Kiểm soát, ngăn chặn từ sớm hàng nhập lậu dịp cuối năm

Những tháng cuối năm, nhu cầu mua sắm, tiêu dùng tăng cao, thị trường cũng bước vào giai đoạn lưu thông hàng hóa sôi động. Đây là thời điểm hàng nhập lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc có nguy cơ gia tăng. Tuy nhiên, để có hàng hóa phục vụ mùa mua sắm, quá trình vận chuyển, tập kết và phân phối thường đã được chuẩn bị từ trước. Vì vậy, kiểm soát thị trường cuối năm không thể chờ đến khi sức mua tăng mạnh mới bắt đầu, mà cần chủ động từ sớm, từ khâu hàng hóa được đưa vào địa bàn.

Đội Quản lý thị trường số 9 kiểm tra, phát hiện hàng hóa có dấu hiệu nhập lậu tại cơ sở kinh doanh thuộc xã Quảng Yên.

Ngày 11/8/2026, Đội Quản lý thị trường (QLTT) số 9, Chi cục QLTT Thanh Hóa đã tiến hành khám kho hàng hóa của một hộ kinh doanh tại xã Quảng Yên, phát hiện 3.715 sản phẩm đồ chơi trẻ em các loại như súng đồ chơi, kiếm đồ chơi, lego xếp hình, ô tô đồ chơi... do nước ngoài sản xuất. Tại thời điểm kiểm tra, số hàng hóa này không có hóa đơn, chứng từ và hồ sơ, tài liệu theo quy định, có dấu hiệu là hàng hóa nhập lậu. Đoàn kiểm tra còn phát hiện 66 chiếc vợt có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu YONEX. Tổng trị giá số hàng hóa có dấu hiệu vi phạm ước tính hơn 71 triệu đồng.

Tháng 9 chưa phải giai đoạn cao điểm mua sắm cuối năm, nhưng một lượng lớn hàng hóa đã được đưa vào địa bàn và sẵn sàng lưu thông. Nếu không được phát hiện kịp thời, số hàng này có thể tiếp tục được chia nhỏ, phân phối qua nhiều điểm bán, đến khi sức mua tăng mới được đưa ra thị trường. Khi đó, việc truy tìm nguồn hàng sẽ phức tạp hơn do phải lần theo nhiều mắt xích trong quá trình phân phối.

Vụ việc cũng cho thấy hàng nhập lậu có thể đi cùng những dạng vi phạm khác. Trong cùng một lần kiểm tra, bên cạnh hàng hóa có dấu hiệu nhập lậu còn xuất hiện sản phẩm có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu. Điều đó đặt ra yêu cầu kiểm soát không chỉ dừng ở nguồn gốc nhập khẩu, mà còn phải làm rõ hóa đơn, chứng từ, nhãn hàng hóa, quyền sở hữu trí tuệ và các điều kiện liên quan trước khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Trong 8 tháng năm 2026, lực lượng QLTT Thanh Hóa đã kiểm tra 187 vụ, xử lý 183 vụ vi phạm; thu nộp ngân sách Nhà nước 1,872 tỷ đồng, trị giá hàng hóa vi phạm 1,262 tỷ đồng. Đây là số liệu tổng hợp các hành vi vi phạm thuộc phạm vi QLTT, không chỉ riêng hàng nhập lậu, nhưng cho thấy thị trường còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Thực tế hàng nhập lậu không còn đi theo một con đường cố định. Hàng hóa có thể được vận chuyển từ các đầu mối ngoài tỉnh theo nhiều tuyến, sau đó đưa về kho, điểm tập kết hoặc địa điểm lưu giữ tạm thời trước khi phân phối cho các cửa hàng, hộ kinh doanh. Một phần hàng hóa có thể được chia nhỏ thành từng đơn hàng để vận chuyển trực tiếp đến người mua.

Sự phát triển của thương mại điện tử càng tạo thêm những phương thức tiêu thụ mới. Người bán có thể quảng cáo, livestream, chốt đơn trên mạng xã hội rồi thuê đơn vị vận chuyển giao hàng, trong khi không cần duy trì cửa hàng cố định. Nơi bán hàng, nơi chứa hàng và nơi giao hàng có thể hoàn toàn khác nhau, khiến việc xác định nguồn gốc và đường đi của sản phẩm khó khăn hơn.

Theo ông Hoàng Công Lợi, Phó Chi cục trưởng Chi cục QLTT Thanh Hóa, những tháng cuối năm, lực lượng sẽ chủ động nắm tình hình, tập trung vào các nhóm hàng có nhu cầu tiêu dùng lớn, những địa bàn, cơ sở kinh doanh và kho chứa có dấu hiệu rủi ro cao. Cùng với kiểm tra trực tiếp, lực lượng sẽ tăng cường theo dõi hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng, kịp thời xác minh những trường hợp có dấu hiệu kinh doanh hàng nhập lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.

Cũng theo ông Lợi: “Kiểm soát phải được thực hiện xuyên suốt từ nguồn hàng, tuyến vận chuyển, điểm tập kết đến khâu phân phối. Việc nắm địa bàn, theo dõi nguồn hàng và phương thức kinh doanh cần được thực hiện thường xuyên, nhất là trước thời điểm nhu cầu mua sắm tăng cao. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, lực lượng chức năng sẽ xác minh nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ và xử lý theo quy định”.

Kiểm soát hàng nhập lậu từ sớm không chỉ bảo vệ người tiêu dùng mà còn tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật. Khi hàng hóa hợp pháp phải bảo đảm đầy đủ về thuế, hóa đơn, chứng từ, chất lượng và nguồn gốc, hàng lậu lại có thể được bán với giá thấp hơn, gây sức ép lên hàng hóa chính thống. Vì vậy, lực lượng chức năng cần chủ động kiểm soát từ nguồn hàng, tuyến vận chuyển, kho chứa đến điểm bán và môi trường trực tuyến, ngăn hàng vi phạm ngay từ đầu vào, trước khi hình thành mạng lưới tiêu thụ rộng trên thị trường.

Bài và ảnh: Chi Phạm