Thuốc lá và những tổn thương âm thầm với trái tim

Không chỉ gây tổn thương hệ hô hấp, khói thuốc còn âm thầm tác động lên tim và mạch máu, làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Đáng lưu ý, những tổn thương này có thể tiến triển trong nhiều năm trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Bác sĩ Lê Thế Anh tư vấn điều trị bệnh cho bệnh nhân.

Nói đến tác hại của thuốc lá, nhiều người thường nghĩ trước hết đến ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hay các bệnh lý đường hô hấp. Thế nhưng, phía sau mỗi điếu thuốc còn là những nguy cơ đối với hệ tim mạch. Những tác động bất lợi có thể diễn ra âm thầm trong thời gian dài, tích lũy theo thời gian mà không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng triệu chứng rõ ràng. Không ít người hút thuốc nhiều năm vẫn cảm thấy khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường nên cho rằng sức khỏe chưa bị ảnh hưởng. Tâm lý “chưa thấy bệnh thì chưa đáng lo” hoặc “hút ít sẽ không sao” vì thế vẫn tồn tại ở nhiều người.

Sau nhiều năm hút thuốc, ông Lê Hữu Quang, phường Quang Trung, chưa từng nghĩ thói quen bắt đầu từ năm 20 tuổi có thể trở thành một nguy cơ lớn đối với sức khỏe tim mạch. Khi chưa thấy cơ thể có biểu hiện bất thường, ông cho rằng mình vẫn khỏe và chưa cần quá lo lắng.

Chỉ đến khi nhiều lần phải nhập viện với những cơn đau ngực điển hình của bệnh mạch vành, kèm khó thở, ho và được chẩn đoán sốc tim, nhồi máu cơ tim, suy tim, viêm phổi..., ông mới nhìn lại thói quen đã gắn bó trong nhiều năm.

Câu chuyện của ông Quang cũng là lời cảnh báo đối với những người vẫn cho rằng hút thuốc trong thời gian dài nhưng chưa xuất hiện triệu chứng thì chưa đáng lo. Thực tế, tổn thương đối với hệ tim mạch có thể đã diễn ra trước khi người bệnh cảm nhận được những dấu hiệu bất thường.

Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thế Anh, Trưởng Khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa, cho biết: “Khói thuốc chứa nhiều chất có thể tác động trực tiếp đến hệ tim mạch. Nicotin gây co mạch, làm tăng nhịp tim và huyết áp; carbon monoxide làm giảm khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu. Nhiều chất khác trong khói thuốc làm thành mạch mất dần độ đàn hồi, thúc đẩy hình thành và tiến triển các mảng xơ vữa, gây phản ứng viêm và làm tăng xu hướng hình thành cục máu đông. Những tác động này làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, đặc biệt là nhồi máu cơ tim và đột quỵ não. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ các biến cố mạch máu như nhồi máu cơ tim, đột quỵ não ở người hút thuốc cao hơn khoảng 3 - 4 lần so với người không hút thuốc”.

Thực tế điều trị cho thấy, người hút thuốc khi mắc nhồi máu cơ tim thường có diễn biến bệnh nặng hơn và nguy cơ biến chứng cao hơn. Bên cạnh đó, nguy cơ không chỉ phụ thuộc vào số lượng thuốc hút mỗi ngày mà còn tăng theo thời gian hút. Đặc biệt, ở những người hút trên 30 bao/năm, nguy cơ mắc bệnh tim mạch và bệnh mạch máu ngoại biên tăng rõ rệt.

Đáng lưu ý, việc chưa xuất hiện đau ngực, khó thở hay triệu chứng bất thường không có nghĩa là cơ thể chưa chịu tác động của thuốc lá. Tổn thương mạch máu diễn tiến âm thầm và tích lũy theo thời gian. Vì vậy, quan niệm “hút ít thì không sao” là sai lầm; ngay cả vài điếu mỗi ngày nhưng kéo dài nhiều năm vẫn có thể làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các bệnh lý mạch máu. Chuyển từ thuốc lá sang thuốc lào cũng không loại bỏ được nguy cơ đối với tim mạch.

Khói thuốc còn gây nguy hại cho những người xung quanh. Người thường xuyên hút thuốc thụ động có nguy cơ mắc nhồi máu cơ tim và đột quỵ cao hơn khoảng 20 - 30% so với người không tiếp xúc với khói thuốc. Vì vậy, bỏ thuốc không chỉ bảo vệ sức khỏe của người hút mà còn góp phần bảo vệ gia đình và cộng đồng. Ngay cả với người đã hút thuốc nhiều năm, bỏ thuốc ở thời điểm hiện tại vẫn mang lại lợi ích. Nguy cơ nhồi máu cơ tim bắt đầu giảm trong những năm đầu sau khi bỏ thuốc và tiếp tục giảm theo thời gian. Với người từng bị nhồi máu cơ tim, đặt stent hoặc đột quỵ, bỏ thuốc còn giúp giảm nguy cơ tái phát và tử vong do bệnh tim mạch.

Từ bỏ một thói quen kéo dài nhiều năm không phải việc dễ dàng bởi nicotin trong thuốc lá là chất gây nghiện. Một người có thể nhiều lần cố gắng nhưng chưa thành công. Tuy nhiên, những lần chưa bỏ được thuốc không nên trở thành lý do để từ bỏ quyết tâm. Điều quan trọng là nhận thức đúng về nguy cơ và chủ động thay đổi. Không nên đợi đến khi xuất hiện nhồi máu cơ tim, đột quỵ hay một biến cố sức khỏe nghiêm trọng mới nhận ra tác hại của thuốc lá.

Bài và ảnh: Hà Phương