Cải tổ nội các Ukraine: Bước đi chiến lược hay ván bài chính trị mạo hiểm?

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vừa tiến hành một cuộc cải tổ chính phủ quy mô lớn, được ông mô tả là bước đi nhằm “đổi mới” và mở ra một “chiến lược chính trị mới”. Diễn ra trong bối cảnh cuộc xung đột với Nga bước vào giai đoạn đầy thách thức, động thái này đang đặt ra nhiều câu hỏi về định hướng chiến lược tiếp theo của Ukraine.

Verkhovna Rada – Quốc hội Ukraine đã bổ nhiệm Thủ tướng mới và phê chuẩn thành phần Nội các vào ngày 16 tháng 7 năm 2026. Ảnh: NDU.

Ngày 13/7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã công bố kế hoạch thay đổi đáng kể bộ máy chính phủ. Đáng chú ý nhất là việc Thủ tướng Yulia Svyrydenko rời nhiệm sở và được đề nghị đảm nhận một vị trí cấp cao mới, tập trung vào quan hệ với một “đối tác quốc tế chủ chốt”.

Đây là lần thứ ba Ukraine tiến hành cải tổ nội các kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt năm 2022. Tổng thống Zelensky cho rằng chính phủ cần được “thổi luồng sinh khí mới” khi cuộc chiến bước sang một giai đoạn khác. Tuy nhiên, việc cải tổ diễn ra trên diện rộng, trong khi mục tiêu cụ thể của “chiến lược chính trị mới” vẫn chưa được công bố đầy đủ, khiến giới quan sát đặt câu hỏi: Đây chỉ là một cuộc điều chỉnh nhân sự, hay là dấu hiệu cho thấy Kiev đang đánh giá lại cách thức điều hành đất nước trong thời chiến?

Vì sao Tổng thống Zelensky hành động lúc này?

Có nhiều đồn đoán và tranh luận về lý do Tổng thống Zelensky tiến hành cải tổ chính phủ, trong bối cảnh nội các hiện tại mới chỉ hoạt động chưa đầy một năm. Ông Ihor Reiterovych, chuyên gia khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Taras Shevchenko ở Kiev, cho biết một cuộc cải tổ vốn được lên kế hoạch vào mùa Thu năm nay hoặc mùa Xuân năm sau. Tuy nhiên, một loạt sự việc xảy ra gần đây đã thúc đẩy chính quyền Ukraine phải hành động sớm hơn dự kiến.

Thủ tướng Ukraine Yulia Svyrydenko từ chức vào ngày 14 tháng 7 trong khuôn khổ cuộc cải tổ chính phủ do Tổng thống Volodymyr Zelensky chỉ đạo. Ảnh: Telegram.

Một trong những vấn đề đáng chú ý liên quan đến Đại sứ Ukraine tại Mỹ Olga Stefanishyna. Bà đang bị các cơ quan chống tham nhũng Ukraine điều tra về những hoạt động trước khi được bổ nhiệm làm việc tại Washington. Hiện cũng xuất hiện những đồn đoán rằng bà Stefanishyna có thể đang cân nhắc từ chức.

Chuyên gia Ihor Reiterovych nhận định, không loại trừ khả năng phía Mỹ đã phát tín hiệu rằng một vụ bê bối liên quan đến Đại sứ Ukraine sẽ là điều khó chấp nhận, và cần phải có biện pháp xử lý. Theo ông, đó có thể là lý do Tổng thống Zelensky buộc phải phản ứng. Việc điều chuyển bà Yulia Svyrydenko cũng được đánh giá là một lựa chọn phù hợp, bởi bà từng phối hợp hiệu quả với phía Mỹ trong thỏa thuận về nguyên liệu thô và đã xây dựng được các mối quan hệ tại đây. Washington được cho là sẵn sàng làm việc với những nhân vật mà họ đã có kinh nghiệm hợp tác.

Bên cạnh đó, ông Reiterovych cho rằng những bê bối gần đây liên quan đến lực lượng vũ trang có thể ảnh hưởng đến uy tín của Tổng thống Zelensky trên cương vị Tổng tư lệnh. Các cuộc điều tra của báo chí đã phanh phui những trường hợp bị cáo buộc tra tấn, đối xử tàn nhẫn với tân binh và che giấu các trường hợp tử vong xảy ra ngoài hoạt động chiến đấu.

