông nghiệp. Chi phí vận chuyển và sản xuất tăng có thể cuối cùng được phản ánh vào giá hàng hóa tại các siêu thị, đặc biệt với thực phẩm dễ hư hỏng cần được vận chuyển và bổ sung thường xuyên.

Ngành hàng không cũng chịu sức ép khi nhiều hãng phải cắt giảm chuyến bay, đồng thời tăng giá vé và các khoản phụ phí để bù đắp chi phí nhiên liệu máy bay.

Không chỉ nhiên liệu, giá dầu tăng còn có thể kéo theo giá nhiều sản phẩm có nguồn gốc từ dầu mỏ tăng, trong đó có các sản phẩm cao su và quần áo làm từ sợi tổng hợp.

Nguy cơ lạm phát và sức ép đối với kinh tế toàn cầu

Những tác động của cú sốc năng lượng thường không xuất hiện ngay lập tức mà cần thời gian để lan truyền qua chuỗi cung ứng. Điều đó đồng nghĩa với việc những ảnh hưởng từ giai đoạn đầu của cuộc chiến vẫn có thể tiếp tục tác động đến nền kinh tế trong những tháng tới.

Eo biển Hormuz còn là tuyến vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) quan trọng. Khí đốt là nguyên liệu chủ chốt trong sản xuất phân đạm, do đó bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào đối với nguồn cung năng lượng cũng có thể ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp. Liên hợp quốc cảnh báo chiến tranh có thể làm giảm năng suất nông nghiệp và làm gia tăng nguy cơ đói nghèo trên toàn cầu.

Những người dân chạy trốn khỏi xung đột, đang nghỉ ngơi trong một khu lều tạm bợ trên một cánh đồng trống gần thị trấn Tawila ở vùng Darfur phía tây Sudan. Ảnh AFP.

Tại Mỹ, lượng tồn kho xăng và nhiên liệu chưng cất hiện thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái và mức trung bình theo mùa của 5 năm. Các chuyên gia PVM Energy cho rằng tình hình hiện nay thậm chí nghiêm trọng hơn so với đánh giá cách đây vài tuần.

Trong bối cảnh đó, giá dầu Brent vượt 100 USD/thùng có thể tạo thêm áp lực lên lạm phát, buộc các ngân hàng trung ương phải cân nhắc kỹ hơn giữa mục tiêu kiểm soát giá cả và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Giá dầu có thể tiến tới 120 USD, thậm chí 150 USD/thùng?

Triển vọng giá dầu trong thời gian tới phụ thuộc chủ yếu vào diễn biến xung đột và khả năng duy trì hoạt động vận tải qua Hormuz.

Ngân hàng Goldman Sachs cảnh báo giá dầu có thể tăng lên 120 USD/thùng nếu các cuộc tấn công nhằm vào hoạt động vận tải biển tiếp tục gia tăng.

Các chuyên gia của Bank of America cũng đã nâng dự báo giá dầu trong nửa cuối năm lên 83 USD/thùng, do những gián đoạn tại Hormuz có thể kéo dài hơn dự kiến. Tuy nhiên, ngân hàng này vẫn kỳ vọng hoạt động vận tải qua eo biển sẽ từng bước phục hồi.

Nếu các cuộc tấn công tiếp tục khiến hoạt động hàng hải qua Hormuz bị đình trệ, giá dầu có thể tăng lên khoảng 95-120 USD/thùng. Trong kịch bản nghiêm trọng hơn, nếu cơ sở hạ tầng năng lượng chủ chốt bị phá hủy, giá dầu thậm chí có thể tăng vọt lên 150 USD/thùng.

Điều đáng chú ý là liên minh gồm các thành viên sản xuất và xuất khẩu dầu mỏ trong và ngoài tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ OPEC (OPEC+) hiện vẫn giữ nguyên chính sách sản lượng dầu trong tháng 10. Nhóm này cần thống nhất các hạn ngạch mới trước khi quyết định những bước đi tiếp theo.

Như vậy, thị trường dầu mỏ đang đứng trước một bài toán khó: một mặt, OPEC+ chưa thay đổi đáng kể chính sách sản lượng; mặt khác, nguồn cung thực tế đang chịu sức ép từ xung đột, gián đoạn vận tải và nguy cơ các cơ sở năng lượng tiếp tục bị tấn công.

Triển vọng nào cho giá dầu?

Câu hỏi lớn nhất hiện nay không chỉ là giá dầu có vượt 100 USD/thùng hay không, mà là giá sẽ duy trì ở mức cao trong bao lâu.

Nếu căng thẳng Mỹ-Iran nhanh chóng hạ nhiệt, hoạt động vận tải qua Hormuz được khôi phục và nguồn cung trở lại thị trường, giá dầu có thể giảm đáng kể. Ngược lại, nếu xung đột kéo dài và các tuyến vận tải năng lượng tiếp tục bị đe dọa, mức giá 100 USD có thể không còn là một đỉnh ngắn hạn mà trở thành mặt bằng giá mới.

Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) tiếp tục hạ dự báo tăng trưởng nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 xuống khoảng 380.000 thùng/ngày. Ảnh: NST.

Ông Lukman Otunuga cho rằng việc Brent chốt phiên vững trên 100 USD/thùng cho thấy đây không đơn thuần là một đợt tăng giá do tin tức, đồng thời mở ra khả năng giá tiến tới 110 USD/thùng, dù động lực tăng vẫn có thể suy yếu.

Trong khi đó, Bank of America nhận định khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình bền vững trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ hiện “ngày càng khó xảy ra”. Cuộc bầu cử chỉ còn khoảng 8 tuần, đồng nghĩa giá năng lượng sẽ trở thành một vấn đề kinh tế - chính trị ngày càng nhạy cảm.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng thừa nhận giá dầu khó hạ nhiệt trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, dù ông cho rằng giá sẽ giảm “ngay sau đó”.

Vì vậy, diễn biến của thị trường dầu mỏ trong những tuần tới sẽ không chỉ được quyết định bởi cung – cầu thông thường. Mỗi cuộc tấn công nhằm vào một tàu chở dầu, mỗi ngày hoạt động vận tải qua Hormuz bị đình trệ và mỗi cơ sở năng lượng bị đe dọa đều có thể trở thành một biến số mới, đẩy giá dầu và lạm phát toàn cầu đi xa hơn.

Mốc 100 USD/thùng vì thế có thể chỉ là điểm khởi đầu cho một giai đoạn biến động mới của thị trường năng lượng và cũng là phép thử lớn đối với sức chống chịu của kinh tế thế giới.

Thúy Hà