Giữ mức sinh thay thế - không chỉ là chuyện của mỗi gia đình

Với tổng tỷ suất sinh 2,26 con/phụ nữ, Thanh Hóa đang tiệm cận mức sinh thay thế. Đây là cơ sở thuận lợi để tỉnh tiếp tục duy trì mức sinh ổn định trong những năm tới. Tuy nhiên, quyết định sinh con của các gia đình ngày nay chịu tác động bởi nhiều yếu tố, từ việc làm, thu nhập, nhà ở đến chi phí chăm sóc, giáo dục trẻ. Để giữ mức sinh phù hợp, các giải pháp dân số cần sát hơn với điều kiện sống và nhu cầu của từng nhóm dân cư.

Quyết định sinh con của các gia đình trẻ ngày nay chịu tác động bởi nhiều yếu tố, từ việc làm, thu nhập, nhà ở đến chi phí chăm sóc, giáo dục trẻ.

Khi sinh con không còn là chuyện riêng của mỗi gia đình

Vợ chồng chị Nguyễn Thị Hoa, phường Hạc Thành hiện có một con đang học lớp 2. Cả hai đều làm công nhân nên thu nhập chủ yếu dành cho các khoản sinh hoạt hằng ngày và chăm lo việc học của con. Nói về chuyện sinh thêm con, chị Hoa cho biết hai vợ chồng vẫn đang cân nhắc.

Theo chị, có thêm con là niềm vui của gia đình, nhưng để chăm sóc và nuôi dạy một đứa trẻ cũng cần chuẩn bị nhiều điều kiện. Ngoài chi phí ăn uống, học hành, gia đình còn phải tính đến thời gian chăm con, việc làm của bố mẹ, chỗ ở và những khoản phát sinh khi trẻ ốm đau. Vì vậy, vợ chồng chị muốn ổn định thêm về kinh tế trước khi quyết định.

Câu chuyện của gia đình chị Hoa cũng là sự cân nhắc của nhiều cặp vợ chồng trẻ hiện nay. Khi lập gia đình và sinh con, bên cạnh mong muốn có một mái ấm đủ đầy, họ quan tâm nhiều hơn đến điều kiện kinh tế và khả năng chăm sóc con. Với những người đang thuê nhà, chi phí chỗ ở là một khoản đáng kể. Các gia đình có con nhỏ lại phải cân đối thêm tiền gửi trẻ, học tập, chăm sóc sức khỏe và thời gian dành cho con.

Tại Thanh Hóa, mức sinh đang ở gần mức thay thế. Điều đáng quan tâm là những lựa chọn của các gia đình có thể thay đổi theo điều kiện sống và đặc điểm từng địa bàn. Có gia đình thuận lợi về kinh tế nhưng hạn chế về thời gian chăm sóc con; có người muốn sinh thêm nhưng còn lo về việc làm, nhà ở hoặc chi phí nuôi dạy trẻ. Ở đô thị, các gia đình trẻ thường phải tính đến chi phí nhà ở, sinh hoạt, học hành và chăm sóc con. Tại nông thôn, miền núi, nhu cầu về thông tin và dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản vẫn cần được quan tâm. Vì vậy, việc duy trì mức sinh phù hợp cần gắn với điều kiện thực tế của từng địa phương, từng nhóm dân cư.

Cùng với tuyên truyền, tư vấn về sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình, việc chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và cung cấp thông tin đầy đủ về chính sách dân số cũng cần được chú trọng. Đây là những vấn đề gắn trực tiếp với quá trình sinh con, chăm sóc và nuôi dạy trẻ của mỗi gia đình.

Các đại biểu tham dự lớp Tập huấn kiến thức, kỹ năng truyền thông cho cán bộ truyền thông dân số năm 2026.

Muốn duy trì mức sinh, cần những giải pháp sát thực tế

Chi cục trưởng Chi cục Dân số Thanh Hóa Bùi Hồng Thủy cho biết, duy trì mức sinh thay thế là một trong những nhiệm vụ quan trọng của công tác dân số hiện nay. Việc triển khai cần được thực hiện phù hợp với từng địa bàn, nhóm dân cư, trong đó chú trọng tuyên truyền, tư vấn và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Theo Kế hoạch số 275/KH-UBND, ngày 30/7/2026 của UBND tỉnh về thực hiện Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, Thanh Hóa đặt mục tiêu cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp của chương trình quốc gia, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và thực tế của tỉnh. Kế hoạch cũng yêu cầu các địa phương theo dõi tình hình dân số, mức sinh và tổ chức các hoạt động truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Một trong những nội dung được tỉnh chú trọng là đổi mới cách tuyên truyền. Thông tin về dân số, sức khỏe sinh sản, kết hôn và sinh con cần được đưa đến đúng nhóm đối tượng, thông qua nhiều hình thức, trong đó có truyền thông trực tiếp tại cơ sở. Cách làm này giúp nội dung dân số gần với những vấn đề mà người dân đang quan tâm, thay vì chỉ dừng ở những thông điệp chung.

Hội nghị phổ biến các giải pháp thực hiện mục tiêu bảo đảm mức sinh phù hợp tại Thanh Hóa.

