Bản án phía sau những cánh rừng

Trong bối cảnh các vụ việc tranh chấp đất lâm nghiệp ngày càng tăng về số lượng và tính chất phức tạp, hoạt động trợ giúp pháp lý (TGPL) đã trở thành “điểm tựa” cho những đối tượng yếu thế ở khu vực nông thôn, miền núi. Một vụ án tranh chấp đất lâm nghiệp kéo dài nhiều năm tại địa bàn một xã thuộc huyện Như Thanh (cũ) là minh chứng rõ nét cho vai trò này.

Khu vực đất lâm nghiệp xảy ra tranh chấp. Ảnh: CTV

Theo nội dung vụ án, năm 2000, gia đình ông L.V.T được UBND huyện Như Thanh (cũ) giao 115.000m2 đất lâm nghiệp, kèm theo đầy đủ giấy tờ pháp lý, bao gồm Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ), bản đồ địa chính và hồ sơ giao đất. Suốt nhiều năm, gia đình ông trực tiếp quản lý và chăm sóc rừng, sử dụng ổn định, không xảy ra tranh chấp.

Tuy nhiên, từ khoảng năm 2020, ông L.V.H (người cùng xã) đã tự ý phát dọn, đốt rừng và trồng keo trên một phần diện tích thuộc giấy chứng nhận của ông T. Dù đã nhiều lần yêu cầu chấm dứt hành vi lấn chiếm và tiến hành hòa giải tại địa phương, nhưng không đạt kết quả, buộc ông T phải khởi kiện ra tòa án. Tại các nội dung đơn khởi kiện, ông T đề nghị tòa án buộc ông H phải trả lại tổng diện tích 59.870m2 đất lâm nghiệp mà ông H đang lấn chiếm sử dụng. Vụ án trở nên phức tạp khi ông H cho rằng diện tích đất tranh chấp do bố mẹ ông khai hoang từ năm 1997 nên không chấp nhận trả lại đất cho ông T; đồng thời yêu cầu hủy GCNQSDĐ đã cấp cho ông T.

Trong quá trình giải quyết vụ án, trợ giúp viên pháp lý của Chi nhánh số 4, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh đã tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho ông T. Trợ giúp viên đã sao chụp, nghiên cứu toàn bộ hồ sơ vụ án; làm việc trực tiếp với gia đình ông T và người đại diện; tham gia thẩm định tại chỗ, định giá tài sản trên đất; thu thập lời khai của người làm chứng; đồng thời làm việc với công chức địa chính, phòng tài nguyên môi trường và thẩm phán thụ lý vụ án. Trợ giúp viên còn trực tiếp hướng dẫn soạn thảo các văn bản pháp lý, tham gia hòa giải, tranh luận tại phiên tòa với luật sư phía bị đơn, từ đó làm rõ các căn cứ pháp lý bảo vệ quyền sử dụng đất hợp pháp của ông T.

Vụ án được đưa ra xét xử sơ thẩm từ năm 2023. TAND tỉnh đã tuyên chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông T, buộc ông H phải trả lại 59.870m2 đất đã lấn chiếm; đồng thời bác toàn bộ yêu cầu phản tố của ông H và hủy toàn bộ GCNQSD cấp cho ông H do cấp trùng lên đất của ông T. Không dừng lại ở đó, vụ án tiếp tục được đưa ra xét xử phúc thẩm sau khi bị đơn kháng cáo. Tháng 5/2026, TAND tối cao tại Hà Nội đã mở phiên tòa xét xử phúc thẩm và tuyên giữ nguyên bản án sơ thẩm, khép lại hành trình gần 5 năm theo đuổi vụ kiện của nguyên đơn.

Chia sẻ sau phiên tòa, ông L.V.T cho biết, dù thắng kiện, nhưng quá trình theo đuổi vụ án kéo dài đã khiến ông mệt mỏi, đồng thời ảnh hưởng không nhỏ đến tình làng nghĩa xóm. “Tranh chấp phía sau những cánh rừng của chúng tôi phải kết thúc bằng một bản án. Giá như có thể thỏa thuận sớm hơn thì đã không mất nhiều thời gian, công sức như vậy”, ông T nói.

Thực tiễn cho thấy, các vụ việc liên quan đến đất lâm nghiệp tại một số địa bàn kéo dài, phức tạp, nhiều vụ tranh chấp qua nhiều năm chưa được giải quyết dứt điểm. Chi nhánh Trợ giúp pháp lý số 4, thuộc Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh được giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người dân tại các địa bàn các xã miền núi thuộc huyện Như Thanh, Như Xuân (cũ) - những khu vực có nhiều diện tích đất lâm nghiệp và tiềm ẩn không ít tranh chấp. Từ vụ việc tranh chấp đất rừng giữa ông T và ông H có thể thấy, vai trò của TGPL không chỉ dừng lại ở việc đồng hành, hỗ trợ người dân về mặt pháp lý mà còn góp phần bảo đảm công lý, giữ gìn trật tự xã hội, nhất là ở những địa bàn còn nhiều khó khăn. Vụ án cũng đặt ra yêu cầu cần tăng cường công tác tuyên truyền, hòa giải cơ sở và nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân. Bởi lẽ, nếu các bên sớm nhận thức đúng và lựa chọn giải pháp hòa giải, thỏa thuận, nhiều tranh chấp có thể được giải quyết ngay từ cơ sở, tránh kéo dài, gây tốn kém và phát sinh hệ lụy xã hội.

Nguyễn Thị Hương

(Chi nhánh số 4, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh)