Người dân Xa Mang chờ ngày an cư

Sau trận lũ quét, sạt lở đất xảy ra cuối tháng 8/2025, 34 hộ với 171 nhân khẩu ở bản Xa Mang (nay là bản Ngàm), xã Sơn Điện phải rời nơi ở cũ để tránh nguy cơ sạt lở. Vì vậy, hơn một năm qua, những căn lán tạm đã trở thành nơi trú ngụ của người dân mỗi khi mưa lớn.

Bản Xa Mang (nay là bản Ngàm), xã Sơn Điện vẫn còn dấu vết của trận sạt lở lũ quét năm 2025.

Cuộc tháo chạy trong đêm mưa lũ

Bà Vi Thị Khiêm, 72 tuổi, là một trong những người gắn bó với bản Xa Mang từ những ngày đầu thành lập năm 1994. Hơn 30 năm sống giữa núi rừng vùng biên, bà chưa từng chứng kiến trận lũ quét nào dữ dội như cuối tháng 8/2025.

Bà Vi Thị Khiêm nhớ lại ký ức tháo chạy khỏi lũ quét, sạt lở núi.

Bà Khiêm nhớ lại, chiều 26/8/2025, sau nhiều giờ mưa lớn do ảnh hưởng của bão số 5, người dân đang dọn dẹp nhà cửa thì bất ngờ nghe tiếng động lớn. Chỉ trong thời gian ngắn, đất đá từ trên núi tràn xuống, kéo theo cây cối, bùn đất và nước lũ.

"Lúc ấy mọi người chỉ biết hò hét gọi nhau chạy. Người lớn dìu người già, bế trẻ nhỏ tìm nơi trú ẩn”, bà Khiêm kể.

Xa Mang nằm ở giữa hai ngọn núi cao, nguy cơ tiềm ẩn sạt lở mùa mưa bão.

Ông Phạm Bá Tiềm nhớ lại trận lũ tháng 8/2025.

Ông Phạm Bá Tiềm ở bản Xa Mang nhớ lại: Sau trận lũ, bản nhỏ nơi những căn nhà sàn kiên cố chỉ còn đất đá ngổn ngang. Có gia đình mất nhà, tài sản mà người dân tích cóp qua hàng chục năm làm nương rẫy, chăn nuôi. Thời điểm ấy, chính quyền địa phương đã huy động các lực lượng khắc phục hậu quả và đưa người dân ra khỏi khu vực nguy hiểm, đồng thời dựng những căn lán tạm để người dân có chỗ ở an toàn hơn mỗi khi mưa bão, trong thời gian chờ phương án tái định cư.

Những căn lán tạm cho người dân Xa Mang mỗi khi trời mưa kéo dài.

Bên trong những căn lán tạm.

Ghi nhận ở Xa Mang, những lán tạm chỉ là nơi tránh mưa, tránh nắng, chưa thể mang lại cảm giác an toàn cho những người dân nơi đây.

Hơn một năm qua, mỗi khi trời chuyển mưa nỗi sợ hãi lại hiện hữu, khiến đồng bào người Thái nơi đây không yên. Bởi vì, chỉ cần một trận mưa lớn sẽ tiếp tục sạt lở, lũ quét từ trên những dãy núi cao đổ xuống bản làng nhỏ của người Thái nơi đây.

Không để người dân sống trong vùng nguy hiểm

Vết sạt sau nhà dân còn lại sau trận lũ.

Theo ông Phạm Văn Tình, Chủ tịch UBND xã Sơn Điện, sau thiên tai, địa phương đã kiểm tra, đánh giá hiện trạng và xác định khu vực bản Xa Mang cũ có nguy cơ cao xảy ra sạt lở, không bảo đảm an toàn để người dân tiếp tục sinh sống.

“Quan điểm của địa phương là không để người dân tiếp tục sống trong vùng nguy hiểm. Trước mắt, xã chủ động bố trí nơi ở an toàn hơn. Về lâu dài phải đưa bà con đến khu tái định cư”, ông Tình cho biết.

Chủ tịch UBND xã Sơn Điện Phạm Văn Tình (bên trái) chỉ đạo các đơn vị liên quan khẩn trương làm mặt bằng, bàn giao đất cho người dân xây dựng nhà ở kiên cố.

Vết sạt lở trên đỉnh núi Xa Mang sau một năm xảy ra trận lũ.

Lãnh đạo xã Sơn Điện cho biết, bản làng nhìn bề ngoài yên bình, nhưng khi núi cất tiếng động thì không còn an toàn.

Trên cơ sở đề xuất của địa phương, UBND tỉnh Thanh Hóa đã công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai và bố trí nguồn lực đầu tư khu tái định cư tập trung, phục vụ di dời toàn bộ các hộ dân bản Xa Mang đến nơi ở mới an toàn.

Khu tái định cư được xây dựng trên diện tích khoảng 4,5 ha, tại vị trí không quá xa nơi ở cũ và khu vực sản xuất của người dân. Dự án có tổng mức đầu tư gần 20 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh, gồm các hạng mục san nền, đường giao thông, điện, cấp thoát nước và các công trình phục vụ đời sống.

Toàn cảnh khu tái định cư Xa Mang.

Theo ông Tình, từ cuối năm 2025 địa phương bắt đầu triển khai thực hiện các bước khảo sát, lựa chọn địa điểm và triển khai xây dựng. Đến nay, khu tái định cư Xa Mang đã triển khai khoảng 45% khối lượng.

Theo kế hoạch, cuối tháng 9/2026 sẽ hoàn thành mặt bằng bàn giao đất cho người dân xây dựng nhà, đồng thời triển khai các hạng mục như điện, đường, nước, nhà văn hóa và phấn đấu cuối năm nay người dân sẽ đến nơi ở mới.

Đơn vị thi công huy động máy móc, nhân lực gấp rút thi công để sớm bàn giao mặt bằng cho người dân.

Với 34 hộ dân Xa Mang, khu tái định cư không chỉ là một dự án xây dựng. Đó là nơi họ chờ đợi để chấm dứt những ngày sống tạm, rời khỏi vùng có nguy cơ sạt lở và trở lại với cuộc sống ổn định.

Sau hơn một năm kể từ trận lũ quét, mong muốn lớn nhất của người dân nơi đây vẫn là có một mái nhà an toàn để không còn phải thấp thỏm mỗi khi trời mưa.

Video: Dựng lại cuộc sống mới sau lũ quét ở Xa Mang.

Đặng Trung - Hoàng Đông