Công nghệ nâng tầm giá trị nông sản

Không còn cạnh tranh bằng sản lượng đơn thuần, nông nghiệp Thanh Hóa đang chuyển sang một giai đoạn phát triển mới, lấy công nghệ, dữ liệu và sản xuất xanh làm nền tảng để nâng cao giá trị nông sản. Đây cũng là hướng đi tất yếu để thích ứng với những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường và mở rộng dư địa tăng trưởng trong tương lai.

Người nông dân có thể điều khiển hệ thống tưới tự động ngay trên điện thoại thông minh, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.

Từ cánh đồng đến giá trị gia tăng

Với chiếc điện thoại thông minh cài đặt phần mềm chuyên dụng, anh Nguyễn Viết Ngoan ở xã Thiệu Hóa có thể điều khiển toàn bộ hệ thống tưới cho khu nhà màng rộng 4.500m2 trồng dưa Kim Hoàng hậu, dù đang ở bất cứ đâu. Hệ thống tưới tự động được thiết lập theo nguyên tắc “3 đúng”, gồm: Đúng thời gian, đúng định lượng và đúng vị trí, giúp tiết kiệm nước, giảm chi phí sản xuất và tạo điều kiện để cây trồng sinh trưởng ổn định. Theo anh Nguyễn Viết Ngoan, người sản xuất không còn phụ thuộc hoàn toàn vào phương thức canh tác thủ công mà có thể chủ động điều hành hoạt động sản xuất ngay trên điện thoại thông minh.

Hình ảnh người nông dân điều hành sản xuất bằng điện thoại đang dần trở nên quen thuộc ở nhiều địa phương trong tỉnh. Công nghệ không còn là yếu tố bổ trợ mà đã trở thành một phần của quá trình sản xuất nông nghiệp. Quan trọng hơn, công nghệ đang tạo ra sự chuyển dịch trong tư duy sản xuất. Nếu như trước đây, mục tiêu chủ yếu là gia tăng sản lượng thì nay, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm mới là yếu tố quyết định sức cạnh tranh.

Trong khi đó, quỹ đất sản xuất ngày càng thu hẹp, chi phí đầu vào liên tục gia tăng, buộc ngành nông nghiệp phải tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Công nghệ đang trở thành lời giải cho bài toán này khi giúp tối ưu hóa quá trình sản xuất, giảm phụ thuộc vào sức lao động thủ công và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực đầu vào. Giai đoạn 2021-2025, mặc dù diện tích gieo trồng của tỉnh giảm nhưng giá trị sản xuất bình quân trên một ha đất trồng trọt lại tăng từ khoảng 93 triệu đồng lên 127 triệu đồng. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng của ngành không còn nằm ở việc mở rộng quy mô sản xuất mà ở khả năng tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị diện tích. Cùng với đó, vai trò của người nông dân cũng đang thay đổi. Họ không còn chỉ là người trực tiếp lao động trên đồng ruộng mà đang từng bước trở thành người quản lý quy trình sản xuất, ứng dụng công nghệ và chủ động thích ứng với yêu cầu của thị trường.

Khi dữ liệu đồng hành cùng nông sản

Cùng với công nghệ sản xuất, dữ liệu cũng đang trở thành một yếu tố cấu thành giá trị của nông sản. Trong một thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, chất lượng thôi chưa đủ để tạo lợi thế. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và các tiêu chuẩn an toàn của sản phẩm.

Mỗi tháng, Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hiền Nhuần cung ứng hơn 30 tấn rau, quả và thực phẩm cho hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và các bếp ăn tập thể trên địa bàn tỉnh. Toàn bộ quy trình từ sản xuất, sơ chế đến chế biến đều được quản lý bằng công nghệ, giúp người tiêu dùng dễ dàng tra cứu ngày sản xuất, hạn sử dụng và nguồn gốc nguyên liệu. Bà Lê Thanh Hà, đại diện Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Hiền Nhuần, cho biết: “Việc ứng dụng công nghệ giúp doanh nghiệp quản lý chặt chẽ từng công đoạn sản xuất, kịp thời phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh, đồng thời tạo dựng niềm tin đối với người tiêu dùng. Đây không đơn thuần là giải pháp kiểm soát chất lượng mà còn là cách thức để doanh nghiệp xây dựng uy tín và nâng cao năng lực cạnh tranh”.

