500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - Hành trình tri ân những người con bất tử (Bài cuối): Trọn nghĩa tri ân

Hơn 50 năm nằm lại nơi chiến trường dưới những nấm mộ “chưa biết tên”, nhiều người con anh dũng của quê hương Thanh Hóa đã được xác định danh tính và trở về trong vòng tay của gia đình. Cuộc đoàn tụ muộn màng nhờ công nghệ ADN không chỉ khép lại nửa thế kỷ dài đằng đẵng ngóng trông, những câu chuyện về nghĩa tri ân đã được viết lên - nơi thế hệ hôm nay quyết tâm chạy đua với thời gian để đưa các anh về với đất mẹ thân thương.

Công an tỉnh Thanh Hóa thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ. Ảnh: Hoàng Lan

54 năm “chưa biết tên”

54 năm kể từ ngày nhận giấy báo tử, gia đình liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát vẫn mòn mỏi đi tìm câu trả lời: Anh đang nằm ở đâu? Người trung đội phó quê xã Minh Dân, huyện Triệu Sơn (nay là xã Hợp Tiến, tỉnh Thanh Hóa) đã anh dũng hy sinh tại chiến trường Nam Bộ ngày 20/10/1972, khi tuổi đời vừa đôi mươi.

Hơn nửa thế kỷ, phần mộ của anh vẫn lặng lẽ nằm tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, TP Cần Thơ với dòng chữ “chưa biết tên”. Đến ngày kết quả giám định ADN xác nhận hài cốt tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp chính là liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát, quãng thời gian chờ đợi đằng đẵng của gia đình cuối cùng cũng khép lại. Người chiến sĩ năm ấy đã trở về với gia đình bằng chính tên tuổi của mình. Nhưng trong hành trình trở về ấy vẫn còn đó nỗi nghẹn ngào. Bố mẹ liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát đã qua đời mà chưa được biết nơi con trai yên nghỉ.

Ông Nguyễn Trọng Bảy, em trai liệt sĩ, nghẹn ngào: “Điều day dứt nhất của bố mẹ tôi trước lúc nhắm mắt là không biết anh Cát nằm ở đâu. Chỉ mong có ngày đưa anh về với quê hương để gia đình hương khói, phụng thờ. Ngày 24/6/2026, gia đình nhận được tin từ cơ quan chức năng đã xác định hài cốt liệt sĩ của anh an táng tại mộ số 52, hàng 2, lô B, khu B, Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, TP Cần Thơ. Gia đình biết ơn Đảng, Nhà nước, lực lượng công an, quân đội và tất cả những người đã âm thầm làm nên điều kỳ diệu này, để anh tôi và nhiều liệt sĩ khác không còn phải nằm lại trong những ngôi mộ chưa biết tên”.

Cuộc đoàn tụ sau nửa thế kỷ

Ngược dòng thời gian về tháng 12/1970, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang ở giai đoạn cam go, khốc liệt nhất, chàng thanh niên Lê Đồng Cội, sinh năm 1952 khi ấy mới tròn 18 tuổi đã tình nguyện viết đơn lên đường nhập ngũ. Rời vùng quê Tân Ninh, anh mang theo nhiệt huyết của tuổi trẻ ra tiền tuyến và biên chế vào Trung đoàn 1, Quân khu 9. Ngày 20/7/1973, trong một trận chiến đấu ác liệt, người chiến sĩ ấy đã ngã xuống khi tuổi đời vừa đôi mươi, dành trọn thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Sau ngày đất nước thống nhất, phần mộ của anh được an táng và chăm sóc tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, TP Cần Thơ. Nhưng ở quê nhà Thanh Hóa, suốt hơn nửa thế kỷ qua, một khoảng trống mênh mông vẫn hiện hữu trong tâm khảm của những người thân. Đưa anh về lại đất mẹ luôn là nỗi khắc khoải canh cánh qua nhiều thế hệ.

Nỗi mong mỏi ấy cuối cùng đã được đền đáp nhờ sự phát triển của khoa học và nghĩa tình đồng đội. Thông qua chương trình thu nhận mẫu ADN của thân nhân các liệt sĩ chưa xác định danh tính do Nhà nước triển khai, hy vọng của gia đình liệt sĩ Lê Đồng Cội đã được thắp sáng. Nhờ sự kết nối, hỗ trợ không quản ngại ngày đêm của các cơ quan chức năng, những mẫu sinh phẩm đã được thu thập và phân tích. Để rồi, khoảnh khắc kết quả giám định ADN trùng khớp hoàn toàn, những giọt nước mắt hạnh phúc và nghẹn ngào đã rơi. Danh tính của người lính trẻ năm xưa được xác thực.

