Khi thông điệp cứu người được viết bằng trách nhiệm

Có những bản tin được đo bằng số lượt xem, có những bài báo được ghi nhận bằng lượng tương tác số. Nhưng trong ngành y, có những thông điệp không thể đo đếm bằng những con số thông thường. Giá trị của truyền thông y tế nằm ở những hành vi được thay đổi, những nguy cơ được ngăn chặn và đôi khi là cả những sinh mạng được bảo vệ từ sớm, từ xa.

Một buổi truyền thông tại hộ gia đình ở xã Ngọc Lặc.

“Liều vắc xin nhận thức” đặc biệt cho cộng đồng

Trong y học, phòng bệnh luôn là giải pháp hiệu quả và bền vững hơn chữa bệnh. Bên cạnh các biện pháp chuyên môn, truyền thông chính là cầu nối đưa kiến thức khoa học đến với người dân, giúp họ hiểu, tin và thực hành các hành vi có lợi cho sức khỏe.

Một khuyến cáo rửa tay đúng cách giúp ngăn ngừa hàng loạt bệnh truyền nhiễm. Một thông điệp tiêm chủng đúng lịch giúp bảo vệ trẻ em khỏi những căn bệnh hiểm nghèo. Một bài viết cảnh báo tác hại của thuốc lá giúp nhiều người có quyết tâm từ bỏ thói quen độc hại. Một chương trình tầm soát định kỳ sẽ mở ra cơ hội sống cho bệnh nhân nhờ phát hiện bệnh sớm.

Nhìn từ góc độ đó, truyền thông y tế giống như một “liều vắc xin” đặc biệt. Nó không tạo ra kháng thể sinh học trong cơ thể, nhưng tạo ra “kháng thể nhận thức” trong cộng đồng, trang bị cho mỗi người chiếc khiên tự bảo vệ trước các nguy cơ dịch bệnh.

Đại dịch COVID-19 chính là minh chứng rõ nét nhất cho sức mạnh của truyền thông y tế. Những khuyến cáo tưởng chừng đơn giản như đeo khẩu trang, sát khuẩn, giữ khoảng cách, tiêm vắc xin... khi được lan tỏa mạnh mẽ trên báo chí, mạng xã hội và hệ thống loa truyền thanh cơ sở đã trở thành thói quen ăn sâu vào đời sống, góp phần làm nên thắng lợi của cuộc chiến chống dịch.

Khác với các lĩnh vực giải trí hay kinh tế, truyền thông y tế không cho phép sự chủ quan hay cảm tính. Mỗi thông tin đưa ra đều liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người. Một thông tin thiếu kiểm chứng có thể gây hoang mang dư luận; một hướng dẫn sai lệch có thể dẫn đến hậu quả khôn lường. Vì vậy, người làm truyền thông y tế luôn phải đặt hai chữ “Trách nhiệm” lên hàng đầu.

Một buổi truyền thông tại Trạm Y tế xã Cẩm Tú.

Thách thức của người làm nghề trong kỷ nguyên số

Sự bùng nổ của mạng xã hội, các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra không gian sáng tạo vô hạn, nhưng cũng đặt ra những “bài toán” hóc búa cho những người làm truyền thông y tế.

Thông tin được lan truyền với tốc độ chưa từng có. Chỉ trong vài phút, một thông tin có thể tiếp cận hàng vạn người. Đi kèm với đó là sự nhiễu loạn của tin giả, các quảng cáo thuốc, thực phẩm chức năng thổi phồng công dụng, và các phương pháp điều trị chưa được kiểm chứng.

Cùng với đó là áp lực cạnh tranh thông tin, giữa dòng chảy thông tin giải trí khổng lồ, làm sao để những kiến thức y học chính thống, khô khan trở nên hấp dẫn, thu hút được sự chú ý của công chúng?

Điều này đòi hỏi người làm truyền thông y tế không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải liên tục đổi mới tư duy và phương pháp tiếp cận.

Đội ngũ truyền thông y tế hiện đại không thể chỉ bằng lòng với cây bút hay chiếc máy ảnh truyền thống. Họ buộc phải chuyển mình thành những “phóng viên đa năng” - biết kể chuyện bằng hình ảnh, thiết kế infographic, dựng video ngắn, sản xuất podcast, quản trị mạng xã hội và tương tác trực tiếp với cộng đồng trên không gian số để đưa kiến thức y học đến gần hơn với người dân.

Đó là áp lực không nhỏ nhưng cũng là động lực để đội ngũ truyền thông y tế không ngừng trưởng thành và thích ứng với xu thế phát triển mới.

Cán bộ truyền thông CDC Thanh Hoá tác nghiệp tại cơ sở.

Và những trăn trở...

Dù giữ vai trò “đi trước mở đường” trong công tác phòng bệnh, lực lượng làm truyền thông y tế tại nhiều đơn vị hiện nay còn khá mỏng, chủ yếu là cán bộ kiêm nhiệm. Họ vừa phải gánh vác công việc chuyên môn điều trị, vừa đảm nhận vai trò truyền thông trong điều kiện trang thiết bị và kinh phí còn nhiều hạn chế.

Chia sẻ về thực trạng này, BSCKII Lê Hồng Sơn, Phó Giám đốc CDC Thanh Hóa khẳng định: "Dù còn nhiều khó khăn, trăn trở, nhưng công tác truyền thông y tế luôn chủ động bám sát các diễn biến của dịch bệnh. Lĩnh vực này cần được quan tâm đầu tư nhiều hơn nữa. Truyền thông không chỉ cung cấp thông tin kịp thời, khuyến cáo phòng bệnh hay tư vấn chăm sóc sức khỏe, mà còn góp phần đưa các chính sách y tế của Đảng và Nhà nước đến gần dân, củng cố niềm tin của Nhân dân vào hệ thống y tế nước nhà".

Trong bối cảnh toàn ngành y tế đang đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng hệ thống y tế thông minh lấy người dân làm trung tâm, việc đầu tư cho truyền thông cần được nhìn nhận một cách tương xứng. Đó không chỉ là đầu tư về kinh phí, máy móc hiện đại, mà quan trọng hơn là đầu tư cho nguồn nhân lực chuyên nghiệp thông qua các chương trình đào tạo, cập nhật kỹ năng công nghệ mới.

Phần thưởng lớn nhất là sức khỏe của Nhân dân

Mỗi bản tin cảnh báo dịch bệnh được phát đi, mỗi bài viết tư vấn sức khỏe được đăng tải, hay mỗi thước phim tôn vinh những người thầy thuốc thầm lặng... đều mang một sứ mệnh duy nhất: Giúp người dân khỏe mạnh hơn, chủ động hơn trong cuộc sống.

Phần thưởng lớn nhất đối với những người làm truyền thông y tế chưa bao giờ là những giải thưởng hay số lượt tương tác khủng. Phần thưởng quý giá nhất là khi thấy thông điệp biến thành hành động, khi nhận thức đẩy lùi được dịch bệnh, và khi sức khỏe của cộng đồng được bảo vệ vẹn toàn.

Bởi suy cho cùng, truyền thông y tế là một công việc đặc biệt - nơi mỗi thông điệp đều được viết bằng trách nhiệm, và mỗi sự lan tỏa đều bắt nguồn từ trái tim.

Xuân Nguyễn (CDC Thanh Hóa)