Bảo vệ trẻ em trước làn khói thuốc lá

Trẻ em không lựa chọn việc hút thuốc, nhưng lại có thể phải chịu những tổn thương từ thói quen của người lớn. Trong không gian gia đình, nơi tưởng chừng an toàn nhất, khói thuốc từ ông bà, cha mẹ hoặc người thân có thể âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Đáng lo ngại, nhiều người vẫn cho rằng chỉ cần không hút thuốc trực tiếp trước mặt con hoặc mở cửa sổ cho thông thoáng là có thể hạn chế nguy cơ. Trên thực tế, trẻ vẫn có thể tiếp xúc với các chất độc hại từ khói thuốc, trong khi hệ hô hấp và sức đề kháng chưa phát triển hoàn thiện.

Tại Khoa Hô hấp, Bệnh viện Nhi Thanh Hóa, một số trẻ mắc bệnh hô hấp tái phát nhiều lần hoặc diễn biến nặng do các yếu tố bất lợi từ môi trường sống.

Khói thuốc âm thầm đe dọa sức khỏe trẻ nhỏ

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó có nhiều chất độc hại và chất gây ung thư. Người không hút thuốc vẫn có thể chịu ảnh hưởng khi hít phải khói thuốc từ người khác. Đối với trẻ em, nguy cơ càng đáng lưu tâm bởi các cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là phổi và hệ hô hấp, vẫn đang trong quá trình phát triển.

Trẻ thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp, viêm phế quản, viêm phổi, hen phế quản và viêm tai giữa. Với những trẻ đã có bệnh lý hô hấp, khói thuốc có thể làm triệu chứng nặng hơn, khiến việc kiểm soát bệnh gặp khó khăn và tăng nguy cơ tái phát. Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe trước mắt, việc phơi nhiễm kéo dài còn có thể tác động bất lợi đến quá trình phát triển của trẻ.

Tại Bệnh viện Nhi Thanh Hóa, các bệnh lý hô hấp là nhóm bệnh thường gặp, đặc biệt vào thời điểm giao mùa hoặc khi thời tiết chuyển lạnh. BSCKII Nguyễn Thị Vân, Trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Nhi Thanh Hóa, cho biết: “Khoa thường xuyên tiếp nhận số lượng lớn bệnh nhi đến khám và điều trị. Mỗi ngày, Khoa tiếp nhận hàng chục trẻ đến khám, đồng thời điều trị nội trú khoảng 80-90 bệnh nhân với các bệnh lý như viêm phế quản, viêm phổi, hen phế quản và viêm tiểu phế quản”.

Theo bác sĩ Vân, một số trẻ mắc bệnh hô hấp tái phát nhiều lần hoặc diễn biến nặng do các yếu tố bất lợi từ môi trường sống. Trong đó, khói thuốc lá là tác nhân nguy hiểm nhưng đôi khi chưa được gia đình quan tâm đúng mức. Khi trẻ hít phải khói thuốc, các chất độc hại có thể tác động trực tiếp đến niêm mạc đường thở, làm suy yếu hệ thống lông chuyển có nhiệm vụ lọc bụi bẩn và hỗ trợ loại bỏ các tác nhân gây bệnh. Đồng thời, đường thở có thể tăng tiết dịch nhầy, phù nề và co thắt, khiến trẻ dễ xuất hiện các triệu chứng ho, khò khè, khó thở. Đối với trẻ mắc hen phế quản hoặc các bệnh hô hấp mạn tính, tiếp xúc với khói thuốc có thể khiến bệnh khó kiểm soát hơn.

Điều đáng nói là trẻ không nhất thiết phải đứng cạnh người đang hút thuốc mới bị ảnh hưởng. Các chất độc từ khói thuốc có thể bám trên quần áo, tóc, đồ dùng và bề mặt trong nhà, khiến trẻ tiếp tục tiếp xúc khi được bế, ôm hoặc vui chơi trong không gian đó. Vì vậy, việc hút thuốc ở ban công, gần cửa sổ hoặc một phòng khác không thể bảo đảm trẻ hoàn toàn tránh được nguy cơ phơi nhiễm.

Bên cạnh đó, trẻ nhỏ thường chưa có khả năng nhận biết và tự bảo vệ mình trước những nguy cơ từ môi trường. Trẻ phụ thuộc vào người lớn trong mọi hoạt động sinh hoạt, từ ăn uống, nghỉ ngơi đến vui chơi. Nếu người lớn hút thuốc trong nhà, trên ô tô hoặc tại nơi trẻ thường xuyên lui tới, trẻ gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp xúc với môi trường có khói thuốc.

Xây dựng môi trường sống an toàn cho trẻ, không khói thuốc, cần bắt đầu từ chính mỗi thành viên trong gia đình.

Bắt đầu bảo vệ trẻ từ chính mỗi gia đình

Gia đình là nơi trẻ dành phần lớn thời gian sinh hoạt, nghỉ ngơi và phát triển. Bởi vậy, việc xây dựng môi trường sống an toàn, không khói thuốc cần bắt đầu từ chính mỗi thành viên trong gia đình, đặc biệt là cha mẹ và những người trực tiếp chăm sóc trẻ.

Trước hết, người lớn cần kiên quyết không hút thuốc trong nhà, trên ô tô hoặc tại những nơi trẻ thường xuyên sinh hoạt. Không nên hút thuốc khi đang bế trẻ, cho trẻ ăn, chăm sóc trẻ hoặc ở gần trẻ tại không gian kín. Việc mở cửa sổ, bật quạt hay sử dụng thiết bị thông gió không thể loại bỏ hoàn toàn các chất độc hại từ khói thuốc. Cách bảo vệ hiệu quả nhất là không hút thuốc trong môi trường sống của trẻ và chủ động từ bỏ thuốc lá.

Đối với những người chưa thể cai thuốc ngay, cần tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế để xây dựng kế hoạch cai thuốc phù hợp. Quần áo, tóc và các vật dụng có thể lưu giữ chất tồn dư từ khói thuốc cũng cần được chú ý vệ sinh. Tuy nhiên, những biện pháp này không thể thay thế việc ngừng hút thuốc và duy trì không gian sống không khói thuốc.

Bên cạnh đó, cha mẹ cần quan tâm đến những biểu hiện bất thường của trẻ như ho kéo dài, khò khè, khó thở hoặc các đợt bệnh hô hấp tái diễn. Khi trẻ có triệu chứng, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời. Việc chủ động thông tin với bác sĩ về môi trường sinh hoạt, bao gồm khả năng trẻ tiếp xúc với khói thuốc, cũng giúp quá trình đánh giá sức khỏe toàn diện hơn.

Trẻ em có quyền được lớn lên trong môi trường an toàn, không phải hít thở làn khói độc từ thói quen của người khác. Bảo vệ trẻ trước tác hại của thuốc lá từ hành động rất cụ thể của mỗi người: không hút thuốc trong nhà, không để khói thuốc tiếp cận trẻ và chủ động từ bỏ thuốc lá. Khi người lớn thay đổi hành vi, mỗi gia đình sẽ trở thành điểm khởi đầu để bảo vệ sức khỏe, sự phát triển và tương lai của thế hệ trẻ.

Tô Hà