Giữ mạch nguồn chảy mãi

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa không chỉ là trách nhiệm đối với tiền nhân, mà là nhiệm vụ xuyên suốt trong quá trình phát triển của xã Hà Trung - vùng đất giàu truyền thống lịch sử, nơi hội tụ nhiều di sản văn hóa. Bằng nhiều giải pháp đồng bộ, địa phương đang từng bước đưa văn hóa trở thành nền tảng tinh thần, góp phần xây dựng bản sắc và tạo động lực cho phát triển bền vững.

Đền Cây Thị thuộc thắng cảnh núi Chung Chinh.

Tọa lạc ở núi Ngưỡng Sơn, đền thờ Thái úy Lý Thường Kiệt - di tích lịch sử văn hóa quốc gia vẫn giữ nguyên lối kiến trúc với vẻ cổ kính nguyên sơ. Thái úy Lý Thường Kiệt (1091-1105) tên thật là Ngô Tuấn, một danh tướng thời nhà Lý, có công lớn trong sự nghiệp “phá Tống, bình Chiêm”. Ông nổi tiếng là một vị quan thanh liêm, anh minh và có công xây dựng vùng đất này. Sau khi ông qua đời, để tỏ lòng biết ơn, người dân trong vùng đã xây dựng đền thờ để thờ phụng, tưởng nhớ ông. Thời gian đầu đây chỉ là ngôi đền nhỏ, đến năm Gia Long thứ 17 (1818) toàn bộ ngôi đền được xây dựng lại. Năm 2018, ngôi đền được đại trùng tu khang trang, bề thế nhưng vẫn giữ nguyên vẻ cổ kính.

Đền được xây dựng trên thế đất “tọa sơn hướng thủy”, lưng tựa núi Ngưỡng Sơn, cổng hướng ra sông Lèn, tạo thế vững chãi, sinh khí tốt lành. Đền có lối kiến trúc 5 gian, 2 chái. Mái đền lợp ngói âm dương. Hệ thống cột kèo vì được chạm khắc tinh xảo với các hoa văn: long, ly quy phụng, cỏ cây hoa lá... Vào ngày rằm, mùng 1 hàng tháng người dân địa phương luôn hướng về đền dâng hương, chiêm bái. Khuôn viên di tích được giữ gìn sạch sẽ, cảnh quan được chỉnh trang hài hòa, tạo cảm giác thanh tịnh cho người dân và du khách. Khi đến với ngôi đền cổ này, người dân và du khách có thể dùng điện thoại thông minh quét mã QR để đọc thông tin, giới thiệu về di tích.

Không chỉ là nơi tưởng niệm danh tướng kiệt xuất của dân tộc, đền thờ còn trở thành điểm sinh hoạt văn hóa, tâm linh quen thuộc. Hàng năm, người dân nơi đây thường tổ chức lễ hội vào ngày 25 tháng Giêng và lễ giỗ vào ngày 2/6 âm lịch. Các hoạt động văn hóa, tâm linh đã góp phần gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa truyền thống; giáo dục truyền thống yêu nước, niềm tự hào về lịch sử cho các thế hệ trên quê hương Hà Trung.

Ông Nguyễn Văn Xô, người trực tiếp trông coi đền, cho biết: “Chúng tôi luôn xác định giữ đền không chỉ là giữ một công trình thờ tự, mà là giữ gìn lịch sử, giữ niềm tự hào của quê hương. Mỗi ngày tôi luôn dọn dẹp đảm bảo vệ sinh môi trường, kiểm tra hệ thống đèn, điện đảm bảo an toàn cháy nổ. Tôi cũng nêu cao tinh thần bảo vệ di tích, hiện vật trong đền, bà con và du khách dâng hương đúng nơi, đúng nghi lễ, để di tích luôn trang nghiêm”.

Rời đền thờ Lý Thường Kiệt, men theo đê sông Lèn, đền Chầu Đệ tứ (hay đền Cây Thị) hiện ra bình yên giữa không gian thiên nhiên khoáng đạt. Ngôi đền tựa lưng vào núi Chung Chinh, cổng hướng ra sông Lèn. Chầu Đệ tứ là một vị thánh trong đạo Mẫu tứ phủ Việt Nam. Chầu Đệ tứ - người đứng thứ tư trong hàng tứ phủ Chầu Bà, danh hiệu là Chiêu Dung công chúa - người hầu cận bên thánh Mẫu. Chầu Đệ tứ lập nhiều công trạng phò vua, giúp nước và được giao trấn giữ vùng sông nước Hà Trung. Đền nằm trên con đường kết nối nhiều đền, chùa nổi tiếng: đền Hàn Sơn, đền cô Bơ. Bao năm nay, đền gắn bó với đời sống tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người dân trong vùng. Những năm gần đây, việc bảo vệ di tích được địa phương quan tâm hơn, đền Cây Thị không chỉ giữ được vẻ tôn nghiêm vốn có, mà còn trở thành điểm nhấn trong bức tranh văn hóa, du lịch của Hà Trung. Thủ nhang - đồng đền Trần Anh Tuấn cho biết: “Để gìn giữ văn hóa, chúng tôi luôn chú trọng bảo vệ di tích, thực hành thờ mẫu tam phủ đúng đường, chuẩn lối đảm bảo sự độc đáo, linh thiêng của tín ngưỡng”.

Xã Hà Trung sau khi sáp nhập có 13 di tích lịch sử, trong đó có 2 di tích cấp quốc gia; 4 lễ hội truyền thống và nghệ thuật trình diễn dân gian hò sông Mã. Nhận thức rõ vai trò của di sản văn hóa, cấp ủy, chính quyền xã đã triển khai nhiều giải pháp nhằm gìn giữ, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với điều kiện thực tiễn của địa phương. Công tác quản lý di tích, bảo vệ di tích, hiện vật, đồ thờ trong các di tích, tổ chức lễ hội, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở được chú trọng và đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa gìn giữ bản sắc và đáp ứng nhu cầu tinh thần ngày càng cao của Nhân dân. Do đó, ban quản lý di tích và danh thắng xã, các sư trụ trì chùa, thủ nhang, thủ từ, người trông coi đền luôn thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ di tích. Các di tích được bảo vệ, tu bổ và phát huy giá trị. Trong 4 năm qua, các di tích như đình Bình Lâm, đình Chuế Cầu, đình Phú Thượng đã và đang được tu bổ tôn tạo. Các lễ hội truyền thống được tổ chức phù hợp với phong tục, tập quán địa phương, bảo đảm trang trọng, tiết kiệm, văn minh, qua đó đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của Nhân dân, đồng thời góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tự hào về quê hương.

Phó Chủ tịch UBND xã Hà Trung Mai Văn Thành, cho biết: "Xã xác định bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa là nhiệm vụ quan trọng để tạo nguồn lực phát triển bền vững cho địa phương. Trong quá trình thực hiện, xã ưu tiên việc giữ gìn yếu tố gốc của di tích, di sản, đồng thời gắn bảo tồn với phát huy giá trị, phục vụ đời sống tinh thần của Nhân dân và phát triển du lịch bền vững. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục rà soát, xây dựng kế hoạch tôn tạo, tu bổ, chống xuống cấp các di tích, phục dựng và duy trì các loại hình văn hóa phi vật thể. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức, khuyến khích người dân cùng tham gia gìn giữ, để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần và động lực cho sự phát triển của địa phương”.

Bài và ảnh: Thùy Linh