Kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Chiến khu du kích Ngọc Trạo (19/9/1941 - 19/9/2026):

Ngọc Trạo - lửa chiến khu rực sáng

Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa được thành lập ngày 29/7/1930 đã đưa phong trào cách mạng cả tỉnh ngày một phát triển sâu rộng mà đỉnh cao là thành lập Chiến khu du kích Ngọc Trạo. Chiến khu du kích Ngọc Trạo là một trong những chiến khu du kích đầu tiên của cả nước, đỉnh cao của phong trào phản đế cứu quốc. Mặc dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn nhưng đốm lửa cách mạng được thắp lên từ Chiến khu du kích Ngọc Trạo đã góp phần thổi bùng lên thành ngọn lửa cách mạng tháng 8/1945, thiêu rụi chủ nghĩa thực dân phong kiến, mở ra một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập, tự do cho nước nhà.

Di tích lịch sử Chiến khu du kích Ngọc Trạo trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Ảnh: Mai Ngọc

Dưới ánh sáng của Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ Tám, đầu tháng 6/1941, Hội nghị Tỉnh ủy mở rộng tại làng Phúc Tỉnh (xã Yên Thịnh, huyện Yên Định) đã chủ trương xúc tiến nhanh việc xây dựng căn cứ địa cách mạng trong tỉnh. Các Tỉnh ủy viên đã được phân công xuống các phân khu. Riêng phân khu Đông Bắc gồm: Vĩnh Lộc, Thạch Thành, Hà Trung, Tỉnh ủy đã giao cho các đồng chí: Đặng Châu Tuệ, Đặng Văn Hỷ, Trần Tiến Quân phụ trách. Căn cứ vào điều kiện “Địa lợi nhân hòa”, Tỉnh ủy đã quyết định lấy Ngọc Trạo - Thạch Thành làm trung tâm quan trọng của căn cứ địa cách mạng và xúc tiến nhanh việc thành lập đội du kích. Trong khi đang chuẩn bị công bố quyết định thành lập Đội du kích Ngọc Trạo - đội quân vũ trang đầu tiên của Đảng bộ và Nhân dân Thanh Hóa, thì thực dân Pháp đã đánh hơi thấy các hoạt động của du kích ở Ngọc Trạo, chuẩn bị lùng sục tấn công. Trước tình hình đó, Tỉnh ủy quyết định cho Ban chỉ huy rời địa điểm hoạt động của đội du kích về Hang Treo cách Ngọc Trạo 15 cây số về phía Bắc, tiếp giáp giữa Thạch Thành và xã Hà Long - nơi đất tổ triều Nguyễn.

Ngày 19/9/1941, giữa lòng hang sâu hun hút, 21 chiến sĩ du kích đứng thành hai hàng, phía trước họ là lá cờ đỏ sao vàng thiêng liêng. Thay mặt Tỉnh ủy Thanh Hóa, đồng chí Đặng Châu Tuệ tuyên bố thành lập Đội du kích Ngọc Trạo. Ông nhấn mạnh: Đây là đội quân vũ trang đầu tiên của Đảng bộ và Nhân dân Thanh Hóa; từ vài chục người, lực lượng ấy sẽ phát triển thành hàng nghìn, hàng vạn người được trang bị lý luận chính trị, được rèn luyện quân sự, tiến tới có súng ống, đạn dược. Ông Trần Văn Thịnh - Chủ tịch Liên chi hội Khoa học lịch sử lực lượng vũ trang Thanh Hóa khẳng định: “Sự ra đời của Đội du kích Ngọc Trạo đánh dấu bước phát triển mới của lực lượng vũ trang cách mạng Thanh Hóa từ hoạt động bán vũ trang, vừa sản xuất vừa bảo vệ cơ sở cách mạng sang từng bước được tổ chức theo hướng chính quy, có lực lượng trực tiếp chiến đấu, phục vụ hậu cần, giáo dục chính trị và các bộ phận phục vụ hoạt động của chiến khu”.

Tranh minh họa trận chiến đấu ác liệt của du kích Ngọc Trạo với thực dân Pháp tại Chiến khu Ngọc Trạo rạng sáng ngày 19/10/1941. Ảnh: tư liệu

Ngọn đuốc cách mạng được thắp lên bởi 21 trái tim sục sôi nhiệt huyết cách mạng đã nhanh chóng bùng cháy thành ngọn lửa lớn. Các huyện: Thọ Xuân, Thiệu Hóa, Vĩnh Lộc, Quảng Xương, Hà Trung, Cẩm Thủy, Hoằng Hóa, thị xã Thanh Hóa và đặc biệt là Thạch Thành lúc ấy tuyển lựa những thanh niên ưu tú bổ sung cho đội du kích. Không chỉ có thanh niên Thanh Hóa, từ Ninh Bình, Thái Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh, Hà Đông... nhiều nam nữ thanh niên bí mật tìm đường về Chiến khu du kích Ngọc Trạo. Một chiến khu giữa núi rừng đã trở thành điểm hội tụ của lòng yêu nước, khát vọng giành độc lập, tự do.

Là một chiến khu kháng chiến, nhưng Ngọc Trạo không xây thành đắp lũy mà dựa vào bức thành lũy vững chắc đó là lòng dân. Bởi vậy, dù thành lập trong điều kiện khó khăn, thiếu thốn trăm bề, nhưng Chiến khu du kích Ngọc Trạo được Nhân dân địa phương và các vùng lân cận tuyệt đối giữ bí mật, che chở, cưu mang, tiếp tế lương thực, thực phẩm, quần áo, thuốc men, vũ khí. Những ngày đầu tháng 10/1941, Chiến khu du kích Ngọc Trạo bừng bừng khí thế cách mạng. Đây cũng là thời điểm kẻ thù đã phát hiện ra chiến khu du kích. Để đối phó với thực dân Pháp, ban lãnh đạo chiến khu đã vạch phương án chiến đấu cụ thể, trực gác suốt ngày đêm, tăng cường luyện tập và bao trùm lên tất cả là không khí sẵn sàng chiến đấu bảo vệ chiến khu. Rạng sáng ngày 19/10/1941, thực dân Pháp bí mật cho quân tấn công vào Chiến khu du kích Ngọc Trạo. Cuộc chiến đấu vô cùng khốc liệt, các chiến sĩ du kích vừa đánh giáp lá cà, dùng dao, kiếm, mã tấu quần nhau với địch, một số chiến sĩ du kích đã chiến đấu anh dũng và hy sinh. Sau trận chiến đấu ở Ngọc Trạo, nhận thấy lực lượng không cân sức với địch, Đội du kích Ngọc Trạo rút về làng Cẩm Bào để bảo toàn lực lượng, sau đó phân tán đội hình và chuyển hướng hoạt động.

Tròn 85 năm trôi qua, từ ánh cờ trong hang tối của Đội du kích Chiến khu Ngọc Trạo đã góp phần làm nên rừng cờ sao rạng rỡ trong mùa thu độc lập năm 1945 và mùa xuân toàn thắng năm 1975 của toàn dân tộc. Ngọn lửa cách mạng từ chiến khu và Đội du kích Ngọc Trạo vẫn rực cháy trong ký ức, trong niềm tự hào và soi sáng con đường để các thế hệ hôm nay tiếp tục dựng xây quê hương, đất nước giàu đẹp, xứng đáng với sự hy sinh của những người đã sống, chiến đấu và ngã xuống cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Mai Ngọc