Gìn giữ “nét Mường” ở Cẩm Tú

Trải qua quá trình hình thành và phát triển, đồng bào dân tộc Mường, xã Cẩm Tú đã sáng tạo nên một kho tàng di sản văn hóa vô cùng đa dạng và độc đáo là các phong tục, tập quán, tín ngưỡng, ẩm thực, lễ hội... Theo dòng chảy của thời gian, với những thăng trầm của lịch sử, đến nay những nét đẹp văn hóa ấy vẫn được gìn giữ và phát huy giá trị, góp phần tạo nên giá trị riêng cho vùng đất này.

Lễ hội Khai hạ Suối cá thần Cẩm Lương - nét đẹp văn hóa của người Mường ở thôn Lương Ngọc (xã Cẩm Tú).

Thôn Lương Ngọc từ xưa đến nay không chỉ nổi tiếng bởi Khu du lịch suối cá thần Cẩm Lương, mà bởi nơi đây còn lưu giữ được những nét đẹp văn hóa của dân tộc Mường trong đời sống thường ngày. Ông Phạm Công Bằng, người am hiểu về bản sắc văn hóa của người Mường trong thôn cho biết, dân tộc Mường còn gìn giữ được một kho tàng di sản văn hóa vô cùng phong phú với nhiều thể loại như thơ, bài mo, truyện cổ, các nhạc cụ như cồng chiêng, nhị, sáo, trống... Đặc biệt, thôn đã thành lập câu lạc bộ cồng chiêng thu hút được 18 thành viên tham gia, là những người đam mê, am hiểu về đánh cồng chiêng".

“Hầu hết trong các dịp lễ hội, tết cổ truyền, cưới hỏi... đều không thể vắng mặt cồng chiêng. Chính vì vậy, bao năm qua cùng với việc lưu giữ những bộ cồng chiêng quý hiếm, các thành viên trong câu lạc bộ cồng chiêng của thôn đã không ngừng nỗ lực tập luyện, truyền dạy cho thế hệ trẻ cách đánh cồng chiêng đúng vần, đúng điệu và lưu giữ những bài chiêng truyền thống. Đồng thời, tích cực biểu diễn phục vụ Nhân dân và du khách tại Khu du lịch Suối cá thần Cẩm Lương", ông Bằng nói.

Bên cạnh các sinh hoạt văn hóa trong cộng đồng, đời sống tín ngưỡng của người dân ở thôn cũng vô cùng phong phú, nổi bật là việc gìn giữ và tổ chức lễ hội Khai hạ Suối cá thần Cẩm Lương (vào ngày mùng 8 tháng Giêng) hàng năm. Đây là lễ hội gắn liền với suối cá thần và truyền thuyết dựng bản, lập mường cũng như để tưởng nhớ vị thần rắn đã cứu dân làng khỏi hiểm họa, ban cho dòng suối mát, dân có nguồn nước trong sạch để sinh hoạt cũng như phục vụ mùa màng được tươi tốt. Trong lễ hội, ngoài phần lễ linh thiêng, người dân còn tổ chức phần hội với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao mang đậm bản sắc của người Mường như nhảy sạp, đánh cồng chiêng, ném còn, kéo co...

Thôn Thái Học là nơi có 90% dân số là dân tộc Mường, để văn hóa Mường tiếp tục tỏa sáng trong nhịp sống hiện đại, thôn đã đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích các già làng, những người am hiểu tích cực truyền dạy lại cho thế hệ trẻ những nét đẹp của dân tộc mình từ tiếng nói, trang phục, các làn điệu dân ca, hát sắc bùa, múa sạp, hay cách đánh cồng chiêng...; đồng thời, vận động người dân thường xuyên mặc trang phục truyền thống và chơi các trò chơi dân gian như bắn nỏ, đẩy gậy, ném còn, đánh đu... trong các dịp sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Nhờ làm tốt công tác tuyên truyền và tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ mang đậm nét văn hóa truyền thống của dân tộc Mường đã góp phần thúc đẩy phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” của thôn ngày càng phát triển. Đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng lên, tỷ lệ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” của thôn luôn đạt trên 90%.

Ông Phùng Thế Tài, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Cẩm Tú, cho biết: "Với 70% dân số là đồng bào dân tộc Mường, xã luôn xác định việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Mường chính là động lực thúc đẩy du lịch, kinh tế - xã hội của địa phương phát triển. Xã đã thực hiện đồng bộ nhiều cách làm linh hoạt, hiệu quả như khuyến khích các thôn thành lập các đội, câu lạc bộ văn nghệ quần chúng; vận động các già làng, nghệ nhân am hiểu văn hóa Mường tích cực truyền dạy tiếng nói, làn điệu dân ca cho thế hệ trẻ; tổ chức các lễ hội, hoạt động giao lưu văn hóa... nhằm phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Mường, góp phần gắn kết cộng đồng, làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần cho Nhân dân địa phương. Đồng thời, xã cũng tăng cường tổ chức các sự kiện văn hóa- du lịch gắn với bảo tồn nét đẹp truyền thống dân tộc Mường tại Khu du lịch Suối cá thần Cẩm Lương để tạo điểm nhấn thu hút khách tham quan, trải nghiệm".

Với sự phong phú, đa dạng, đặc sắc cùng cách làm linh hoạt, những “nét Mường” ở xã Cẩm Tú sẽ tiếp tục được bảo tồn, phát huy và lan tỏa, góp phần làm giàu thêm kho tàng di sản văn hóa của dân tộc trong nhịp sống hiện đại.

Bài và ảnh: Nguyễn Đạt