Ngày 12/7, trong không khí trang nghiêm thành kính, Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ xã Tân Ninh đã long trọng tổ chức lễ tiếp nhận, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ Lê Đồng Cội. Tiếng nhạc trầm hùng của bài “Hồn tử sĩ” vang lên giữa khói hương nghi ngút. Sau 53 năm, người con của quê hương Thanh Hóa đã thực sự “về nhà”.

"Chìa khóa" ADN

Theo thông tin từ Công an tỉnh Thanh Hóa, hiện cả nước vẫn còn khoảng 500.000 liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Riêng Thanh Hóa có hơn 55.000 liệt sĩ, trong đó khoảng 37.720 trường hợp chưa đủ thông tin để xác định phần mộ.

Đằng sau những con số ấy là những câu chuyện còn dang dở, là những người mẹ đã đi hết cuộc đời vẫn chưa tìm được phần mộ của con; là những người vợ tóc đã bạc trắng vẫn chỉ có thể thắp nén nhang trước bàn thờ vọng và những người con mang theo nỗi day dứt suốt cả cuộc đời vì chưa tìm được phần mộ của cha. Thời gian càng trôi đi, hành trình ấy càng trở nên gấp gáp.

Là một trong những địa phương có số lượng công dân thuộc diện thu nhận mẫu ADN lớn, với hơn 37.000 trường hợp đủ điều kiện, Thanh Hóa đã phải đối mặt với áp lực rất lớn trong quá trình triển khai. Tuy nhiên, chính áp lực ấy càng thôi thúc tinh thần quyết tâm và trách nhiệm của các lực lượng tham gia.

Theo kế hoạch, đợt thu nhận thứ ba được triển khai từ ngày 3 đến 6/7 với khoảng 1.463 mẫu ADN cần lấy. Tuy nhiên, nhờ công tác chuẩn bị chu đáo từ nhiều tháng trước, sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng và chính quyền địa phương cùng tinh thần trách nhiệm cao của cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh Thanh Hóa, toàn bộ nhiệm vụ đã hoàn thành chỉ sau 3 ngày. Trong đợt này, lực lượng công an đã trực tiếp thu nhận 1.239 mẫu ADN.

Trước đó, hai đợt cao điểm được tổ chức đồng loạt vào tháng 5 và tháng 7/2025 với 94 điểm thu nhận mẫu bố trí trên toàn tỉnh. Bên cạnh đó, hàng chục tổ công tác lưu động đã trực tiếp đến từng hộ gia đình để thu nhận mẫu đối với người cao tuổi, người già yếu, bệnh tật hoặc gặp khó khăn trong việc đi lại, góp phần bảo đảm mọi trường hợp đủ điều kiện đều được phục vụ kịp thời, thuận lợi và đúng quy định. Trong hai đợt Thanh Hóa đã hoàn thành việc thu nhận 37.808 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, trở thành địa phương có số lượng mẫu ADN thân nhân liệt sĩ được thu nhận lớn nhất cả nước.

Với kết quả này, Thanh Hóa trở thành địa phương đầu tiên và duy nhất trên cả nước đến thời điểm hiện nay hoàn thành 100% việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ theo kế hoạch cao điểm của Bộ Công an. Đồng thời, tạo dựng được cơ sở dữ liệu ADN quy mô lớn, làm nền tảng cho việc đối sánh, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong giai đoạn tiếp theo của “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đang được triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Từ nguồn dữ liệu ấy, những cuộc “đoàn tụ” sau nhiều thập kỷ đang dần trở thành hiện thực. Đến nay, Thanh Hóa đã có 8 liệt sĩ được xác định danh tính bằng phương pháp giám định ADN. Tên của các anh từ nay không còn chỉ nằm trên giấy báo tử, mà đã được khắc trang trọng trên văn bia, được gọi vang trong niềm tự hào của quê hương, làng xóm. Việc đưa các anh trở về bằng tất cả nỗ lực và công nghệ ADN hiện đại chính là minh chứng rõ nhất cho đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Các anh đã dâng hiến thanh xuân cho Tổ quốc và hôm nay, Tổ quốc cùng Nhân dân đang trọn nghĩa tri ân, đón các anh về trong vòng tay yêu thương.

Hoàng Lan