Chiến sự Iran: AI "vào cuộc", thế giới lo ngại kỷ nguyên chiến tranh tự động hóa

Việc quân đội Mỹ và Israel thừa nhận ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các chiến dịch không kích quy mô lớn tại Iran đang làm dấy lên những tranh cãi gay gắt. Khi thuật toán bắt đầu thay thế con người trong việc xác định mục tiêu, ranh giới giữa hiệu quả quân sự và rủi ro đạo đức trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Ảnh chụp màn hình này được trích từ video đăng tải lên mạng xã hội cho thấy đám cháy bùng phát tại một kho chứa dầu ở thủ đô Tehran của Iran. Ảnh: AFP

Trong các cuộc tấn công quân sự sử dụng AI nhằm vào Iran, vụ việc đau lòng nhất là cuộc không kích trúng trường tiểu học nữ sinh Shajareh Tayyebeh ở Minab, miền nam Iran vào ngày 28/2. Theo truyền thông Iran, vụ việc đã khiến ít nhất 168 trẻ em và 14 giáo viên thiệt mạng

Theo các báo cáo, quân đội Mỹ đã sử dụng các mô hình AI tiên tiến như Claude (của Anthropic) tích hợp vào hệ thống Maven Smart System để hỗ trợ lập kế hoạch cho “Chiến dịch Epic Fury” nhắm vào Iran.

Chỉ trong 12 giờ đầu tiên của cuộc xung đột, Mỹ và Israel được cho là đã thực hiện gần 900 đợt không kích, một con số không tưởng nếu chỉ dựa vào quy trình xử lý thủ công của con người. Các chuyên gia gọi đây là kỷ nguyên “ném bom bằng AI”, nơi tốc độ tấn công nhanh hơn cả “tốc độ tư duy”.

Hình ảnh minh họa vai trò của Palantir và Anthropic trên chiến trường. Khi Palantir thu thập và tích hợp nhiều loại dữ liệu khác nhau, trí tuệ nhân tạo của Anthropic sẽ phân tích chúng để thiết lập các hoạt động. Con người chỉ cần đưa ra quyết định. Ảnh: Chosun

Sự can thiệp sâu của AI vào chiến trường Trung Đông đang vấp phải làn sóng phản đối từ các nhà hoạt động nhân đạo và chuyên gia pháp lý quốc tế. Quyết định của AI thường thiếu tính minh bạch. Nếu thuật toán mắc sai lầm trong việc phân biệt mục tiêu quân sự và dân sự, ai sẽ là người chịu trách nhiệm pháp lý? Việc tự động hóa giúp giảm thiểu thương vong cho phe tấn công, từ đó có thể khiến các quốc gia dễ dàng đưa ra quyết định sử dụng vũ lực hơn.

Việc AI tham gia trực tiếp vào việc hạ sát các mục tiêu cao cấp, bao gồm cả các báo cáo về vụ tấn công nhắm vào lãnh đạo tối cao Iran, cho thấy vũ khí AI không còn là viễn tưởng. Các hệ thống tự hành hoàn toàn có thể tự tìm kiếm và tiêu diệt mục tiêu mà không cần sự can thiệp của con người, đẩy thế giới vào một cuộc chạy đua vũ trang mới đầy rẫy bất trắc.

Cộng đồng quốc tế hiện đang kêu gọi xây dựng một bộ quy tắc ứng xử toàn cầu để kiềm chế việc lạm dụng AI trong chiến tranh, nhằm đảm bảo con người luôn giữ quyền kiểm soát cuối cùng đối với các quyết định mang tính sát thương.

Nhật Lệ

Nguồn: The Japan times, The Guardian