London trở lại EU: Xu hướng chiến lược hay bài toán thực dụng?

Mười năm sau cuộc trưng cầu dân ý Brexit từng làm rung chuyển châu Âu, câu hỏi về khả năng Vương quốc Anh trở lại Liên minh châu Âu (EU) đang dần xuất hiện trở lại trong đời sống chính trị và cuộc tranh luận chiến lược tại nước này: Liệu Vương quốc Anh có thể gia nhập lại Liên minh châu Âu (EU)? Xóa bỏ những bất đồng thể chế, các chuyển động ngoại giao thực chất gần đây giữa London và Brussels cho thấy đây không phải kịch bản đảo ngược lịch sử đơn thuần. Bài toán tái kết nối đang được hai bên tiếp cận dưới một hình thái mới: Tìm kiếm mô hình đối tác chiến lược linh hoạt nhằm bảo vệ không gian an ninh và động lực tăng trưởng trước một thế giới đa cực đầy biến động.

Khởi đầu mới từ những bài học lịch sử

Sau một thập kỷ nhiều biến động thể chế hậu Brexit, sự hiện diện ngày càng thường xuyên của giới chức Anh tại các hội nghị thượng đỉnh EU không còn là hiện tượng đơn lẻ. Sự dịch chuyển này thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới quan sát quốc tế, đánh dấu thời điểm mở ra chương mới trong quan hệ giữa đảo quốc và Lục địa già.

Tuy nhiên, cuộc tái kết nối lần này mang bản chất hoàn toàn khác biệt so với thời kỳ trước năm 2016. Đó không phải là động thái rút lại quyết định lịch sử, cũng không nhằm mục đích phục hồi tư cách thành viên đầy đủ với những đặc quyền cũ. Đây là bước điều chỉnh chính sách mang tính lý trí từ phía London, hướng tới mục tiêu mở rộng không gian ngoại giao và từng bước khôi phục các động lực phát triển kinh tế.

Ở chiều ngược lại, Brussels cũng chuyển sang cách tiếp cận thực tế hơn đối với quốc gia đã rời liên minh. Bối cảnh toàn cầu phức tạp buộc cả hai bờ kênh English Channel phải gạt bỏ khác biệt để nhìn nhận lại giá trị cốt lõi của mối quan hệ song phương. Sự xích lại gần nhau vì thế được dựng xây trên nền tảng tôn trọng thực lực và đáp ứng yêu cầu hợp tác trong tình hình mới.

An ninh - "Chiếc cầu nối" chiến lược xuyên kênh English Channel

Động lực chính kéo London trở lại quỹ đạo hợp tác với Brussels không bắt đầu từ các phòng đàm phán thương mại, mà xuất phát từ bức tranh an ninh Châu Âu đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng nhất kể từ Chiến tranh Lạnh. Xung đột kéo dài tại Ukraine cùng sự chuyển dịch trong liên kết xuyên Đại Tây Dương đã buộc hai bên phải nhận thức rõ một thực tế: Không gian phòng thủ chung không thể bị chia cắt bởi sự khác biệt về thể chế.

Đối với EU, Anh không chỉ là quốc gia láng giềng, mà là một cường quốc hạt nhân sở hữu tiềm lực quân sự, năng lực tình báo và sức mạnh công nghệ quốc phòng hàng đầu. Đổi lại, London hiểu rằng mọi biến động bất ổn tại Đông Âu hay Địa Trung Hải đều tác động trực tiếp đến môi trường ổn định của đảo quốc.

Đánh giá về vai trò then chốt của yếu tố này trong việc hàn gắn quan hệ, Tiến sĩ Fabrice Pothier, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nhận định: “An ninh đã trở thành chiếc cầu nối hoàn hảo nhất cho London và Brussels. Nó cho phép hai bên tái hợp tác ở cấp độ chiến lược cao nhất mà không chạm đến những nguyên tắc nội khối hay những rào cản chính trị chưa được khỏa lấp hậu Brexit.”

Việc thiết lập các cơ chế phối hợp mới giữa hai bên không chỉ củng cố sườn Đông của NATO, mà còn đánh dấu sự chuyển hướng sang tư duy hợp tác đa phương thực chất. Sự phối hợp chặt chẽ trong chia sẻ thông tin tình báo, thực thi cấm vận và hợp tác công nghiệp quốc phòng đã tạo dựng nền tảng tin cậy chiến lược, làm tiền đề mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực then chốt khác.

Bài toán kinh tế và yêu cầu hợp tác thực chất

Song hành với yêu cầu an ninh, bài toán phục hồi và phát triển kinh tế chính là động lực then chốt thúc đẩy London thu hẹp khoảng cách với thị trường 450 triệu dân ngay bên bờ biển. Thực tế một thập kỷ qua cho thấy các rào cản phi thuế quan, sự đứt gãy chuỗi cung ứng và gánh nặng thủ tục hành chính đã tác động không nhỏ đến sức tăng trưởng của nước Anh. Định hướng mở rộng thương mại toàn cầu cần thêm thời gian để bù đắp cho những chi phí phát sinh từ việc tách khỏi thị trường chung Châu Âu.

