Ba Lan: Thủ tướng bác quyền phủ quyết của Tổng thống về khoản vay quốc phòng EU

Tranh cãi chính trị lại bùng lên tại Ba Lan khi Thủ tướng Donald Tusk tuyên bố chính phủ vẫn sẽ tìm cách tiếp cận 43,7 tỷ euro từ chương trình hỗ trợ quốc phòng của Liên minh châu Âu (EU), bất chấp việc Tổng thống Karol Nawrocki phủ quyết dự luật cho phép sử dụng nguồn vốn này.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk. Ảnh: AFP.

Phát biểu ngày 14/3, ông Tusk cho rằng quyền phủ quyết của Tổng thống sẽ không ngăn cản chính phủ tiếp cận nguồn quỹ, dù có thể khiến quá trình này trở nên khó khăn và chậm hơn. Ông khẳng định chương trình hiện đại hóa quân đội vẫn sẽ được tiếp tục, nhấn mạnh kế hoạch Polska Zbrojna nhằm tăng cường năng lực quốc phòng và củng cố chủ quyền của Ba Lan.

Trước đó, Tổng thống Nawrocki cho biết ông phủ quyết dự luật cho phép Ba Lan tham gia sáng kiến Security Action for Europe (SAFE) của EU vì lo ngại khoản vay này có thể tạo gánh nặng tài chính lâu dài cho đất nước. Theo ông, chi phí lãi vay có thể lên tới 180 tỷ zloty (khoảng 42,1 tỷ euro), khiến Ba Lan phải chịu nghĩa vụ tài chính trong nhiều thập niên, trong khi các tổ chức tài chính phương Tây có thể hưởng lợi.

Để vượt qua trở ngại, chính phủ của Thủ tướng Tusk đang xem xét “kế hoạch B”, theo đó ban hành nghị quyết thành lập chương trình Quốc phòng Ba Lan, cho phép sử dụng các cơ chế tài chính quốc phòng hiện có, bao gồm Quỹ Hỗ trợ Lực lượng Vũ trang.

Lực lượng vũ trang Ba Lan hiện có 198.000 binh sĩ, trong đó có 130.000 binh sĩ chuyên nghiệp. Ngoài ra, Ba Lan còn là nơi đóng quân của khoảng 16.000 binh sĩ từ các nước đồng minh. Ảnh: Bộ Quốc phòng Ba Lan.

Tranh cãi sau đó lan sang Hạ viện Ba Lan, nơi các nghị sĩ đã có cuộc tranh luận gay gắt. Ông Przemysław Czarnek, ứng cử viên Thủ tướng của đảng Luật pháp và Công lý (PiS) trong cuộc bầu cử dự kiến năm 2027, cho rằng khoản vay từ SAFE là “không hợp pháp”, đồng thời lập luận rằng Ba Lan cần một thỏa thuận quốc tế được cả Quốc hội và Tổng thống phê chuẩn nếu muốn vay khoản tiền lớn như vậy.

Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Władysław Kosiniak-Kamysz khẳng định chương trình SAFE được xây dựng dựa trên đề xuất của chính Ba Lan và nhấn mạnh mục tiêu đưa quân đội nước này trở thành lực lượng mạnh nhất châu Âu vào năm 2030.

Người phát ngôn Ủy ban châu Âu ngày 13/3 cho biết, EU vẫn quyết tâm triển khai kế hoạch với Ba Lan không chậm trễ, đồng thời cho biết khoản thanh toán tạm ứng từ chương trình có thể được thực hiện sớm nhất vào tháng 4.

Trụ sở Ủy ban châu Âu tại Brussels, Bỉ, ngày 26 tháng 2 năm 2026. Ảnh: Reuters.

Trong những năm gần đây, các chính phủ tại Ba Lan đã liên tục tăng chi tiêu quốc phòng kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Ukraine năm 2022. Hiện Ba Lan nằm trong nhóm các nước có tỷ lệ chi tiêu quốc phòng cao nhất trong NATO, vượt 4% GDP.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận cũng phản ánh quan điểm chính trị giữa hai nhà lãnh đạo: trong khi chính phủ của ông Tusk chủ trương phối hợp chặt chẽ hơn với EU, Tổng thống Nawrocki tỏ ra hoài nghi đối với khối 27 quốc gia thành viên và duy trì quan hệ gần gũi hơn với Mỹ, nước cũng đã công khai chỉ trích sáng kiến SAFE.

Thúy Hà

Nguồn: Euronews