Thúc đẩy các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm

Thực tế sản xuất ở các địa phương trong tỉnh cho thấy, các mô hình liên kết giữa doanh nghiệp - HTX - hộ sản xuất không chỉ góp phần giải quyết bài toán “được mùa mất giá”, mà còn từng bước thay đổi tư duy sản xuất của nông dân từ manh mún, tự phát sang sản xuất theo nhu cầu thị trường, có hợp đồng ràng buộc và trách nhiệm rõ ràng.

Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao thu mua rau vụ đông theo hợp đồng liên kết với các hội viên của HTX kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Phú Lộc, xã Hoa Lộc.

Hiện nay, diện tích sản xuất tập trung gắn với ký kết hợp đồng liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm toàn tỉnh đạt 80.000ha cây trồng các loại. Trong đó, mía 14.000ha, sắn nguyên liệu 11.000ha, lúa 47.000ha, ớt 1.300ha, khoai tây 900ha, cây làm thức ăn chăn nuôi 2.000ha, ngô ngọt 800ha, đậu tương rau, cải chân vịt, hành tỏi, bí, dưa chuột và các loại rau màu khác khoảng 2.000ha. Toàn tỉnh đã có 645 HTX tham gia vào các chuỗi liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp và hộ sản xuất. Các HTX đã chủ động trong việc tìm kiếm đối tác, đàm phán ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản và tổ chức cho các hộ thành viên sản xuất theo quy trình thống nhất nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường. Đây được xem là yếu tố quan trọng, thể hiện vai trò “cầu nối” của HTX trong chuỗi giá trị nông sản, giúp kết nối lợi ích giữa người sản xuất và doanh nghiệp tiêu thụ.

Nhiều chuỗi liên kết đã mang lại hiệu quả rõ rệt, phản ánh sát thực tế sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. Tiêu biểu là chuỗi liên kết giữa Công ty CP Vietpo với các xã Nga Sơn, Nga Thắng, Nga An, Hồ Vương, thông qua liên kết sản xuất và tiêu thụ khoai tây thương phẩm với sản lượng từ 1.500 đến 1.600 tấn mỗi năm. Theo đó, doanh nghiệp ký hợp đồng và đứng ra bao tiêu sản phẩm giúp người dân tránh được tình trạng bị thương lái ép giá vào thời điểm thu hoạch rộ. Đồng thời, khuyến khích mở rộng diện tích, áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Trong lĩnh vực sản xuất lúa gạo, các chuỗi liên kết giữa Công ty CP Đầu tư phát triển Vinagreen, Công ty CP Giống cây trồng Trung ương, Tập đoàn ThaiBinh Seed, Công ty CP Thương mại Sao Khuê, Công ty TNHH Thương mại Lựu Sướng... với các HTX và hộ nông dân trên địa bàn tỉnh cũng đang phát huy hiệu quả. Các doanh nghiệp thực hiện đầu tư ứng trước vật tư, giống cho nông dân, tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất và bao tiêu toàn bộ sản phẩm lúa với sản lượng hàng nghìn tấn mỗi vụ. Cách làm này không chỉ giải quyết khó khăn về vốn đầu tư ban đầu cho nông dân, mà còn giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt chất lượng nguyên liệu đầu vào, tạo nền tảng cho việc xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp đã liên kết sản xuất bao tiêu sản phẩm nhiều năm trên địa bàn tỉnh, tạo thành chuỗi sản xuất bền vững, như: liên kết sản xuất mía đường của các Công ty CP Mía đường Lam Sơn, Công ty TNHH Đường mía Việt Nam - Đài Loan; liên kết sản xuất, chế biến sắn nguyên liệu của các nhà máy chế biến tinh bột sắn tại khu vực Như Xuân, Bá Thước, Ngọc Lặc và Như Thanh trước đây; chuỗi liên kết sản xuất lúa gạo với Công ty CP Giống cây trồng Trung ương, Công ty CP Thương mại Sao Khuê; chuỗi liên kết sản xuất lúa nếp hạt cau tại xã Hà Long với Công ty TNHH Thương mại Lựu Sướng; chuỗi liên kết và tiêu thụ sản phẩm dưa vàng Kim Hoàng Hậu trong nhà màng giữa Công ty CP Mía đường Lam Sơn với các HTX thuộc khu vực Thọ Xuân, Ngọc Lặc, Thường Xuân...

Theo giám đốc HTX kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Phú Lộc Hoàng Văn Toàn, nhiều năm liền HTX duy trì liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm với Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (tỉnh Ninh Bình) 180ha cây trồng các loại với 957 hộ hội viên tham gia. Thông qua hợp đồng liên kết, doanh nghiệp không chỉ bao tiêu sản phẩm mà còn đầu tư cung cấp vật tư nông nghiệp, hướng dẫn kỹ thuật sản xuất cho HTX. Nhờ đó, sản lượng rau quả tiêu thụ ổn định đạt bình quân hơn 1.000 tấn mỗi năm, giá trị tiêu thụ thông qua hợp đồng đạt từ 8 đến 10 tỷ đồng/năm. Qua đó đã giúp nông dân yên tâm sản xuất, hạn chế rủi ro thị trường, đồng thời nâng cao giá trị nông sản nhờ đáp ứng được các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn thực phẩm.

Mặc dù vậy, thực tế thực hiện liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm trên địa bàn tỉnh hiện nay vẫn còn những hạn chế nhất định. Diện tích và sản lượng tham gia liên kết của nhiều HTX còn thấp so với tiềm năng; thời hạn hợp đồng liên kết chủ yếu là ngắn hạn, chưa tạo được sự gắn bó lâu dài giữa các bên; giá trị hợp đồng chưa cao, chưa đủ sức tạo động lực mạnh mẽ để mở rộng quy mô sản xuất. Bên cạnh đó, do sản xuất nông nghiệp vẫn còn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, trình độ canh tác không đồng đều nên chất lượng sản phẩm chưa cao, ảnh hưởng đến khả năng nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường.

Những hạn chế này đặt ra cho ngành nông nghiệp và các xã, phường trong tỉnh cần tiếp tục đổi mới cách thức tổ chức sản xuất, nâng cao vai trò của HTX trong việc liên kết, dẫn dắt nông dân sản xuất theo chuỗi giá trị. Đồng thời, cần có sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong khâu đầu tư, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, hướng tới xây dựng các chuỗi liên kết bền vững, ổn định và lâu dài.

Bài và ảnh: Lê Hợi