Từ chủ trương của tỉnh, Chi cục Dân số Thanh Hóa tiếp tục xây dựng và triển khai các kế hoạch chuyên môn, phối hợp với các địa phương thực hiện các nội dung của Chương trình Điều chỉnh mức sinh phù hợp các vùng, đối tượng đến năm 2030. Trọng tâm trước hết là cung cấp thông tin, tạo sự thống nhất trong nhận thức và cách triển khai tại cơ sở. 9 tháng đầu năm 2026, Chi cục đã tổ chức hội nghị phổ biến chủ trương điều chỉnh mức sinh và các chính sách liên quan đến duy trì mức sinh hợp lý cho 155 đại biểu là lãnh đạo chính quyền, đoàn thể, cán bộ các ban, ngành, thành viên Ban Chỉ đạo công tác dân số, người có uy tín và những người trực tiếp làm công tác dân số.

Hoạt động truyền thông cũng được triển khai theo hướng vận động thay đổi hành vi, trong đó tập trung tuyên truyền lợi ích của việc sinh đủ hai con trước 35 tuổi; vận động mỗi cặp vợ chồng, mỗi cá nhân sinh con, nuôi dạy con tốt, xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc. Nội dung này được lựa chọn phù hợp với từng nhóm đối tượng và từng địa bàn thay vì áp dụng một cách tuyên truyền giống nhau ở tất cả các nơi. Đây cũng là cơ sở để các UBND xã, phường đưa nội dung dân số đến gần người dân hơn

Song song với đó, công tác tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ làm dân số ở cơ sở cũng được chú trọng. Chi cục tổ chức cập nhật, bổ sung kiến thức về điều chỉnh mức sinh, vận động người dân duy trì mức sinh thay thế cho 65 cộng tác viên dân số tại các xã, phường. Đây là lực lượng trực tiếp tiếp cận hộ gia đình, nắm bắt tâm tư, nhu cầu của người dân và chuyển tải thông tin dân số đến từng nhóm đối tượng.

Cán bộ Trạm Y tế Hoằng Sơn, xã Hoằng Sơn tư vấn chính sách dân số cho chị em phụ nữ.

Tại xã Hoằng Sơn, năm 2026, công tác dân số được UBND xã trực tiếp tổ chức triển khai, gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và hoạt động của hệ thống y tế cơ sở. Địa phương chú trọng tuyên truyền, tư vấn về dân số - kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe sinh sản, đồng thời quan tâm đến các nhóm trong độ tuổi sinh đẻ, thanh niên, vị thành niên và phụ nữ.

Cùng với việc cung cấp thông tin về chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, xã Hoằng Sơn chú trọng vận động người dân thực hiện sinh đủ hai con, nuôi dạy con tốt và xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Hoằng Sơn Lê Hùng Tuyên, để công tác dân số đạt hiệu quả, địa phương sẽ tập trung đưa nội dung tuyên truyền đến gần người dân, nhất là các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ. Cùng với việc cung cấp thông tin về chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, xã cũng chú trọng vận động người dân thực hiện sinh đủ hai con, nuôi dạy con tốt và xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc. Các hoạt động được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, kết hợp giữa tuyên truyền tại cộng đồng và tư vấn trực tiếp.

Thanh Hóa tiếp tục nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác dân số các cấp; đẩy mạnh công tác truyền thông, thay đổi nhận thức về dân số và phát triển.

Thực tế cho thấy, để đưa chính sách dân số đến với người dân, vai trò của y tế cơ sở và đội ngũ làm công tác dân số vẫn rất quan trọng. Những buổi tư vấn trực tiếp, các hoạt động truyền thông tại cộng đồng giúp cán bộ nắm bắt được những vấn đề người dân quan tâm, từ đó cung cấp thông tin sát với nhu cầu thực tế hơn. Bên cạnh công tác tuyên truyền, điều kiện để các gia đình chăm sóc và nuôi dạy con cũng là vấn đề cần được quan tâm. Việc làm, thu nhập, nhà ở, dịch vụ chăm sóc trẻ và giáo dục đều có liên quan đến quyết định sinh con. Vì vậy, các chính sách dân số cần được triển khai đồng thời với những chính sách về y tế, giáo dục, an sinh xã hội và việc làm.

Những chính sách mới cũng đang tạo thêm cơ sở để hỗ trợ các gia đình. Luật Dân số năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, trong đó có các chính sách khuyến khích sinh đủ hai con. Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số nội dung của Luật, trong đó có chế độ thai sản khi sinh con thứ hai và chính sách hỗ trợ tài chính khi sinh con theo điều kiện, đối tượng và thủ tục được quy định.

Việc triển khai những chính sách này tại địa phương cần được thực hiện gắn với điều kiện thực tế của người dân. Với gia đình trẻ ở đô thị, áp lực về nhà ở, việc làm và chi phí chăm sóc con là những vấn đề cần được tính đến. Ở nông thôn, miền núi, việc tiếp cận thông tin và dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản vẫn cần được duy trì, nhất là tại những địa bàn còn khó khăn. Việc theo dõi diễn biến mức sinh, tăng cường tư vấn, nâng cao chất lượng dịch vụ và đưa chính sách đến gần người dân sẽ là những nội dung cần được tiếp tục thực hiện trong thời gian tới.

Với mức sinh đang tiệm cận mức thay thế, Thanh Hóa có điều kiện thuận lợi để duy trì ổn định quy mô dân số. Nhưng để giữ được kết quả này, những thay đổi trong lựa chọn sinh con của các gia đình vẫn cần được theo dõi thường xuyên. Khi chính sách, dịch vụ y tế và hoạt động dân số đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tế, các gia đình sẽ có thêm điều kiện để chủ động quyết định việc sinh và nuôi dạy con.

Tô Hà