Du lịch di sản: Hướng phát triển

(Baothanhhoa.vn) - Dù Thanh Hóa sở hữu tài nguyên di sản đồ sộ, song bức tranh du lịch của tỉnh nhiều năm qua vẫn lệch pha rõ rệt. Du lịch biển luôn chiếm tỷ trọng áp đảo về cả lượng khách lẫn doanh thu. Trong khi đó, du lịch di sản - vốn có lợi thế khai thác quanh năm, không phụ thuộc vào thời tiết - lại chưa được đầu tư và khai thác xứng tầm.

Du lịch di sản: Hướng phát triển

Dù Thanh Hóa sở hữu tài nguyên di sản đồ sộ, song bức tranh du lịch của tỉnh nhiều năm qua vẫn lệch pha rõ rệt. Du lịch biển luôn chiếm tỷ trọng áp đảo về cả lượng khách lẫn doanh thu. Trong khi đó, du lịch di sản - vốn có lợi thế khai thác quanh năm, không phụ thuộc vào thời tiết - lại chưa được đầu tư và khai thác xứng tầm.

Du lịch di sản: Hướng phát triển

Trong 2 ngày 23 và 24/11/2026, Di sản Văn hóa Thế giới Thành Nhà Hồ sẽ mở cửa miễn phí vé tham quan.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và số hóa di sản

Hiếm địa phương nào có di sản trải dài từ thuở khai thiên lập địa như xứ Thanh. Bên cạnh các di chỉ khảo cổ tiêu biểu như núi Đọ, hang Con Moong, Đa Bút, Hoa Lộc, văn hóa Đông Sơn, xứ Thanh còn có các vùng đất phát tích, trung hưng gắn với nhiều vương triều, dòng họ và nhân vật lịch sử. Cùng với đó là những di tích cách mạng từ thời kỳ tiền khởi nghĩa đến khi đất nước hoàn toàn giải phóng... Để di sản “cất lời” có lẽ ngoài việc bảo tồn, còn phải biết cách “đánh thức” và phát huy giá trị di sản.

Ngày 22/8/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Kế hoạch số 319/KH-UBND về Tuyên truyền, quảng bá giá trị văn hóa, truyền thống lịch sử, vùng đất, con người và các điểm đến du lịch đặc sắc của tỉnh Thanh Hóa đến bạn bè trong nước và quốc tế, giai đoạn 2026-2030.

Theo ông Nguyễn Bá Linh, Giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa chia sẻ: Để có chiến lược cụ thể trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, trước hết cần đẩy mạnh số hóa di sản.

Đến với Thành Nhà Hồ, bên cạnh việc tiếp cận di sản theo phương thức truyền thống, như tham quan trưng bày và nghe thuyết minh giới thiệu trực tiếp, du khách còn có thể sử dụng mã QR, mô hình 3D, hình ảnh 360° và công nghệ tương tác để khám phá lịch sử, kiến trúc và các giá trị của di sản.

Cũng theo ông Linh, thời gian tới, Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ sẽ mở rộng các trải nghiệm số, xây dựng phòng thuyết minh 3D cũng như phát triển các sản phẩm ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) như tham quan ảo VR360 tại di tích, tạo không gian trải nghiệm lịch sử trực quan, góp phần phát huy giá trị di sản trong môi trường số.

Cùng với Thành Nhà Hồ, Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa đang tích cực triển khai chuyển đổi số. Với hơn 30.000 tư liệu, hiện vật có giá trị về văn hóa, lịch sử, khoa học, bảo tàng đã số hóa từ 10 - 15% hiện vật, tư liệu trong giai đoạn 2023-2025. Trong 5 năm tiếp theo, đơn vị đặt mục tiêu số hóa từ 20 - 30% tổng số hiện vật đang lưu giữ.

Tuy nhiên, quá trình số hóa di sản tại Thanh Hóa vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Số lượng di tích lớn, phân bố rộng ở nhiều vùng miền khiến việc kiểm kê, chuẩn hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu đòi hỏi nhiều thời gian, kinh phí và nhân lực chuyên môn. Vì thế, không ít di sản trong khi chờ được bảo tồn, số hóa đã có nguy cơ mai một, đặc biệt là các di sản phi vật thể. “Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải kịp thời ghi chép, thu âm, ghi hình, hệ thống hóa và lưu trữ các giá trị văn hóa truyền thống. Số hóa di sản cần được triển khai đồng bộ với kiểm kê, bảo quản, tu bổ, phục dựng và truyền dạy, bảo đảm dữ liệu số phản ánh đúng giá trị gốc của di sản, có nguồn gốc rõ ràng và được kiểm chứng chuyên môn”, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hải, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản, Bảo tàng và Thư viện Thanh Hóa khẳng định.

