Giải pháp nào xử lý triệt để tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT?

Tính đến hết tháng 8/2026, Thanh Hóa có 2.227 đơn vị chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN từ 3 tháng trở lên, với tổng số tiền gần 478,5 tỷ đồng. Cùng với đôn đốc, tuyên truyền, ngành BHXH tỉnh đang tăng cường kiểm tra, xử lý các đơn vị cố tình chậm đóng, trốn đóng, nhằm bảo đảm quyền lợi người lao động và hạn chế phát sinh nợ mới.

Công ty TNHH Lâm sản Đại Phát, xã Như Thanh, duy trì việc đóng BHXH, BHYT, BHTN, giải quyết đầy đủ, kịp thời các chế độ cho người lao động.

Chủ động ngăn chặn từ cơ sở

Tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động mà còn gây khó khăn cho công tác thu hồi. Theo BHXH tỉnh Thanh Hóa, đến ngày 31/8/2026, toàn tỉnh có 2.227 đơn vị chậm đóng từ 3 tháng trở lên, số tiền 478,486 tỷ đồng. Đáng chú ý, có 453 đơn vị đang hoạt động chậm đóng trên 12 tháng, với số tiền 264,921 tỷ đồng. Ngoài ra, 688 đơn vị thuộc diện khó thu do giải thể, phá sản, dừng hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc chủ bỏ trốn, với số tiền chậm đóng 156,545 tỷ đồng.

Thực tế trên đặt ra yêu cầu phải chủ động phát hiện, đôn đốc ngay khi phát sinh chậm đóng, đồng thời có giải pháp riêng đối với từng nhóm doanh nghiệp.

Tại địa bàn do BHXH cơ sở Như Thanh quản lý, công tác thu, giảm chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN được BHXH cơ sở tập trung thực hiện theo hướng bám sát từng đơn vị, kịp thời nắm bắt tình hình sản xuất, kinh doanh và việc sử dụng lao động. Năm 2026, BHXH cơ sở Như Thanh được giao thu hơn 400 tỷ đồng. Đến hết tháng 8, số thu đạt gần 240 tỷ đồng, khoảng 60% kế hoạch; số tiền chậm đóng trên địa bàn là 4,2 tỷ đồng, chiếm 0,85% tổng số phải thu.

Thực tế tại địa bàn cho thấy, bên cạnh những doanh nghiệp còn gặp khó khăn nhưng vẫn chủ động phối hợp với cơ quan BHXH để thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, khắc phục số tiền chậm đóng, vẫn còn đơn vị chưa tích cực phối hợp, thậm chí đã giảm hoặc không còn lao động nhưng khoản chậm đóng kéo dài.

Công ty TNHH Lâm sản Đại Phát, xã Như Thanh, hiện có 56 lao động đang làm việc và tham gia BHXH, BHYT, BHTN. Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp có những thời điểm gặp khó khăn do biến động thị trường, thời tiết, thiên tai. Tuy nhiên, theo ông Vũ Đăng Bắc, giám đốc công ty, việc bảo đảm quyền lợi người lao động luôn được doanh nghiệp xác định là yêu cầu bắt buộc. Công ty duy trì việc đóng BHXH, BHYT, BHTN, đồng thời phối hợp với cơ quan BHXH cập nhật chính sách, giải quyết đầy đủ, kịp thời các chế độ cho người lao động.

Bên cạnh những doanh nghiệp chấp hành tốt, vẫn còn một số đơn vị chưa tích cực phối hợp trong thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH. Công ty TNHH Ngôi sao Đô thị tại xã Mậu Lâm hiện không còn lao động từ đầu năm nhưng vẫn còn số tiền chậm đóng hơn 220 triệu đồng. Đây là một trong những trường hợp đặt ra yêu cầu phải tăng cường theo dõi, đôn đốc và có giải pháp xử lý phù hợp.