Chuyển đổi số cũng đang làm thay đổi phương thức vận hành của cả chuỗi giá trị nông nghiệp. Nếu trước đây, việc tiêu thụ sản phẩm chủ yếu phụ thuộc vào các kênh phân phối truyền thống thì nay, dữ liệu đã trở thành một phần không thể tách rời của mỗi sản phẩm. Từ mã số vùng trồng, tem truy xuất nguồn gốc đến các nền tảng số phục vụ quảng bá và tiêu thụ sản phẩm, nông nghiệp Thanh Hóa đang từng bước xây dựng hệ sinh thái số cho nông sản địa phương.

Việc số hóa thông tin sản phẩm đang trở thành điều kiện cần để nông sản tham gia vào các hệ thống phân phối hiện đại và mở rộng thị trường tiêu thụ. Giá trị của nông sản vì thế không còn chỉ nằm ở sản phẩm mà còn được tạo nên bởi thông tin, thương hiệu và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường. Hiện nay, Thanh Hóa có 674 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, đứng thứ 3 cả nước. Đằng sau những con số ấy là quá trình chuẩn hóa chất lượng, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị cho nông sản địa phương.

Mở rộng dư địa từ nông nghiệp xanh

Sau chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc, những tiêu chí về môi trường đang mở ra một cuộc cạnh tranh mới đối với nông sản. Những tiêu chí liên quan đến giảm phát thải, bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên ngày càng được các thị trường trong và ngoài nước coi trọng. Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của nông sản trong thời gian tới.

Một trong những hướng đi đang được Thanh Hóa triển khai là sản xuất lúa giảm phát thải gắn với tạo tín chỉ carbon. Từ mô hình thí điểm 100ha tại xã Yên Phong vào năm 2024 (nay là xã Yên Trường), đến vụ xuân năm 2026, diện tích sản xuất theo quy trình này đã đạt gần 11.000ha và dự kiến tăng lên khoảng 20.000ha vào cuối năm. Theo đánh giá của ngành chuyên môn, mô hình giúp tăng năng suất từ 8 - 10%, giảm chi phí đầu vào từ 30 - 40%, đồng thời giảm khoảng 4,5 - 5 tấn CO2 quy đổi trên mỗi ha. Ông Nguyễn Văn Hạnh, Trung tâm Nghiên cứu khảo nghiệm và Dịch vụ cây trồng, Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, cho biết: "Sản xuất lúa giảm phát thải không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn tạo nền tảng để hình thành tín chỉ carbon trong nông nghiệp, đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường và hướng tới phát triển bền vững. Đây cũng là bước chuyển quan trọng, bởi những tiêu chí về môi trường sẽ ngày càng trở thành một phần trong năng lực cạnh tranh của nông sản".

Thị trường đang thay đổi cách định giá nông sản và điều đó cũng buộc ngành nông nghiệp phải thay đổi cách thức phát triển. Trong cuộc cạnh tranh mới, sản lượng sẽ không còn là lợi thế duy nhất. Công nghệ, chuyển đổi số và phát triển xanh đang trở thành những điều kiện để nông sản Thanh Hóa nâng cao giá trị, mở rộng thị trường và tạo dựng vị thế bền vững. Đó cũng là hướng đi để hiện thực hóa mục tiêu đưa giá trị sản xuất bình quân trên một ha đất trồng trọt đạt từ 140 triệu đồng trở lên vào năm 2030, đồng thời từng bước xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường.

Bài và ảnh: Hồng Tư