Cân bằng giữa khai thác và bảo tồn bền vững

Lấy bảo tồn làm gốc, chính là nguyên tắc được nhiều địa phương, trong đó có Thanh Hóa đặc biệt chú trọng.

Sở hữu hệ sinh thái núi đá vôi cùng hàng nghìn loài động, thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm, Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đã được phê duyệt Đề án du lịch sinh thái vào năm 2023, làm cơ sở quy hoạch các điểm và tuyến du lịch. Trong đó, tuyến trekking đỉnh Pù Luông; tuyến trải nghiệm, giáo dục môi trường rừng tại thác Canh Chan đã đón nhiều đoàn đến tham quan, tìm hiểu thiên nhiên. “Quan điểm xuyên suốt của chúng tôi là phát triển du lịch phải gắn với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Về lâu dài, bảo tồn và phát triển không phải hai mục tiêu đối lập. Chúng tôi xác định bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học phải là nền tảng cho mọi hoạt động phát triển, hướng tới gìn giữ giá trị thiên nhiên lâu dài và cải thiện đời sống người dân”, ông Lê Đình Phương, Giám đốc Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, cho biết.

Pù Luông có lợi thế về cảnh quan, hệ sinh thái và văn hóa cộng đồng. Nếu được tổ chức phù hợp, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng có thể tạo việc làm, tăng thu nhập, đồng thời nâng cao nhận thức về bảo vệ thiên nhiên.

Tuy nhiên, để khai thác du lịch hiệu quả, điều cần thiết là tái đầu tư, tức dùng một phần nguồn thu từ du lịch để tu bổ, tôn tạo và giữ gìn các giá trị văn hóa lâu dài. Một trong những điểm đến hấp dẫn du khách hiện nay đó là Cụm di tích thắng cảnh Hàn Sơn, gồm đền Hàn Sơn, đền Ngã Ba Bông, gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ.

Du lịch di sản: Hướng phát triển

Pù Luông không chỉ hấp dẫn du khách với vẻ đẹp hoang sơ, núi non hùng vĩ mà còn là địa chỉ văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Mường, người Thái Thanh Hóa.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội, đánh giá: “Thanh Hóa giữ vai trò quan trọng với hệ thống nghi lễ và không gian thờ tự mang đậm căn tính xứ Thanh. Việc nghiên cứu, sưu tầm, xuất bản các công trình về tín ngưỡng thờ Mẫu sẽ góp phần bảo tồn giá trị di sản, đồng thời tạo cơ sở để phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch tâm linh”. Việc tăng cường quản lý, duy trì nghiêm ngặt các quy tắc truyền thống, như: Thanh đồng phải chay tịnh trước khi hầu, áo hầu được hơ qua hương để tẩy uế, trang phục và vũ đạo phù hợp với từng giá thánh... đã tạo nên sức hút đặc biệt với du khách.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Thuận, Hội Bảo vệ di sản Hát văn và Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức một số cuộc giao lưu tại các di tích thờ Nữ thần ở Thái Lan, Hàn Quốc; hay ở Hồng Kông (Trung Quốc) và Đài Loan (Trung Quốc) nhằm quảng bá nét văn hóa tâm linh đặc sắc của xứ Thanh.

Giải quyết bài toán "mùa vụ"

Điểm mạnh nhất và cũng là yếu nhất của du lịch Thanh Hóa là tính mùa vụ. Ngoài du lịch biển, nếu biết cách khai thác di sản và hoạt động tâm linh thì du lịch Thanh Hóa chắc chắn “Bốn mùa hương sắc”. Bởi, không chỉ có 3 tháng trong suốt mùa xuân đi trẩy hội, mà vào mùa thu dịu mát, du khách sẽ khó lòng bỏ qua cuộc hành hương về Lam Kinh để nghe kể chuyện Anh hùng Lê Lợi dấy nghĩa và rất nhiều huyền tích phủ một lớp sương khi mờ khi tỏ quanh các đời vua Lê và những người luôn sẵn sàng xả thân cứu chúa, xây dựng giang sơn.

