Đinh Lễ - Dũng tướng thời Lê

Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc ở thế kỷ XV, Đinh Lễ là một trong những vị tướng kiệt xuất của nghĩa quân Lam Sơn. Với tài thao lược, lòng quả cảm và tinh thần tận trung vì đất nước, ông đã lập nhiều chiến công hiển hách, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, đánh đuổi quân Minh xâm lược, giành lại nền độc lập cho dân tộc.

Con cháu dòng họ Đinh dâng hương tại đền thờ Đinh Lễ.

Đinh Lễ (?-1427) vốn là người vùng Lam Sơn. Ông là anh trai của danh tướng Đinh Liệt. Theo các thư tịch lịch sử, Đinh Lễ xuất thân trong một gia đình có truyền thống trung nghĩa. Tổ tiên của ông là Đinh Thỉnh từng giữ chức Thái úy và được truy tặng tước Mục Huệ Đại Vương. Ngay từ những ngày đầu cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Đinh Lễ đã theo phò Bình Định vương Lê Lợi, trở thành một trong những tướng lĩnh nòng cốt của nghĩa quân Lam Sơn.

Năm Mậu Tuất (1418), theo lệnh của Lê Lợi, ông sang Ai Lao để liên hệ, vận động sự giúp đỡ về quân lương, góp phần củng cố lực lượng cho cuộc khởi nghĩa. Năm Kỷ Hợi (1419), ông chỉ huy quân đánh thắng quân Minh tại Lạc Thủy, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Tháng 7 năm Canh Tý (1420), ông tiếp tục lập công lớn trong trận phục kích ở Bồ Mộng, góp phần làm suy yếu lực lượng quân Minh và được Bình Định vương Lê Lợi phong giữ chức Tư không (một trong những chức quan đại thần cấp cao trong triều đình).

Với tài thao lược xuất chúng và lòng dũng cảm vô song, Đinh Lễ liên tiếp lập nên những chiến công hiển hách làm kinh hồn bạt vía quân xâm lược nhà Minh. Năm Ất Tỵ (1425), trong chiến dịch giải phóng Nghệ An, Đinh Lễ được giao chỉ huy tiến đánh thành Diễn Châu. Dưới sự chỉ huy của ông, nghĩa quân giành thắng lợi, mở rộng vùng giải phóng, tạo tiền đề quan trọng để tiến quân ra Bắc.

Tên tuổi của Đinh Lễ gắn liền với chiến thắng lịch sử Tốt Động – Chúc Động năm Bính Ngọ (1426), một trong những trận quyết chiến chiến lược lớn nhất của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Dưới sự chỉ huy của các tướng lĩnh Lam Sơn, trong đó có Đinh Lễ, nghĩa quân đã đánh tan đạo quân chủ lực của Vương Thông, tiêu diệt và bắt sống hàng vạn quân Minh, làm thay đổi cục diện chiến tranh, tạo bước ngoặt quyết định đưa cuộc khởi nghĩa đến thắng lợi hoàn toàn. Sau chiến công này, ông được phong chức Tư đồ Đại tướng quân.

Đầu năm Đinh Mùi (1427), trong cuộc vây hãm thành Đông Quan, quân Minh nhiều lần tổ chức phản kích nhằm phá vòng vây của nghĩa quân. Trong một trận chiến tại khu vực My Động (nay thuộc Hà Nội), Đinh Lễ cùng danh tướng Nguyễn Xí trực tiếp chỉ huy xung trận. Do voi chiến bị sa lầy, hai ông bị quân Minh bắt. Đinh Lễ bị sát hại trong ngục, còn Nguyễn Xí sau đó tìm cách trốn thoát trở về với nghĩa quân Lam Sơn.

Sự hy sinh của Đinh Lễ là tổn thất lớn đối với nghĩa quân Lam Sơn. Bình Định vương Lê Lợi vô cùng thương tiếc, thương xót, cho em ông là Đinh Liệt làm Nhập nội Thiếu úy, tước Á Hầu. Năm 1428, vua Lê Thái Tổ truy tặng Đinh Lễ hàm Nhập nội Kiểm hiệu Tư đồ. Năm 1484, vua Lê Thánh Tông truy tặng thêm cho ông hàm Thái sư, tước Bân Quốc Công, sau lại được truy phong là Hiển Khánh Vương.

Xuyên suốt quá trình tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, những cống hiến và đóng góp của Đinh Lễ cho sự toàn thắng của cuộc khởi nghĩa là rất lớn. Sử thần Ngô Sĩ Liên khẳng định: “Tướng giỏi thời ấy thì Lễ và Triện là người xứng đáng đứng đầu”.

Để tưởng nhớ công lao của danh tướng Đinh Lễ, Nhân dân đã lập đền thờ tại vùng đất Vạn Hà, nay thuộc xã Thiệu Hóa. Hằng năm, vào các ngày lễ tiết và dịp đầu xuân, người dân địa phương và du khách thập phương lại hội tụ về đây dâng hương, thành kính tưởng nhớ bậc tiền nhân. Đối với thế hệ trẻ Thiệu Hóa, ngôi đền không chỉ là một điểm đến tâm linh linh thiêng mà còn là một “lớp học lịch sử” trực quan sinh động, nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.

Bà Lê Thị Kinh Oanh, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Thiệu Hóa, cho biết: “Với những giá trị đặc biệt về lịch sử và văn hóa, đền thờ Đinh Lễ đã được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1994. Đây là niềm tự hào của quê hương Thiệu Hóa, đồng thời là một trong những di tích tiêu biểu góp phần làm phong phú hệ thống di sản lịch sử gắn với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn trên đất Thanh Hóa. Và hiện nay ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, phường Hạc Thành, xã Thiệu Hóa có những đường phố mang tên ông”.

Bài và ảnh: Khắc Công

(Bài viết sử dụng tư liệu Lý lịch di tích Lịch sử - Văn hóa đền thờ Đinh Lễ, thị trấn Thiệu Hóa, năm 1994).