Đừng đợi đến khi phổi lên tiếng

Một điếu thuốc có thể cháy hết chỉ trong vài phút, nhưng những tổn thương mà thuốc lá gây ra đối với sức khỏe có thể kéo dài nhiều năm. Không ít người bắt đầu hút thuốc từ sự tò mò, theo bạn bè hoặc nghĩ rằng “chỉ vài điếu mỗi ngày” sẽ không ảnh hưởng nhiều. Thế nhưng, từ vài điếu thuốc ban đầu, việc hút thuốc dần trở thành thói quen và sự lệ thuộc khó từ bỏ.

Ông Nguyễn Bá Mậm, xã Đông Thành phải nhập viện điều trị do thói quen hút thuốc thường xuyên.

Chỉ đến khi những cơn ho kéo dài, tình trạng khó thở xuất hiện thường xuyên hoặc cầm trên tay kết quả chẩn đoán bệnh, nhiều người mới nhận ra cái giá phải trả cho thói quen tưởng như rất nhỏ ấy.

Theo Tổ chức Y tế thế giới, sử dụng thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Trong đó, hơn 7 triệu người tử vong do sử dụng thuốc lá trực tiếp và khoảng 1,2 triệu người tử vong do hút thuốc thụ động. Đằng sau những con số về tác hại của thuốc lá là những trường hợp bệnh nhân đang phải điều trị tại các cơ sở y tế mỗi ngày.

Tại Bệnh viện Phổi Thanh Hóa, các bác sĩ hằng ngày tiếp nhận bệnh nhân mắc nhiều bệnh lý hô hấp khác nhau. Trong số các yếu tố nguy cơ được đặc biệt lưu ý, hút thuốc là một trong những nguyên nhân quan trọng. Có người đã hút thuốc hàng chục năm; có người ban đầu chỉ vài điếu mỗi ngày, sau đó số lượng tăng dần và trở thành thói quen khó bỏ.

Ông Nguyễn Bá Mậm, xã Đông Thành, là một trường hợp như vậy. Ông hút thuốc từ trẻ. Đến năm 2019, những cơn ho, khó thở xuất hiện kéo dài. Đi khám, ông được phát hiện ung thư và phải phẫu thuật tại Hà Nội. Tuy nhiên, sau khi điều trị, ông vẫn tiếp tục hút thuốc. Đến năm 2021, những vấn đề về phế quản trở nên nghiêm trọng hơn, ông phải điều trị trong thời gian dài và lúc này mới quyết định từ bỏ thuốc.

Theo bác sĩ chuyên khoa I Lê Thị Tuyết, Phó trưởng Khoa Nội 3, Bệnh viện Phổi Thanh Hóa, thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng đối với nhiều bệnh lý hô hấp, trong đó có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và ung thư phổi. Các bệnh liên quan đến thuốc lá chiếm tỷ lệ đáng kể trong số bệnh nhân điều trị tại khoa.

Điều đáng nói là những dấu hiệu ban đầu của bệnh đôi khi rất dễ bị bỏ qua. Một cơn ho kéo dài, cảm giác khó thở khi gắng sức, mệt mỏi hoặc giảm khả năng vận động có thể bị người hút thuốc xem là biểu hiện bình thường. Khi triệu chứng trở nên rõ rệt và người bệnh đi khám, những tổn thương trong cơ thể có thể đã kéo dài từ trước đó.

Với người đã hút thuốc lâu năm, bỏ thuốc cũng không phải việc có thể thực hiện trong một sớm một chiều. Sự lệ thuộc nicotine khiến nhiều người dù nhận thức được tác hại vẫn khó dừng hẳn. Có người bỏ được một thời gian rồi hút trở lại; có người giảm số lượng điếu thuốc nhưng chưa thể từ bỏ hoàn toàn.

Ông Phạm Hữu Cường, xã Lưu Vệ, từng trải qua quá trình điều trị bệnh lao màng phổi. Sau những gì đã trải qua, ông nhận ra việc hút thuốc đã ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và cảm thấy tiếc vì trước đây không từ bỏ sớm. Từ ảnh hưởng sức khỏe của bản thân, ông khuyên những người đang hút thuốc nên chủ động dừng lại trước khi sức khỏe bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Không chỉ người hút thuốc phải đối mặt với nguy cơ bệnh tật. Khói thuốc còn ảnh hưởng đến những người sống và làm việc xung quanh. Đặc biệt, phụ nữ mang thai và trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương, bởi trẻ em có tốc độ hô hấp nhanh hơn người lớn, trong khi phổi và hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện. Vì vậy, chỉ một lượng khói thuốc nhỏ cũng có thể gây kích ứng, tổn thương đường hô hấp, khiến trẻ dễ mắc bệnh, kéo dài thời gian điều trị và tăng nguy cơ tái phát. Đáng lưu ý, trẻ không cần trực tiếp hút thuốc mới chịu tác động. Khói thuốc trong nhà, trên quần áo, đồ dùng hoặc môi trường sinh hoạt có thể khiến trẻ tiếp tục tiếp xúc với các chất độc hại. Bởi vậy, bảo vệ trẻ trước thuốc lá bắt đầu từ việc thay đổi thói quen của người lớn.

Với phụ nữ mang thai, việc tiếp xúc với khói thuốc có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non, thai chậm phát triển, nhẹ cân khi sinh và ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ sau này. Các chất độc trong khói thuốc có thể làm giảm lượng oxy và dưỡng chất cung cấp cho thai nhi.

Phòng, chống tác hại của thuốc lá vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng người hút. Đó còn là trách nhiệm với con trẻ, người thân, đồng nghiệp và cộng đồng. Một người bỏ thuốc có thể bảo vệ chính mình. Một gia đình không khói thuốc có thể bảo vệ trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai. Một nơi làm việc không khói thuốc có thể giúp nhiều người giảm nguy cơ tiếp xúc với khói thuốc.

Đừng đợi đến khi cơ thể lên tiếng mới bắt đầu thay đổi. Nếu đang hút thuốc, hãy tìm cách từ bỏ càng sớm càng tốt. Nếu đã bỏ thuốc, hãy kiên trì giữ vững quyết định của mình. Nếu có người thân đang hút thuốc, hãy giúp họ hiểu rằng phía sau quyết định bỏ thuốc không chỉ là sức khỏe của bản thân, mà còn là sức khỏe và hạnh phúc của cả gia đình.

Và nếu không hút thuốc, hãy nói không với khói thuốc. Đôi khi, sự thay đổi quan trọng nhất chỉ bắt đầu bằng một việc rất đơn giản: không châm thêm một điếu thuốc!

Bài và ảnh: Hà Phương