Chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Đức: Phép thử chiến lược cho đối ngoại của Berlin

Tuần qua, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã có chuyến thăm tới Trung Quốc nhằm tái thiết lập mối quan hệ vốn bị phủ bóng bởi mức thâm hụt thương mại ngày càng lớn với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Chuyến thăm của ông Merz thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận và truyền thông quốc tế, không chỉ bởi tầm vóc của quan hệ Đức - Trung Quốc, mà còn vì ý nghĩa chiến lược rộng lớn hơn đối với định hướng đối ngoại của Berlin trong bối cảnh trật tự toàn cầu đang tái định hình. Nhiều nhà quan sát coi đây là một “phép thử” quan trọng, qua đó cho thấy Đức sẽ cân bằng như thế nào giữa lợi ích kinh tế, yêu cầu an ninh và trách nhiệm chính trị trong một môi trường quốc tế ngày càng phức tạp.

Chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Đức: Phép thử chiến lược cho đối ngoại của Berlin. Ảnh: Scmp.

Từ “đối tác kinh tế ưu tiên” đến bài toán tái cân bằng

Trong nhiều thập niên, Trung Quốc giữ vai trò là đối tác thương mại hàng đầu của Đức. Mối quan hệ này từng được xây dựng trên logic “kinh tế trước tiên”, trong đó các tập đoàn công nghiệp Đức hưởng lợi lớn từ thị trường Trung Quốc rộng lớn, còn Bắc Kinh tận dụng công nghệ và kinh nghiệm quản lý của châu Âu. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi căn bản.

Sự gia tăng thâm hụt thương mại, cạnh tranh gay gắt trong các lĩnh vực chiến lược như xe điện, pin, năng lượng tái tạo, cùng với các yếu tố địa chính trị như cuộc xung đột Nga - Ukraine hay căng thẳng Mỹ - Trung, đã buộc Berlin phải xem xét lại cách tiếp cận truyền thống.

Thâm hụt thương mại giữa Đức và Trung Quốc không ngừng gia tăng trong những năm gần đây. Ảnh: Sina.

Số liệu thương mại đối ngoại của năm 2025 đã làm nổi bật mối lo ngại về sự mất cân đối trong quan hệ kinh tế song phương. Nhập khẩu của Đức từ Trung Quốc tăng 8,8%, lên 170,6 tỷ euro (201 tỷ USD), giúp các nhà sản xuất Trung Quốc bù đắp sự sụt giảm nhập khẩu từ Mỹ do các mức thuế của tổng thống Mỹ Donald Trump. Trong khi đó, xuất khẩu của Đức sang Trung Quốc giảm 9,7%, xuống còn 81,3 tỷ euro.

Thủ tướng Friedrich Merz đã thẳng thắn mô tả tình trạng mất cân đối thương mại giữa hai nước là “không lành mạnh”, khi thâm hụt thương mại của Đức với Trung Quốc đã tăng gấp nhiều lần chỉ trong vài năm. Giới doanh nghiệp Đức ngày càng bày tỏ lo ngại rằng năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc, cùng với các chính sách hỗ trợ công nghiệp mạnh mẽ, đang tạo ra sự cạnh tranh mà họ cho là không công bằng, làm xói mòn nền tảng sản xuất trong nước. Theo các nhà kinh tế tại Berlin, đây không chỉ là vấn đề thương mại thuần túy, mà phản ánh sự dịch chuyển cấu trúc trong quan hệ kinh tế Đức - Trung, khi Trung Quốc không còn chỉ là thị trường tiêu thụ, mà đã trở thành đối thủ trực tiếp trong nhiều lĩnh vực công nghệ và công nghiệp cốt lõi.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết, Trung Quốc sẽ đặt mua thêm tới 120 máy bay từ tập đoàn hàng không khổng lồ Airbus của châu Âu, trong chuyến thăm Bắc Kinh nhằm tăng cường quan hệ giữa Đức và nền kinh tế lớn nhất châu Á. Ảnh: Reuters.

Sau các cuộc trao đổi với chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và các lãnh đạo cấp cao Trung Quốc, ông Merz cho biết Trung Quốc đã đồng ý mua tới 120 máy bay Airbus, đồng thời cho hay nhiều hợp đồng khác đang được xúc tiến.

Hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh cam kết phát triển quan hệ đối tác chiến lược chặt chẽ hơn, trong đó Chủ tịch Tập Cận Bình nói với ông Merz rằng ông sẵn sàng đưa quan hệ song phương lên “những tầm cao mới”.

Bình luận về chuyến đi này, Financial Times nhận định: “Berlin không tìm kiếm sự tách rời khỏi Trung Quốc, nhưng đang nỗ lực tái cân bằng mối quan hệ theo hướng thực tế và ít ảo tưởng hơn”. Theo tờ báo này, thông điệp cốt lõi của ông Merz là hợp tác vẫn cần thiết, song phải được đặt trong khuôn khổ “đối tác công bằng, có điều tiết và giảm thiểu rủi ro”.

Phép thử cho chính sách “giảm rủi ro” của Đức

Chuyến thăm của Thủ tướng Đức diễn ra sau các chuyến thăm của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Anh Keir Starmer tới Trung Quốc trong bối cảnh các nhà lãnh đạo châu Âu tìm cách củng cố quan hệ với Bắc Kinh sau khi rạn nứt với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, một trong những khái niệm then chốt gắn liền với chuyến thăm là giảm rủi ro chiến lược. Khái niệm này nhấn mạnh việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng, hạn chế phụ thuộc quá mức vào một đối tác duy nhất, đặc biệt trong các ngành then chốt liên quan đến an ninh kinh tế và công nghệ.

Hãng tin Reuters phân tích rằng chuyến thăm của Thủ tướng Merz là “một nỗ lực đi dây giữa lợi ích kinh tế và áp lực địa chính trị ngày càng gia tăng”. Hãng tin này dẫn lời các nhà phân tích châu Âu cho rằng Berlin đang cố gắng chứng minh khái niệm giảm rủi ro chiến lược không phải là khẩu hiệu chính trị, mà là một chiến lược có thể triển khai trong thực tế mà không gây sốc cho nền kinh tế.

Một chuyên gia chính sách châu Âu được Reuters trích dẫn nhận định: “Thách thức lớn nhất của Đức không phải là nói cứng hay mềm với Trung Quốc, mà là làm thế nào để bảo vệ năng lực công nghiệp trong dài hạn mà không tự làm suy yếu mình trong ngắn hạn.” Nhận định này cho thấy chuyến thăm không nhằm tìm kiếm các thỏa thuận lớn, mà để đánh giá giới hạn hợp tác và khả năng điều chỉnh chiến lược.

Hàng Châu và thông điệp về công nghệ

Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đến thăm một công ty robot hàng đầu của Trung Quốc tại Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, để tham quan và xem màn trình diễn robot trước khi kết thúc chuyến thăm Trung Quốc kéo dài hai ngày. Ảnh: China Daily.

Việc Thủ tướng Merz dành thời gian thăm Hàng Châu - trung tâm công nghệ hàng đầu của Trung Quốc được coi là một động thái mang tính biểu tượng. Thành phố này là nơi đặt trụ sở của nhiều tập đoàn công nghệ lớn, từ thương mại điện tử đến trí tuệ nhân tạo và robot hình người.

Các chuyên gia châu Âu nhận định, Berlin hiểu rõ rằng tương lai của cạnh tranh chiến lược không chỉ nằm ở thương mại hàng hóa truyền thống, mà còn ở công nghệ cao, dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Việc tiếp xúc trực tiếp với các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc cho phép Đức vừa tìm kiếm cơ hội hợp tác, vừa đánh giá rõ hơn năng lực và tham vọng công nghệ của Bắc Kinh.

Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là không ít lo ngại. Giới phân tích an ninh kinh tế cảnh báo rằng sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ và chuỗi cung ứng từ Trung Quốc có thể khiến Đức và châu Âu dễ tổn thương trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt.

Góc nhìn xuyên Đại Tây Dương: Đức đang thử nghiệm mức độ tự chủ

Từ phía Mỹ, cách nhìn về chuyến thăm của Thủ tướng Merz mang màu sắc địa chính trị rõ nét hơn. Hãng tin AP cho rằng chuyến đi này đặt ra câu hỏi về mức độ tự chủ chiến lược của Đức trong quan hệ với Trung Quốc, đặc biệt trong bối cảnh Washington thúc đẩy lập trường cứng rắn hơn với Bắc Kinh.