Ở chiều ngược lại, EU cũng nhận thấy việc hạn chế hợp tác với một trung tâm tài chính - dịch vụ tầm cỡ như London sẽ làm suy giảm sức cạnh tranh chung của toàn khu vực trước sự vươn lên của các cực kinh tế mới. Theo đó, sự kết nối trở lại trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, chuyển đổi xanh, an ninh mạng và chuỗi cung ứng bán dẫn đang dần thay thế cho những tranh cãi pháp lý kéo dài.

Phân tích về sự thay đổi tư duy này, Giáo sư Iain Begg thuộc Viện Châu Âu, Trường Kinh tế London (LSE), chỉ ra rằng: “Cả London và Brussels đang trải qua một bước chuyển mang tính chiến lược. Họ bắt đầu chấp nhận cách tiếp cận mang tính kỹ trị và thực dụng hơn. Việc nhận ra chi phí cho sự chia rẽ đang vượt quá các lợi ích đơn thuần đã buộc hai bên phải tìm kiếm một điểm cân bằng mới trong thương mại.”

Sự hợp tác này không làm ảnh hưởng đến tính tự chủ tài chính của Anh, nhưng giúp giảm thiểu chi phí phát sinh, khôi phục niềm tin của giới đầu tư quốc tế và mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp hai bên.

Rào cản nội tại và giới hạn của "cuộc tái hợp"

Dù những tín hiệu ấm lên là rất rõ ràng, lộ trình tái kết nối của London vẫn đối mặt với những giới hạn định sẵn. Trong nội địa nước Anh, bất kỳ bước đi nào có dấu hiệu nhượng bộ Brussels đều có nguy cơ vấp phải sự phản đối từ các lực lượng chính trị kiên định và bộ phận cử tri từng ủng hộ rời khối.

Về phía EU, nguyên tắc bảo vệ tính toàn vẹn của Thị trường Chung vẫn là ranh giới không thể xê dịch. Khối này không chấp nhận để London hưởng các ưu đãi thương mại như một thành viên mà không gánh vác nghĩa vụ đóng góp ngân sách hay tuân thủ nguyên tắc tự do di chuyển lao động. Ranh giới giữa một đối tác chiến lược và một thành viên chính thức luôn được duy trì nghiêm ngặt.

Bình luận về bản chất của mối quan hệ mới, ông Luigi Scazzieri, Chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Cải cách Châu Âu (CER), nhấn mạnh: “Chúng ta đang chứng kiến một mô hình quan hệ hoàn toàn mới. London “trở lại Châu Âu” nhưng không phải để trở lại làm thành viên EU. Đây là sự tiệm cận của một đối tác chiến lược bên ngoài – một quốc gia tự chủ chọn đứng cùng hàng ngũ với Châu Âu trên cơ sở lợi ích song phương cốt lõi, thay vì chịu sự ràng buộc của thể chế Brussels.”

Chính nhận thức rõ ràng về ranh giới này giúp cả hai bên tránh được những kỳ vọng thiếu thực tế, tập trung đàm phán các thỏa thuận chuyên biệt, linh hoạt và mang lại hiệu quả thực chất, thay vì sa lầy vào những hiệp định khung toàn diện phức tạp.

Bài học về tính linh hoạt chiến lược trong thế giới đa cực

Từ góc độ quan hệ quốc tế, câu chuyện London tiếp cận trở lại EU mang đến bài học sâu sắc về tính linh hoạt chiến lược. Kỷ nguyên của những định hướng tự chủ tuyệt đối hay các liên minh cứng nhắc đang nhường chỗ cho tư duy liên kết đa tầng, đa trung tâm, lấy hiệu quả thực tế làm thước đo tối thượng.

Cuộc khủng hoảng đa chiều hiện nay – từ xung đột vũ trang, an ninh năng lượng đến biến đổi khí hậu minh chứng rằng không một quốc gia hay liên minh kinh tế nào có thể đơn độc xử lý các thách thức toàn cầu. Sự xích lại gần nhau giữa Anh và EU không chỉ củng cố cấu trúc liên kết tại Tây Âu, mà còn đóng góp tích cực vào sự ổn định chung của trật tự quốc tế.

Chính sách ngoại giao của nước Anh đang chuyển dịch sang thế chủ động kiến tạo, dựa trên nội lực và các mối quan hệ đối tác tin cậy. Cách tiếp cận thực dụng hơn đang mở ra dư địa cho một chương mới trong quan hệ song phương. Câu chuyện Anh và EU vì thế không chỉ là sự điều chỉnh của một mối quan hệ, mà còn phản ánh một thực tế rộng hơn: trong thế giới đa cực và biến động nhanh, lợi ích quốc gia đòi hỏi các nước phải chủ động thích ứng, điều chỉnh chính sách và duy trì các kênh hợp tác linh hoạt, thay vì bị ràng buộc bởi những lựa chọn tưởng như không thể đảo ngược.

Thanh Giang