Chuyện về “ông đồ” trong thời đại số

Giữa nhịp sống hôm nay, những "ông đồ” không còn cô đơn, lặng lẽ ngồi chờ người lai vãng bên những vệ đường, góc phố. Bằng tình yêu, niềm đam mê và sự nhạy bén với thời cuộc, ham học hỏi, các “ông đồ” trong thời đại số đã biết kết nối cộng đồng, lan tỏa nét đẹp thư pháp lên mạng xã hội, giữ hồn dân tộc bằng hơi thở của công nghệ, chuyển đổi số... Đó cũng chính là quan điểm, giá trị mà Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, nhà thư pháp Đăng Văn đã và đang nỗ lực xây dựng, cống hiến và lan tỏa trên hành trình bảo tồn và phát huy giá trị thư pháp Việt.

Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, nhà thư pháp Đăng Văn luôn kiên trì, nỗ lực lan tỏa nét đẹp, giá trị của thư pháp Việt.

Từ người vì yêu thích mà khăn gói “tầm sư học đạo”...

Trong đời sống văn học – nghệ thuật xứ Thanh, cái tên Đăng Văn luôn gợi lên hình ảnh người nghệ sĩ đa tài, giàu năng lượng sáng tạo. Khi đã gặt hái được nhiều thành công trong lĩnh vực nhiếp ảnh, phim tài liệu, ông không ngại học hỏi, thử sức mình trong những cuộc chơi mới, từng bước “lấn sân” sang địa hạt thư pháp, văn chương.

Nói về cơ duyên đến với nghệ thuật thư pháp, ông Đăng Văn vẫn cảm thấy mọi chuyện dường như mới diễn ra hôm qua. Đó là vào khoảng năm 2016, trong một chuyến du lịch đến chùa Bái Đính (Ninh Bình), ông bắt gặp một nhà thư pháp đến từ phố cổ Hội An (TP Đà Nẵng) đang ngồi viết chữ phục vụ du khách. Hình ảnh ông đồ say sưa đưa bút, từng nét chữ uyển chuyển, mềm mại hiện lên trên nền giấy đỏ khiến ông dừng lại thật lâu để quan sát.

Ông nhớ lại: “Tôi vốn thích khám phá và đặc biệt yêu những giá trị văn hóa truyền thống. Khi nhìn thấy ông đồ viết chữ, tôi lập tức bị cuốn hút. Những nét bút mềm mại, bay bổng khiến tôi rất khâm phục và tò mò”. Cuộc gặp gỡ tình cờ ấy đã khơi dậy trong ông niềm hứng thú đặc biệt với nghệ thuật thư pháp.

Niềm ham thích, say mê với nghệ thuật thư pháp thôi thúc ông từng ngày. Ngoài việc dành thời gian tìm hiểu về bộ môn này, ông Đăng Văn đã quyết tâm vượt quãng đường hàng trăm ki-lô-mét, tìm gặp nhà thư pháp người Hội An để “tầm sư học đạo”.

Ngay khi nghe ông Văn chia sẻ câu chuyện, mục đích “tầm sư”, nhà thư pháp lưỡng lự hồi lâu rồi từ chối tiếp nhận. Nghĩ lại tâm huyết, khí thế, hy vọng của mình mang theo suốt hành trình từ Thanh Hóa vào Hội An mà không được việc, ông Văn nghĩ: Có lẽ mình chưa đủ duyên với thư pháp.

Ấy vậy mà, tin vui đến bất chợt khiến ông Văn phấn chấn trở lại. Vì cảm mến thành ý, tâm huyết, thái độ ham học hỏi của ông Văn nên ông đồ ở Hội An đồng ý tiếp nhận, truyền dạy cách thức viết chữ thư pháp cho ông.