Trong khi đó, các cuộc thanh tra cũng đang được tiến hành nhằm làm rõ những bất thường trong công tác tuyển quân và huy động lực lượng, đặc biệt sau khi phát hiện nhiều nam giới được huy động nhưng không đủ điều kiện sức khỏe để phục vụ quân đội.

Ưu tiên trước mắt: năng lượng và ngoại giao viện trợ

Nhìn vào những quyết định nhân sự mới, có thể thấy hai bài toán đang được Kyiv đặc biệt quan tâm: bảo vệ hạ tầng thiết yếu và duy trì nguồn hỗ trợ quốc tế.

Việc đưa ông Sergii Koretskyi, lãnh đạo tập đoàn khí đốt quốc gia Naftogaz, lên vị trí Thủ tướng cho thấy một lựa chọn mang đậm tính kỹ trị. Trong bối cảnh Ukraine chuẩn bị đối mặt với một mùa Đông khắc nghiệt và nguy cơ các cuộc không kích nhằm vào hệ thống năng lượng, kinh nghiệm quản lý của ông Koretskyi có thể được kỳ vọng sẽ giúp chính phủ củng cố lưới điện và những cơ sở hạ tầng trọng yếu.

Đây là một nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn. Bởi trong một cuộc chiến tiêu hao, sức chống chịu của hậu phương đôi khi quan trọng không kém những diễn biến trên chiến trường.

Quốc hội Ukraine đã phê chuẩn ông Serhii Koretskyi làm tân Thủ tướng. Ảnh: Getty.

Trong khi đó, việc cựu Thủ tướng Yulia Svyrydenko được chuyển sang một vị trí tập trung vào quan hệ với một “đối tác quốc tế chủ chốt” cho thấy Ukraine có thể đang hướng tới một cách tiếp cận chuyên biệt hơn trong hoạt động đối ngoại.

Nguồn viện trợ phương Tây từ lâu đã trở thành yếu tố không thể thiếu đối với Ukraine. Tuy nhiên, sự hỗ trợ này cũng chịu tác động không nhỏ từ những biến động chính trị nội bộ tại các nước đồng minh. Trong bối cảnh đó, việc giao cho một chính trị gia cấp cao nhiệm vụ tập trung vào quan hệ với một đối tác then chốt có thể là nỗ lực nhằm bảo đảm các cam kết dài hạn về tài chính, quân sự và tái thiết.

Nghịch lý Fedorov và câu hỏi về giới hạn của cải cách

Nhưng nếu có một quyết định khiến cuộc cải tổ lần này gây tranh luận nhiều nhất, đó là việc miễn nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov chỉ sau 6 tháng tại vị.

Đây sẽ là Bộ trưởng Quốc phòng thứ năm của Ukraine kể từ khi xung đột toàn diện với Nga bùng phát năm 2022. Tần suất thay đổi nhân sự như vậy rõ ràng đặt ra câu hỏi về tính ổn định trong công tác điều hành quốc phòng của một quốc gia đang trong chiến tranh.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov chỉ sau 6 tháng tại nhiệm, trong khuôn khổ cuộc cải tổ lớn bộ máy lãnh đạo ở Kiev. Ảnh: Getty.

Đáng chú ý hơn, ông Fedorov không phải là một bộ trưởng bị đánh giá là thất bại. Ngược lại, ở tuổi 35, ông được nhìn nhận là một trong những nhân vật năng động và có ảnh hưởng nhất trong bộ máy chính quyền Ukraine những năm gần đây.

Với tư duy công nghệ và phong cách quản lý mang màu sắc khởi nghiệp, ông Fedorov từng góp phần thúc đẩy cuộc cách mạng máy bay không người lái của Ukraine. Ông cũng đặt nền móng cho những thay đổi trong chính sách nhân lực quân đội, chế độ đãi ngộ binh sĩ và quá trình tinh gọn một bộ máy quốc phòng vốn bị đánh giá là cồng kềnh.

Vậy vì sao một nhân vật được đánh giá cao như vậy lại rời nhiệm sở chỉ sau nửa năm?

Đây chính là nghịch lý lớn nhất của cuộc cải tổ.

Một khả năng được nhắc tới là sự va chạm giữa tư duy hiện đại, linh hoạt của ông Fedorov với một bộ phận giới lãnh đạo quân sự vẫn chịu ảnh hưởng của lối tư duy truyền thống. Trong cuộc chiến tại Ukraine, đổi mới và khả năng thích ứng đã chứng minh vai trò quan trọng. Nhưng cải cách, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng, luôn tạo ra những lực cản nhất định.

