Phong Mục - miền di sản thấm đẫm sắc màu văn hóa xứ Thanh

Nằm bên dòng sông Lèn, giữa không gian sơn thủy hữu tình của vùng đất Triệu Lộc, Khu Di tích (KDT), danh thắng Phong Mục ẩn chứa vẻ đẹp hài hòa của thiên nhiên cùng những lớp trầm tích lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng được bồi đắp qua thời gian. Với hệ thống đền gắn liền với đời sống tâm linh của cộng đồng, nơi đây không chỉ là điểm đến của Nhân dân và du khách thập phương, mà còn là một phần trong bức tranh văn hóa đa sắc của xứ Thanh.

Đền Mẫu Thoải thuộc Khu Di tích, danh thắng Phong Mục.

Nơi hội tụ những giá trị văn hóa, tín ngưỡng

KDT, danh thắng Phong Mục thuộc thôn Tam Phong, xã Triệu Lộc, gồm các điểm di tích tiêu biểu như đền Mẫu Thoải, đền Quan Giám Sát, đền Cô Tám, đền Quan Hoàng Bơ, đền Cô Đôi. Mỗi di tích mang một sắc thái riêng, song cùng hòa quyện trong không gian văn hóa tín ngưỡng lâu đời, tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho vùng đất ven sông Lèn.

Giữa cảnh sắc làng quê thanh bình, những mái đền ẩn hiện bên sườn núi, dưới tán cây xanh, giữa những đồi chè, tạo nên một không gian vừa linh thiêng, vừa gần gũi với thiên nhiên. Cảnh quan ấy từ lâu đã để lại nhiều ấn tượng trong lòng người tìm về Phong Mục, đúng như câu truyền tụng: “Hàn Sơn kỳ ngộ duyên thiên sắc/ Khách đến bâng khuâng chẳng muốn về”.

Nổi bật trong quần thể là đền Mẫu Thoải - một địa chỉ sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quen thuộc của Nhân dân địa phương và du khách thập phương. Theo truyền tích dân gian, Mẫu Thoải là Chúa Ba, con gái của Lạc Long Quân và Quốc Mẫu Âu Cơ, được giao cai quản miền sông nước. Bà được Nhân dân tôn kính bởi những câu chuyện về việc giúp dân, hộ quốc, che chở cho cuộc sống bình an.

Tương truyền, vào thời Lê sơ, trong một lần vua Lê Thánh Tông đi đánh giặc phương Nam, khi đoàn thuyền qua sông Lèn thì gặp cuồng phong, sóng dữ. Nhờ sự linh ứng của Mẫu Thoải, sóng gió yên bình. Sau ngày chiến thắng trở về, nhà vua đã ban sắc phong, Nhân dân lập đền thờ bà tại chân núi Đá Bạc, làng Phong Mục, phủ Hà Trung - nay thuộc thôn Tam Phong, xã Triệu Lộc. Năm 2015, với sự quan tâm của Nhà nước, sự chung tay của Nhân dân địa phương và các nhà hảo tâm, đền Mẫu Thoải được xây dựng, tu bổ, tôn tạo, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng. Hằng năm, từ ngày 1 đến ngày 12 tháng 6 âm lịch, chính quyền và Nhân dân xã Triệu Lộc tổ chức Lễ hội Phong Mục với nhiều hoạt động như dâng hương, trình tấu chúc văn, đánh trống khai hội và các chương trình văn hóa, nghệ thuật. Những ngày hội cũng là dịp để đông đảo người dân và du khách tìm về tham quan, chiêm bái, cầu mong bình an, hạnh phúc.

Nếu đền Mẫu Thoải gây ấn tượng bởi không gian thờ tự và những lớp huyền tích gắn với miền sông nước, thì đền Cô Tám lại mang vẻ đẹp bình dị, thanh tĩnh giữa núi đồi. Ngôi đền tọa lạc trên khu đất cao, có thế tựa sơn hướng thủy. Từ xa, nhìn mái đền ẩn hiện giữa những tán cây quanh năm xanh mát. Tiếng gió qua vòm lá, tiếng chim giữa núi đồi cùng làn khói hương bảng lảng tạo nên một khoảng không gian trầm mặc, để người tìm về có thể cảm nhận sự thư thái, tĩnh tại giữa nhịp sống thường ngày.

Theo những câu chuyện được lưu truyền trong dân gian, Cô Tám là người từng lặn lội núi cao, rừng sâu tìm dược liệu chữa bệnh, cứu giúp dân lành. Từ đó, hình tượng Cô Tám gắn với lòng nhân ái, sự chở che và niềm tin của người dân. Ông Vũ Chính Lý - người trông coi đền Cô Tám, cho biết: KDT, danh thắng Phong Mục nói chung, đền Cô Tám nói riêng từ lâu đã trở thành điểm tựa tinh thần của người dân trong vùng. Người dân đến cầu sức khỏe, bình an, công việc thuận lợi; cũng có người đơn giản tìm về một không gian thanh tịnh để tâm hồn nhẹ nhõm hơn sau những bộn bề của cuộc sống. Những năm qua, với sự quan tâm của Nhà nước và đóng góp của các nhà hảo tâm, đền Cô Tám đã được đầu tư tu bổ, tôn tạo ngày càng khang trang. Những người trực tiếp trông coi di tích chủ động giữ gìn vệ sinh môi trường, tuyên truyền, vận động Nhân dân và du khách thực hiện nếp sống văn minh khi dâng hương, vãn cảnh.

Trong cảnh sắc làng quê tươi đẹp, dòng sông Lèn vẫn miệt mài chảy, những mái đền đã và đang lặng lẽ lưu giữ câu chuyện về vùng đất và con người nơi đây.

Gìn giữ di sản, mở hướng phát triển

Giá trị của di tích không chỉ nằm ở những công trình còn hiện hữu, mà quan trọng hơn là những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng được cộng đồng gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ. Xã Triệu Lộc xác định bảo tồn di tích đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa gìn giữ bản sắc, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và khai thác hợp lý tiềm năng phát triển du lịch.

Đồng chí Lưu Trung Công, Phó Chủ tịch UBND xã Triệu Lộc cho biết, hiện nay KDT, danh thắng Phong Mục đang được kết nối với các di tích, cụm di tích và danh thắng khác trong vùng, góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hôm nay. Đây là điều kiện để từng bước hình thành các điểm đến có tính liên kết, mở rộng không gian, khai thác tiềm năng phát triển du lịch, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và quảng bá hình ảnh đất và người Triệu Lộc.

Cùng với việc tiếp tục bảo tồn, tu bổ các di tích, xã Triệu Lộc đã chủ động tuyên truyền, giáo dục, nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân trong bảo vệ di sản; phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, khuyến khích những hành động thiết thực trong giữ gìn cảnh quan, môi trường và thực hiện nếp sống văn minh tại các điểm tín ngưỡng.

Trải qua những biến thiên của thời gian, những giá trị văn hóa, tín ngưỡng nơi đây vẫn được cộng đồng gìn giữ. Đó không chỉ là sự trân trọng đối với quá khứ, mà còn là cách để thế hệ hôm nay góp phần bồi đắp thêm bản sắc quê hương, biến di sản thành nguồn lực tinh thần, nguồn lực văn hóa, trở thành “sức mạnh mềm” trong hành trình phát triển bền vững của vùng đất Triệu Lộc.

Bài và ảnh: Thanh Thùy