Khám phá vùng đất Mường Khoòng

Mường Khoòng là một mường lớn của huyện Bá Thước (cũ), gồm các xã Cổ Lũng, Lũng Niêm, Lũng Cao, Thành Lâm, Thành Sơn trước đây, nay là các xã Cổ Lũng, Pù Luông. Với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, người dân còn gìn giữ nhiều giá trị văn hóa... là điều kiện quan trọng để Mường Khoòng phát triển du lịch cộng đồng.

Người dân ở Mường Khoòng phát triển du lịch gắn với gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo sách Địa chí huyện Bá Thước: “Thung lũng thấp nằm dọc theo suối Nủa, suối Khanh, suối Ngài, tạo thành cánh cung giương về phía Tây ôm lấy khối núi đá vôi khổng lồ Pha Háng. Khu vực ba con suối Nủa, Khanh, Ngài gộp lại, thung lũng mở rộng thành bản xóm, đồng ruộng của trung tâm Mường Khoòng... quê hương lâu đời của người Thái”.

Nghệ nhân Ưu tú Hà Nam Ninh ở xã Bá Thước- người tâm huyết nghiên cứu văn hóa Thái chia sẻ: "Mường Khoòng là “cái nôi” văn hóa của người Thái. Những dấu tích còn lại trên đất Mường Khoòng đã chứng minh nơi đây còn gắn liền với giai đoạn nhiều biến động của lịch sử dân tộc, góp phần vào sự thành công của sự nghiệp trung hưng nhà Lê. Khi họ Mạc chiếm ngôi nhà Lê, các đại thần trung thành với nhà Lê, trong đó có An Thanh hầu Nguyễn Kim đã tìm thấy con cháu vua Lê trên đất Bá Thước. Được sự bao bọc, giúp đỡ của những người đứng đầu các mường và đồng bào dân tộc Thái, sự nghiệp Trung hưng đã bắt vượt qua những khó khăn, thử thách. Sau khi sự nghiệp Trung hưng của nhà Lê thành công, Nhà Phủ trên đất Mường Khoòng - nơi khi xưa nhà vua và các đại thần họp bàn việc quân cơ đã trở thành nơi thờ cúng tưởng nhớ vua Lê và các quan lại người Thái có nhiều đóng góp cho sự nghiệp trung hưng của nhà Lê".

Phát huy vùng đất truyền thống lịch sử, văn hóa, người dân các xã Cổ Lũng, Pù Luông đã và đang tận dụng tiềm năng, lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Xã Cổ Lũng cũ được xem là trung tâm của đất Mường Khoòng xưa. Tại xã Cổ Lũng hiện nay, hoạt động du lịch cộng đồng bước đầu phát triển cả về số lượng và chất lượng dịch vụ với trên 34 cơ sở lưu trú phục vụ du khách trải nghiệm, nghỉ dưỡng, tạo việc làm cho hàng trăm lao động của địa phương. Từ đầu năm 2025 đến nay, xã đón khoảng 10.000 lượt khách du lịch, trong đó khách quốc tế gần 3.000 lượt.

Anh Hà Văn Dũng - một trong những hộ dân làm du lịch ở thôn Ấm Hiêu chia sẻ: "Được sự khuyến khích của địa phương, gia đình tôi đã đầu tư vốn để sửa chữa ngôi nhà sàn truyền thống và xây dựng 7 phòng nghỉ, cải tạo khuôn viên đón khách du lịch. Đồng thời, tham gia các lớp tập huấn về du lịch; vệ sinh an toàn thực phẩm để phục vụ nhu cầu của du khách. Nhờ phát triển du lịch cộng đồng, gia đình có thêm thu nhập, tạo việc làm cho 6 lao động".

Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Cổ Lũng Bùi Văn Tùng cho biết: "Từ những thuận lợi về cảnh quan thiên nhiên, phong tục, tập quán, các cơ sở làm du lịch cộng đồng trong xã đã xây dựng nhiều sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách để gia tăng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và tăng khả năng chi tiêu của du khách. Hiện xã đang phấn đấu trở thành điểm đến du lịch sinh thái cộng đồng hấp dẫn. Để thực hiện được mục tiêu này xã tiếp tục quảng bá tiềm năng, thế mạnh của địa phương, thu hút đầu tư các dự án du lịch. Vận động các hộ dân có điều kiện đầu tư phát triển du lịch cộng đồng gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa"...

Trên hành trình khám phá vùng đất Mường Khoòng, từ xã Cổ Lũng du khách di chuyển đến xã Pù Luông để tìm hiểu, trải nghiệm cảnh vật thiên nhiên, con người nơi đây. Hiện Pù Luông có 64 cơ sở lưu trú. Từ năm 2020 đến tháng 10/2025 xã đón hơn 800.000 lượt khách tham quan, nghỉ dưỡng, trong đó có 260.000 lượt khách quốc tế, giải quyết việc làm thường xuyên cho khoảng 400 lao động.

Về với vùng đất Mường Khoòng du khách được trải nghiệm, khám phá không gian văn hóa của đồng bào dân tộc Thái, ngắm nhìn những ngôi nhà sàn truyền thống ẩn mình bên những cánh rừng xanh, thưởng thức những món ăn truyền thống của người dân nơi đây... Tất cả tạo nên giá trị, sức hấp dẫn của vùng đất Mường Khoòng nơi miền Tây xứ Thanh.

Bài và ảnh: Nguyễn Hòa