Một yếu tố khác cũng không thể bỏ qua là vấn đề chính trị.

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cho biết cách tiếp cận mang tính đổi mới của ông đối với cuộc chiến đã vấp phải sự khác biệt với tư duy truyền thống của giới lãnh đạo quân đội. Ảnh: Getty.

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov được các đối tác phương Tây tôn trọng và nhận được sự ủng hộ đáng kể trong nước, đặc biệt từ giới trẻ. Truyền thông Ukraine từng đề cập ông như một ứng cử viên Tổng thống tiềm năng. Trong nền chính trị thời chiến, sự nổi lên quá nhanh của một nhân vật cấp dưới đôi khi có thể trở thành vấn đề nhạy cảm đối với quyền lực trung tâm.

Nếu việc loại bỏ ông Fedorov giúp Tổng thống Zelensky củng cố quyền kiểm soát chính trị, thì quyết định này cũng đồng thời tiềm ẩn nguy cơ làm gián đoạn đà cải cách quốc phòng đang được đánh giá là hiệu quả.

“Chiến lược chính trị mới” và bài toán niềm tin

Lời kêu gọi về một “chiến lược chính trị mới” của Tổng thống Zelensky cũng cần được nhìn nhận trong bối cảnh Ukraine đang chịu sức ép ngày càng lớn về cải cách thể chế, chống tham nhũng và minh bạch hóa việc sử dụng nguồn viện trợ.

Việc thay đổi lãnh đạo tại các cơ quan thực thi pháp luật có thể được xem là một thông điệp rằng Kiev đang nỗ lực củng cố bộ máy quản trị và đáp ứng những yêu cầu cải cách.

Một hệ thống thực thi pháp luật hiệu quả, minh bạch không chỉ giúp duy trì ổn định xã hội trong nước khi xung đột kéo dài. Đối với Ukraine, đây còn là điều kiện quan trọng để duy trì niềm tin của các đối tác phương Tây và thúc đẩy tham vọng hội nhập vào không gian an ninh và kinh tế phương Tây.

Ý nghĩa của quyết định mang tính chiến lược của Tổng thống Zelensky trong việc đổi mới nội các sẽ được kiểm chứng trong thời gian tới. Ảnh: Mitv.

Tuy nhiên, cải tổ cũng là một con dao hai lưỡi.

Với Nga, những biến động nhân sự liên tục tại Kiev là cơ hội để Moscow khai thác trong các chiến dịch thông tin, nhằm khắc họa chính quyền Ukraine như một bộ máy bất ổn và thiếu nhất quán.

Ở trong nước, việc thay đổi nhân sự quá nhanh cũng có thể ảnh hưởng tới tính liên tục của chính sách. Những kế hoạch dài hạn cần thời gian để triển khai. Mỗi lần thay đổi lãnh đạo lại có nguy cơ kéo theo sự điều chỉnh về ưu tiên và phương thức thực hiện.

Ván bài mạo hiểm của Tổng thống Zelensky

Có thể nói, cuộc cải tổ nội các lần này là một ván bài mạo hiểm nhưng có tính toán của Tổng thống Volodymyr Zelensky.

Kiev dường như không còn muốn duy trì nguyên trạng để chờ đợi những diễn biến mới của cuộc chiến. Thay vào đó, chính quyền Ukraine đang chủ động điều chỉnh các mắt xích trong bộ máy, chấp nhận nguy cơ xáo trộn để thích ứng với một cuộc chiến tiêu hao chưa có hồi kết.

Nhưng hiệu quả của “chiến lược chính trị mới” sẽ không được quyết định bởi những tuyên bố chính trị. Câu trả lời sẽ nằm ở những kết quả cụ thể trong vài tháng tới.

Liệu hệ thống năng lượng Ukraine có đủ sức chống chọi với mùa Đông năm 2026? Liệu người kế nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng có duy trì được tốc độ đổi mới công nghệ quân sự mà Fedorov đã thúc đẩy? Và quan trọng hơn, Kiev có tiếp tục duy trì được niềm tin của phương Tây cùng dòng viện trợ quân sự thiết yếu?

Ukraine đã đưa những quân bài mới lên bàn cờ chính trị. Giờ đây, điều được chờ đợi là liệu những thay đổi này có tạo ra một bước ngoặt chiến lược, hay chỉ mở ra một chu kỳ bất ổn mới trong bộ máy quản trị thời chiến của Kiev.

Thúy Hà