Theo thông tin của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 10 tháng năm 2026, Thanh Hóa ước đón 16,246 triệu lượt khách, đạt 96,7% kế hoạch năm; tổng thu du lịch đạt khoảng 45.227 tỷ đồng. Để hoàn thành mục tiêu cả năm đón 16,8 triệu lượt khách, tổng thu 49.500 tỷ đồng, du lịch Thanh Hóa cần thêm khoảng 554.000 lượt khách và 4.273 tỷ đồng doanh thu.

Trong tháng 11 và 12/2026, Thanh Hóa đưa ra chuỗi sự kiện văn hóa, nghệ thuật, du lịch cộng đồng nhằm tạo thêm sản phẩm, trải nghiệm mới, thu hút du khách. Từ ngày 16 đến 18/11, Ngày hội Du lịch cộng đồng Pù Luông diễn ra nhiều hoạt động giới thiệu văn hóa, ẩm thực và đời sống của đồng bào các dân tộc. Ngoài ra, từ ngày 22 đến 24/11, Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Thanh Hóa sẽ được tổ chức tại Quảng trường Lam Sơn. Một điểm đáng chú ý là chính sách miễn vé tham quan tại Di sản Văn hóa Thế giới Thành Nhà Hồ và Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Lam Kinh trong hai ngày 23 và 24/11. Bước sang tháng 12, hoạt động kích cầu du lịch Thanh Hóa tiếp tục được triển khai với Tuần du lịch Thanh Hóa và các tour, tuyến trải nghiệm có mức ưu đãi lên tới 70%.

Dù cách con số “mục tiêu” không xa tuy nhiên “lối mở” có thể nhìn thấy đó là nếu có sự kết hợp giữa du lịch di sản - văn hóa, chắc chắn sẽ làm thay đổi cấu trúc nền kinh tế du lịch theo hướng bền vững, tăng tỷ trọng đóng góp của các ngành dịch vụ nội địa, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao mức chi tiêu bình quân của du khách.

Bài và ảnh: Kiều Huyền

Bình luận

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Tin cùng chuyên mục

Đầu tư phát triển văn hóa xứ Thanh: Từ hoàn thiện thiết chế đến nâng cao chất lượng thụ hưởng

Đầu tư phát triển văn hóa xứ Thanh: Từ hoàn thiện thiết chế đến nâng cao chất lượng thụ hưởng

Báo hằng tháng
(Baothanhhoa.vn) - Đầu tư thiết chế văn hóa là điều kiện quan trọng, nhưng hiệu quả cuối cùng phải được thể hiện ở chất lượng hoạt động và mức độ thụ hưởng của Nhân dân. Trao đổi với phóng viên (PV) Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa, ông Lê Văn Trung, Tỉnh ủy...
Những bài học... không nằm trên trang giáo án

Những bài học... không nằm trên trang giáo án

Báo hằng tháng
(Baothanhhoa.vn) - Có những bài học không nằm trong sách vở hay trang giáo án mà được vun đắp từ sự thấu hiểu, sẻ chia và đồng hành của thầy cô. Đó cũng là nền tảng để xây dựng môi trường giáo dục hạnh phúc, nơi mỗi học sinh được tôn trọng, phát huy tiềm năng và...
Dân vận và quyền làm chủ của Nhân dân

Dân vận và quyền làm chủ của Nhân dân

Báo hằng tháng
(Baothanhhoa.vn) - Từ lời dạy của Bác Hồ “Dân vận thông minh thì việc gì cũng thành công”, công tác dân vận ở Thanh Hóa trong những năm qua đã khơi dậy khát vọng phát triển, phát huy sức mạnh và quyền làm chủ của Nhân dân, biến “sức dân” thành động lực tiến bước vào...
Thiền viện Tùng Lâm – thanh tịnh giữa đại ngàn

Thiền viện Tùng Lâm – thanh tịnh giữa đại ngàn

Báo hằng tháng
(Baothanhhoa.vn) - Giữa những triền đồi xanh nối tiếp của miền Tây xứ Thanh, bên mặt hồ Cống Khê phẳng lặng, Thiền viện Tùng Lâm (thôn Cao Nguyên, xã Ngọc Lặc) hiện lên với vẻ trầm mặc, thanh tịnh. Nơi đây gây ấn tượng bởi quần thể kiến trúc mang dấu ấn Phật giáo Nam...
Chứng nhận tín nhiệm mạng
Việt Long Phần mềm tòa soạn
hội tụ thông minh