Trong cuộc đời của thư pháp gia ở phố cổ Hội An, ông Đăng Văn cũng là học trò đặc biệt, ghi lại nhiều dấu ấn. Do không có điều kiện, thời gian lưu lại Hội An lâu nên hai thầy trò chỉ trao đổi với nhau những điều cơ bản, “nhập môn” của nghệ thuật thư pháp như: cách cầm bút, đi bút, cách viết 24 chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Việt. Tất cả “gói gọn” trong hơn 1 ngày say sưa dạy và học.

“Có công mài sắt có ngày nên kim”

Kể từ sau chuyến đi Hội An về, ngày nào ông Đăng Văn cũng miệt mài luyện chữ. Thời điểm khổ luyện đó, ông không biết mình đã dùng hết bao nhiêu giấy, bút, mực. Mua nhiều quá ông chuyển sang xin các loại giấy in lỗi, in hỏng của bạn bè, người thân về “tận dụng”. Một tháng trôi qua, ông Văn hồi hộp viết và gửi chữ cho nhà thư pháp ở Hội An nhận xét, đánh giá. “Thầy có chút ngạc nhiên và gửi lời khen ngợi trước sự tiến bộ vượt bậc trong khoảng thời gian ngắn của tôi. Điều đó là động lực rất lớn để tôi tiếp tục nỗ lực, kiên định với hành trình này” – ông Văn bày tỏ.

Trong quá trình luyện chữ, ngoài các kiến thức căn bản được thầy chỉ bảo, ông Văn chủ động học hỏi để nâng cao hiểu biết, trình độ, trau dồi kỹ thuật viết, từ đó sáng tạo và thăng hoa trong cách viết. Nét thư pháp của Đăng Văn vừa mềm mại, uyển chuyển mà không rườm rà, phô diễn kiểu cách, vừa tung tẩy, thăng hoa mà có cương, có nhu linh hoạt.

Ông Đăng Văn đặc biệt yêu thích, theo đuổi kỹ thuật viết nét xước (phi bạch) trong nghệ thuật thư pháp. Ông Đăng Văn cho biết: “Viết nét xước trong nghệ thuật thư pháp là kỹ thuật sử dụng bút lông với rất ít mực và tốc độ cao, tạo ra các nét xước vừa lộ rõ vân giấy/vải mà không đứt gãy, thể hiện sự phóng khoáng, mạnh mẽ và tốc độ. Đây là kỹ thuật nâng cao, kết hợp giữa thư pháp và hội họa, tạo cảm giác về khí thế, sự biến hóa và chiều sâu của con chữ”. Chính điều này đã làm nên dấu ấn, phong cách riêng của thư pháp Đăng Văn.

Ông Văn đến với nghệ thuật thư pháp như một cơ duyên nhưng thành công mà hôm nay ông có được chính là nhờ sự chăm chỉ, nghiêm túc trau dồi, rèn luyện, nhạy bén với thời cuộc và cả tài năng vốn có. Đặc biệt, với khả năng vẽ tranh, ứng dụng công nghệ, kỹ thuật số, ông Đăng Văn đã góp phần “thăng hạng” và lan tỏa giá trị nghệ thuật thư pháp trong nhịp sống hiện đại. Nhiều tác phẩm thư pháp của nhà thư pháp Đăng Văn tham gia trưng bày tại các sự kiện lễ hội, sự kiện văn hóa quy mô lớn được giới chuyên môn đánh giá cao, công chúng yêu thích...

Đại diện ban chủ nhiệm CLB Thư pháp Thanh Hoa tặng chữ cho các bạn trẻ tham dự Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 tại Thanh Hóa.

