Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Đồng Minh

Nằm trên vùng đất giàu truyền thống cách mạng xã Thiệu Toán, đình Đồng Minh là một trong những kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu của địa phương. Đình không chỉ là nơi thờ tự các vị thành hoàng và những người có công với quê hương, đất nước mà còn lưu giữ nhiều dấu ấn trong thời kỳ cách mạng của dân tộc.

Đình Đồng Minh, di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh.

Đình Đồng Minh được xây dựng theo lối kiến trúc cổ truyền của vùng đồng bằng Bắc bộ, với kết cấu gỗ chắc chắn, mái ngói mũi mềm mại và hệ thống cột kèo được chạm khắc tinh xảo. Các bộ phận kiến trúc được bố trí hài hòa, cân đối, thể hiện kỹ thuật xây dựng và trình độ thẩm mỹ cao của nghệ nhân xưa. Nhiều mảng chạm khắc mang phong cách nghệ thuật truyền thống với đường nét tinh xảo, phản ánh sinh động đời sống văn hóa và tín ngưỡng của cư dân nông nghiệp vùng Bắc Trung bộ xưa. Trên thượng lương của ngôi đình còn ghi: đình Đồng Minh được xây dựng vào đời vua Tự Đức thứ 13 (1860) và được phục dựng lại năm 1958. Theo các cụ cao niên trong làng, đình là nơi thờ Thành hoàng làng - thần Thiên Lôi, vị thần được Nhân dân tôn kính và được phụng thờ nhiều đời nay. Trước đây, đình Đồng Minh được dựng ở đầu làng, do hàng năm bị lụt lội, đến năm 1958 đình được dân làng dựng lại ở trung tâm làng, địa điểm hiện nay.

Hằng năm, cứ đến ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch, người dân làng Đồng Minh lại nô nức tổ chức lễ hội với nhiều nghi thức truyền thống và hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc, như rước thánh vị của vị thần Thiên Lôi - Thành hoàng làng về đình tế lễ, sau buổi lễ làng lại rước Thánh vị về nơi cũ. Qua đó, không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bên cạnh giá trị kiến trúc nghệ thuật, đình Đồng Minh còn gắn với nhiều sự kiện lịch sử cách mạng của địa phương. Đặc biệt, vào ngày 10/7/1930, tại nhà thờ họ Vương ở thôn Phúc Lộc (xã Thiệu Tiến), hội nghị thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản phủ Thiệu Hóa được tổ chức dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Doãn Chấp. Dưới sự lãnh đạo của chi bộ, tháng 8/1930 tại đình làng Ngô Xá Hạ, Ngô Xá Thượng, Hà Thanh xã Thiệu Minh (cũ) thành lập hội hiếu hỉ, hội đọc sách, hội truyền bá chữ Quốc ngữ, hội tương tế ái hữu... Từ giữa năm 1934, Tỉnh ủy Thanh Hóa mở xưởng in bí mật tại làng Hà Thanh. Tại đây, các tài liệu tuyên truyền cách mạng như cuốn “Cách mạng vấn đáp”, những bài ca trong báo Hồn lao động... được in ấn rồi bí mật chuyển về các làng Ngô Xá Thượng, Ngô Xá Hạ và nhiều nơi khác để tuyên truyền đường lối cách mạng của Đảng.

Ngoài ra, đình Đồng Minh từng là nơi hội họp của Nhân dân, nơi diễn ra các cuộc đấu tranh đòi giảm sưu thuế, đồng thời là nơi luyện tập, cất giấu vũ khí thô sơ được giữ bí mật chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa của đội tự vệ cứu quốc Hà Thanh. Tại đây, năm 1948, Quân khu III mở Trường Trung học Phan Tây Hồ, Tỉnh ủy Thanh Hóa mở Trường Trung học Trần Phú, Trung ương mở các lớp huấn luyện cán bộ Việt Minh. Cuộc cách mạng giảm tô, giảm tức, cuộc cách mạng cải cách ruộng đất 1955 - 1956 cũng diễn ra tại đình. Đình Đồng Minh chính là nơi diễn ra nhiều đợt huy động tiễn đưa các con em thanh niên trong làng chi viện cho chiến trường miền Nam những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước; nhiều năm đình là trường học, cửa hàng mua bán và kho chứa thóc của HTX.

Ngày nay, đình Đồng Minh không chỉ là điểm sinh hoạt tín ngưỡng của người dân mà còn là nơi giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Các hoạt động văn hóa cộng đồng được tổ thức tại đình góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tăng cường tinh thần đoàn kết trong Nhân dân.

Trưởng thôn Đồng Minh Nguyễn Xuân Nam cho biết: "Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật, năm 2004 đình Đồng Minh được UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh, trở thành niềm tự hào của Nhân dân địa phương. Cùng với các di tích khác trên địa bàn xã, đình Đồng Minh còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết cộng đồng của người dân nơi đây".

Tuy nhiên, trải qua thời gian. nhiều hạng mục của ngôi đình bị xuống cấp. Hệ thống mái ngói, đòn tay, rui mè và một số cấu kiện gỗ xuất hiện tình trạng hư hỏng rất cần được trùng tu, tôn tạo. Trước thực trang trên, hiện chính quyền địa phương đang tích cực đề xuất với các cơ quan có thẩm quyền quan tâm đầu tư kinh phí để tu bổ, tôn tạo di tích.

Bài và ảnh: Khắc Công

(Bài viết có sử dụng nguồn tài liệu Lý lịch di tích đình làng Đồng Minh, năm 2014).