Theo ông Đỗ Chí Thành, Giám đốc BHXH cơ sở Như Thanh, đơn vị thường xuyên rà soát số lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, theo dõi tình hình đóng của từng doanh nghiệp. Đối với đơn vị còn hoạt động, còn lao động, cán bộ BHXH trực tiếp làm việc, nắm tình hình sản xuất, kinh doanh để đôn đốc và có phương án thu phù hợp. Với những đơn vị ngừng hoạt động, không còn lao động hoặc có dấu hiệu khó thu, BHXH cơ sở rà soát hồ sơ, phối hợp với các cơ quan liên quan để xử lý theo quy định.

Kiểm tra có trọng tâm, xử lý nghiêm vi phạm

Cùng với đôn đốc, ngành BHXH tỉnh xác định tăng cường kiểm tra, xử lý các trường hợp cố tình chậm đóng, trốn đóng, nhất là những đơn vị có số tiền lớn, thời gian kéo dài. Trong quý III/2026, BHXH tỉnh đã gửi 1.102 lượt công văn đôn đốc các đơn vị chậm đóng từ 3 tháng trở lên; lũy kế từ đầu năm là 3.538 công văn. Ngành cũng kiểm tra thường xuyên và đột xuất tại 59 đơn vị, kiến nghị thu hồi về quỹ BHXH, BHYT 221,3 triệu đồng.

Qua kiểm tra, cơ quan BHXH kiến nghị các đơn vị truy đóng cho 255 lao động thuộc diện tham gia BHXH, BHTN, BHYT, với số tiền 1,429 tỷ đồng. Trong quý, 4 đơn vị bị lập biên bản vi phạm hành chính, tham mưu xử phạt với số tiền 451,75 triệu đồng.

Tuy vậy, trên địa bàn vẫn còn những khoản chậm đóng kéo dài nhiều năm. Công ty CP Xây dựng Hancorp.2 còn 1 lao động tham gia BHXH nhưng chậm đóng 167 tháng, số tiền 43,801 tỷ đồng; Công ty CP Licogi 15 không còn lao động tham gia BHXH, chậm đóng 170 tháng với số tiền 12,129 tỷ đồng. Đây đều là những khoản nợ phát sinh từ thời điểm doanh nghiệp còn nhiều lao động. Sau đó do gặp khó khăn, các doanh nghiệp thu hẹp hoạt động, giảm dần lao động. Thời gian chậm đóng kéo dài khiến tiền lãi phát sinh làm số nợ tăng cao.

Theo ông Nguyễn Khắc Tuấn, Giám đốc BHXH tỉnh Thanh Hóa, để giảm chậm đóng, ngành BHXH sẽ tăng cường phối hợp với các sở, ngành, cấp ủy, chính quyền địa phương, chủ động nắm tình hình hoạt động của doanh nghiệp, nhất là những đơn vị có đông lao động, số tiền phải đóng lớn hoặc có dấu hiệu rủi ro. Cán bộ chuyên quản sẽ trực tiếp đôn đốc ngay khi phát sinh chậm đóng; đồng thời hằng tháng thông báo kết quả đóng BHXH, BHYT, BHTN để doanh nghiệp và người lao động theo dõi.

Trong quý IV/2026, BHXH tỉnh tập trung kiểm tra các đơn vị có dấu hiệu vi phạm qua phân tích dữ liệu, yêu cầu khắc phục đầy đủ số tiền chậm đóng, xử lý vi phạm hành chính theo quy định; những trường hợp có dấu hiệu vi phạm các Điều 214, 215, 216 Bộ luật Hình sự sẽ được hoàn thiện hồ sơ, kiến nghị xử lý. Cùng với đó, ngành tiếp tục công khai các đơn vị chậm đóng số tiền lớn, kéo dài theo quy định và đẩy mạnh tuyên truyền để người lao động chủ động theo dõi quá trình tham gia, bảo vệ quyền lợi của mình.

Bài và ảnh: Hà Phương