Việc ứng dụng công nghệ, kỹ thuật số ấy ra sao? Liệu những “can thiệp”, ứng dụng ấy có làm ảnh hưởng, mất đi nét đẹp của thư pháp truyền thống không? Ông Đăng Văn vui vẻ đáp lời: “Chúng ta không phụ thuộc vào công nghệ, kỹ thuật số để làm nên con chữ cứng nhắc, vô hồn. Chữ vẫn là chữ viết tay của ông đồ, vẫn mang đậm dấu ấn, sắc thái riêng của người cầm bút. Nhưng công nghệ, kỹ thuật số sẽ cho phép chúng ta trình bày một bức thư pháp đẹp mắt hơn, tạo nền cho con chữ bằng những bức họa phong cảnh, bức ảnh danh lam thắng cảnh đẹp... Thư – họa sóng đôi, từ đó truyền tải thông điệp một cách sinh động, hấp dẫn hơn”.

Kết nối cộng đồng từ đam mê, lan tỏa giá trị từ tài năng, tâm huyết

Vốn là người “ngoại đạo”, vì yêu thích mà quyết chí “bái sư học đạo”, đến nay, ông Đăng Văn là thầy của rất nhiều học viên, trong đó có những người tiếp tục nối nghiệp trở thành nhà thư pháp. Được sự tin tưởng, tín nhiệm, ông nhiều năm đảm nhận cương vị là chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) thư pháp Thanh Hoa với 18 hội viên, trong đó nhiều hội viên tuổi đã cao nhưng vẫn tích cực, say mê hoạt động.

Với tâm huyết bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống, các thành viên trong CLB thường xuyên tổ chức, tham gia các sự kiện văn hóa, trình diễn/nói chuyện về thư pháp, cho chữ tại các điểm di tích trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong những ngày đầu xuân năm mới; tổ chức các lớp hướng dẫn viết thư pháp Việt cho những người có niềm yêu thích, đam mê. Đặc biệt, CLB tích cực kết nối, mở rộng giao lưu thư pháp, từ đó lan tỏa, ghi dấu ấn về thư pháp Thanh Hóa tới mọi miền đất nước. Sau nhiều nỗ lực, cố gắng, tháng 8/2025, tham gia Hội nghị đại biểu các nhà thư pháp Việt Nam tại Nghệ An, CLB Thư pháp Thanh Hoa có 11 hội viên được kết nạp vào Trung tâm Việt Nam Thư pháp do Viện Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tổ chức và sáng lập.

Nhắc đến ông đồ, tự đâu đó trong tâm trí lại gợi lên hình ảnh ông đồ già ngồi lặng lẽ bên những trang “giấy đỏ buồn không thắm”, “mực đọng trong nghiên sầu”. Ngỡ rằng, bài thơ “Ông đồ” của nhà thơ Vũ Đình Liên là lời báo hiệu trước sự mai một của nghệ thuật thư pháp trong tương lai. Nhưng có lẽ, khi nhìn vào hình ảnh các thư quán được bố trí ở vị trí trang trọng, trong đó các ông đồ/ bà đồ tất bật trình diễn nét đẹp thư pháp trước dòng người xếp hàng chờ xin chữ, cho chữ tại các khu di tích trong dịp lễ hội, những ngày tết đến xuân về, mỗi chúng ta đều cảm nhận rõ “sự trở mình” mạnh mẽ của bộ môn nghệ thuật này.

Thư pháp không chỉ là cái đẹp ở hình thức con chữ mà còn ở nội dung, thông điệp giáo dục, triết lý sống, vỉa tầng văn hóa lắng đọng. Vì vậy, “mỗi ông đồ khi đến với thư pháp cũng không chỉ luyện tay sao cho thuần thục, kỹ thuật điêu luyện mà phải trau dồi vốn hiểu biết, vốn sống, tu tâm, dưỡng tính. Chỉ cần mỗi nghệ nhân biết gìn giữ cái tâm, trau dồi cái tài, chịu khó học hỏi, thay đổi và thích ứng với thời cuộc, thì nghệ thuật thư pháp vẫn bền bỉ sức sống trong dòng chảy văn hóa Việt”, nhà thư pháp Đăng Văn chân tình bộc bạch.

Bài và ảnh: Nguyên Linh