Nét đẹp tâm linh của ngư dân miền biển

Từ bao đời nay, cụm di tích nghè Diêm Phố luôn là “điểm tựa” tâm linh của ngư dân ở xã Vạn Lộc. Hàng tháng cứ đến ngày rằm, mùng 1 hoặc trước những chuyến ra khơi dài ngày, người dân lại đến cụm di tích để thắp hương, cầu mong cho sóng yên biển lặng, chuyến ra khơi gặp nhiều may mắn.

Nghi thức tế lễ trong lễ hội Cầu ngư ở xã Vạn Lộc.

Cụm di tích bao gồm nghè Thánh Cả (đền Cả thờ tứ vị Thánh nương), chùa Liên Hoa, đền thờ thần Cá Ông (Ngọc Lân thần), miếu thờ 334 ngư dân của làng tử nạn trên biển năm 1931, đền thờ Nẹ Sơn (thờ đức vua Thông Thủy Nẹ Sơn). Mỗi một ngôi đền được xây dựng trong khuôn viên cụm di tích đều gắn liền với các thời kỳ lịch sử, là minh chứng cho quá trình chinh phục tự nhiên, cũng như công cuộc giữ gìn non sông, bờ cõi của các thế hệ cha ông.

Là người sinh ra và cũng gắn bó với nghề đi biển từ nhiều năm nay, ngư dân Nguyễn Văn Nam chia sẻ: "Cụm di tích không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng, mà còn là chỗ dựa tinh thần, nơi gìn giữ các nghi lễ và sinh hoạt truyền thống của làng biển. Trước mỗi chuyến ra khơi, tôi thường đến đây thắp hương".

Gắn liền với cụm di tích nghè Diêm Phố là lễ hội Cầu ngư được người dân nơi đây tổ chức vào tháng 2 âm lịch hàng năm. Lễ hội không chỉ là dịp để tri ân, tưởng nhớ công lao tiền nhân đã gây dựng làng chài, duy trì nghề biển và truyền lại những giá trị quý báu từ đời này sang đời khác, mà thông qua lễ hội, người dân còn gửi gắm ước mong “mưa thuận gió hòa, trời yên biển lặng”.

Với ngư dân ở xã Tiên Trang quanh năm bám thuyền, bám biển, lênh đênh trên sông nước nên đã coi trọng việc lập nghè, đền, miếu để thờ các vị thần và hết sức thành tâm với việc thờ cúng. Cũng bởi vậy mà tại cụm di tích đền Phúc và bia Tây Sơn (xã Quảng Nham cũ) - nơi có đông ngư dân làm nghề đi biển luôn tấp nập người đến thắp hương cầu mong cho những chuyến biển thuận lợi.

Không chỉ vậy, trải qua quá trình hình thành và sinh sống, các thế hệ ngư dân ở đây còn tạo dựng nên những phong tục, tín ngưỡng mang đậm bản sắc vùng biển như tục mở cửa biển lấy may bắt đầu cho một mùa khai thác; tục thờ cúng cá Ông; tục cúng thuyền vào dịp cuối năm trước khi nghỉ tết... Cùng với đó là nhiều lễ hội đặc sắc đang được gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ như lễ hội chảy mã, lễ hội cỗ làng, lễ hội đua thuyền truyền thống hay các trò chơi đấu vật, đấu võ, cờ thẻ, cờ người...

Nổi bật nhất là lễ hội đua thuyền truyền thống tổ chức vào ngày mùng 2 đến mùng 5 Tết Nguyên đán hàng năm trên sông Yên, thu hút đông đảo người dân trong xã và du khách tham dự.

Ông Lê Văn Hải ở thôn Đức - người hay tham gia lễ hội đua thuyền truyền thống cho biết: "Để tham gia lễ hội, các đội đua sẽ chọn ra 20 người gồm 18 tay chèo, 1 tay lái, 1 người đánh mõ. Các tay đua được chọn là những trai tráng khỏe mạnh, nhiều kinh nghiệm đi biển. Đây là những chàng trai giỏi nghề sông nước được các thôn tuyển chọn để tham gia thi đấu. Với sự cổ vũ, hò reo của hàng nghìn lượt người dân địa phương và du khách, các vận động viên đã thi đấu hết sức mình, với kỹ thuật chèo lái điêu luyện để tranh tài. Việc tổ chức lễ hội không chỉ để giữ nét đẹp văn hóa của người dân vùng biển, mà còn thể hiện tài trí của ngư dân khi đánh bắt trên biển.

Xuất phát từ cuộc sống lênh đênh trên biển cả, những ngư dân ở vùng biển xứ Thanh đã cùng nhau tạo dựng nên hệ thống phong tục, tập quán, tín ngưỡng độc đáo. Đây cũng chính là “điểm tựa” tinh thần, giúp mỗi ngư dân thêm vững tâm gắn bó với biển cả quê hương.

Bài và ảnh: Nguyễn Đạt