Theo AP, “chuyến thăm của ông Merz không chỉ là vấn đề thương mại, mà còn là tín hiệu về vai trò mà Berlin muốn đảm nhận trong trật tự quốc tế đang hình thành”. Bài viết nhấn mạnh rằng Đức, với tư cách là nền kinh tế lớn nhất châu Âu, khó có thể tách rời các quyết định đối ngoại khỏi tác động tới EU và quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Một nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế được AP dẫn lời nhận định: “Nếu Đức thất bại trong việc cân bằng giữa hợp tác với Trung Quốc và cam kết với các đồng minh phương Tây, uy tín chiến lược của Berlin trong EU sẽ bị đặt dấu hỏi.” Đây chính là lý do chuyến thăm được coi là phép thử không chỉ cho chính phủ Đức, mà cho cả vai trò lãnh đạo của nước này tại châu Âu.

Phép thử đối với vai trò lãnh đạo của Berlin trong EU

Một khía cạnh quan trọng khác được nhiều bình luận quốc tế đề cập là tác động của chuyến thăm tới vai trò của Đức trong Liên minh châu Âu. Là đầu tàu kinh tế của EU, mọi điều chỉnh chiến lược của Berlin đều có sức lan tỏa lớn.

Financial Times lưu ý rằng cách Đức xử lý quan hệ với Trung Quốc sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới định hướng chung của EU trong các vấn đề như chính sách công nghiệp, thương mại và an ninh kinh tế. Nếu Berlin đi quá xa theo hướng thỏa hiệp, nguy cơ chia rẽ nội khối sẽ gia tăng; nhưng nếu quá cứng rắn, nền kinh tế Đức vốn phụ thuộc mạnh vào xuất khẩu có thể chịu tổn thất.

Một cựu quan chức EU được FT dẫn lời nhận định: “Đức đang đứng trước bài toán khó: vừa phải dẫn dắt EU theo hướng giảm rủi ro, vừa phải thuyết phục các đối tác rằng cách tiếp cận của mình không chỉ phục vụ lợi ích quốc gia.”

Phép thử đối với định hướng đối ngoại của Berlin

Tổng thể, chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Friedrich Merz được nhiều nhà quan sát quốc tế coi là bước đi thử nghiệm cho một chính sách đối ngoại Đức thực dụng hơn, nhưng cũng cứng rắn hơn. Berlin không từ bỏ hợp tác kinh tế với Bắc Kinh, song đã công khai thừa nhận những rủi ro chiến lược và sự cần thiết phải điều chỉnh.

Giới phân tích tại châu Âu cho rằng thách thức lớn nhất đối với Đức không nằm ở việc xác định vấn đề, mà ở khả năng biến các tuyên bố chính trị thành chính sách cụ thể, từ đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tăng cường năng lực công nghiệp trong nước, đến phối hợp chặt chẽ hơn với các đối tác EU.

Trong bối cảnh Mỹ gia tăng sức ép thương mại và cạnh tranh công nghệ, còn Trung Quốc tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm trong kinh tế toàn cầu, Đức đang đứng trước một bài toán khó: làm thế nào để vừa bảo vệ lợi ích kinh tế, vừa giữ vững tự chủ chiến lược.

Một phép thử chưa có lời giải cuối cùng

Chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Merz không nhằm tạo ra đột phá tức thì, mà là bước thăm dò chiến lược quan trọng. Ảnh: Scmp.

Có thể thấy chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Merz không nhằm tạo ra đột phá tức thì, mà là bước thăm dò chiến lược quan trọng. Đây là phép thử đối với khả năng của Berlin trong việc thích ứng với một thế giới đang phân mảnh, nơi ranh giới giữa kinh tế và địa chính trị ngày càng mờ nhạt.

Thành công của chuyến thăm không nằm ở số lượng thỏa thuận ký kết, mà ở việc Đức có thể duy trì được thế cân bằng mong manh giữa hợp tác và cạnh tranh, giữa lợi ích kinh tế và an ninh chiến lược. Như một nhà phân tích châu Âu nhận định: “Vấn đề không phải là Đức có nên hợp tác với Trung Quốc hay không, mà là hợp tác như thế nào để không đánh đổi tương lai chiến lược của mình.”

Trong ý nghĩa đó, chuyến thăm của Thủ tướng Merz không chỉ là một sự kiện ngoại giao, mà là tấm gương phản chiếu những lựa chọn chiến lược khó khăn mà Berlin và rộng hơn là châu Âu đang phải đối mặt trong giai đoạn hiện nay.

Thanh Vân