Nhân kỷ niệm 65 năm Ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961 - 23/10/2026):

Theo dấu con đường huyền thoại - Ký ức từ một học kỳ trên biển

Có những chuyến đi kết thúc khi con tàu cập bến, nhưng cũng có những chuyến đi càng xa ngày trở về càng lắng sâu trong ký ức. Với tôi, “Hành trình theo dấu tích Đường Hồ Chí Minh trên biển - Học kỳ trên biển” năm 2011 là một hành trình như thế. 15 năm đã trôi qua. Nhiều địa danh năm xưa đã đổi thay, những con tàu đã trở về với lịch sử, những người từng trực tiếp kể cho chúng tôi nghe về một thời lửa đạn nay nhiều người đã không còn. Nhưng mỗi khi tháng 10 trở lại, ký ức về chuyến đi ấy vẫn hiện lên rõ ràng: màu xanh của biển, những bến cảng, những chứng tích chiến tranh và đặc biệt là ánh mắt của những người lính Đoàn tàu không số.

Năm 2011, tôi là thanh niên duy nhất của Thanh Hóa được lựa chọn tham gia hành trình do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phối hợp với Quân chủng Hải quân Việt Nam tổ chức. Khi ấy, tôi đón nhận niềm vinh dự ấy bằng sự háo hức của tuổi trẻ. Tôi chưa thể hình dung rằng chuyến đi sẽ để lại trong mình một dấu ấn lâu dài đến như vậy.

Ảnh tư liệu trong “Hành trình theo dấu tích Đường Hồ Chí Minh trên biển - Học kỳ trên biển” năm 2011 do tác giả cung cấp.

Tối 4/10/2011, tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam ở Hải Phòng, 148 đại biểu tham dự chương trình “50 năm - Một hành trình huyền thoại”. Trong không gian của thành phố cảng, những câu chuyện về Đường Hồ Chí Minh trên biển được kể lại bởi chính những cựu chiến binh từng làm nên lịch sử. Qua lời kể của các nhân chứng, chúng tôi hiểu hơn về Đoàn 759 - tiền thân của Lữ đoàn 125 Hải quân - được thành lập ngày 23/10/1961, thực hiện nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, trang bị và hàng hóa từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam bằng đường biển. Những chuyến tàu hoạt động trong bí mật, giữa sự kiểm soát và truy lùng của đối phương, nhưng vẫn kiên trì vượt biển để đưa hàng đến chiến trường.

Tôi nhớ nhất câu chuyện về tàu 235 và thuyền trưởng - Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Nguyễn Phan Vinh. Ngày 1/3/1968, tại vùng biển Hòn Hèo, Khánh Hòa, con tàu bị địch phát hiện, truy kích và bao vây. Trong tình thế hiểm nghèo, cán bộ, chiến sĩ trên tàu vừa chiến đấu vừa tìm cách bảo vệ số vũ khí đang vận chuyển. Khi không còn khả năng giữ được con tàu, các anh đã phá hủy tàu để vũ khí không rơi vào tay địch. Thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cùng đồng đội chiến đấu đến cùng.

Nghe câu chuyện ấy, tôi hiểu rằng phía sau hai chữ “Đoàn tàu không số” không chỉ là một phương thức vận tải bí mật, mà là những con người cụ thể đã đặt nhiệm vụ của Tổ quốc lên trên sự an nguy của chính mình.

Sáng 5/10/2011, chúng tôi dâng hương tại Khu di tích K15, Đồ Sơn, Hải Phòng - nơi gắn với điểm xuất phát của tuyến đường vận tải chiến lược trên biển. Đứng trước dấu tích của những chuyến tàu từng âm thầm rời bến, tôi có cảm giác lịch sử không còn ở đâu xa. Lịch sử hiện hữu trong từng địa danh, từng bến cảng và trong những con người đã gửi lại tuổi xuân nơi biển cả.

Ảnh tư liệu trong “Hành trình theo dấu tích Đường Hồ Chí Minh trên biển - Học kỳ trên biển” năm 2011 do tác giả cung cấp.

Hành trình sau đó đưa chúng tôi đến sông Gianh, Sa Kỳ, Vũng Rô, 171 - Lộc An, Thạnh Phong, Vàm Lũng và cuối cùng là cảng Cát Lái. Mỗi điểm dừng là một lát cắt của lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển; đồng thời cho chúng tôi hiểu sâu hơn vai trò của Nhân dân ở các địa bàn nơi những con tàu cập bến. Trong những năm tháng chiến tranh, sự che chở, đùm bọc và lòng trung thành của Nhân dân là một phần không thể tách rời của tuyến vận tải đặc biệt này.

Nhưng có một nơi trong hành trình ấy khiến tôi lặng người lâu nhất: Khu chứng tích Sơn Mỹ ở Quảng Ngãi. Tôi đã đứng tại nơi này, và ở đó, lịch sử không còn chỉ là những con số hay những dòng chữ trong sách. Ngày 16/3/1968, 504 thường dân vô tội bị sát hại tại Sơn Mỹ. Trước những chứng tích còn lại, tôi cảm nhận rõ sự đau xót, phẫn nộ và ghê tởm trước sự tàn bạo của chiến tranh và hành động sát hại những người dân không có khả năng tự vệ. Nhưng điều Sơn Mỹ để lại trong tôi không dừng ở nỗi đau. Nó khiến tôi nghĩ nhiều hơn về giá trị của hòa bình.

Một thế hệ sinh ra trong hòa bình có thể dễ dàng coi cuộc sống bình thường là điều vốn có. Nhưng khi đứng trước những chứng tích của chiến tranh, tôi hiểu rằng sự bình yên hôm nay không phải món quà tự nhiên mà có. Phía sau đó là những mất mát của biết bao gia đình, là tuổi xuân của biết bao người đã gửi lại chiến trường. Có lẽ cũng từ giây phút ấy, tôi bắt đầu nhìn hai chữ “trách nhiệm” bằng một ý nghĩa khác.

Hành trình kết thúc, tôi trở về với công việc và cuộc sống thường ngày. Nhưng những gì đã chứng kiến không khép lại cùng chuyến tàu. Nó trở thành một phần trong cách tôi nhìn nhận công việc của mình những năm sau đó.

15 năm qua, tôi được Đảng giao đảm nhận những nhiệm vụ khác nhau. Mỗi cương vị có những yêu cầu, áp lực và thử thách riêng. Trong những lúc công việc bộn bề, tôi nhiều lần nhớ đến những người lính năm xưa.

Trong chiến tranh, những người lính Đoàn tàu không số hoàn thành nhiệm vụ bằng lòng dũng cảm và sự hy sinh. Trong thời bình, thế hệ hôm nay phải hoàn thành nhiệm vụ bằng trí tuệ, kỷ luật, tinh thần đổi mới, sự tận tụy và hiệu quả công việc. Đó là cách thiết thực để biến sự biết ơn đối với quá khứ thành hành động trong hiện tại.

Ảnh tư liệu trong “Hành trình theo dấu tích Đường Hồ Chí Minh trên biển - Học kỳ trên biển” năm 2011 do tác giả cung cấp.

Kỷ niệm 65 năm Ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển, nhìn lại chuyến đi năm 2011, tôi nhận ra điều quý giá nhất mình mang về không chỉ là những địa danh đã đi qua, mà là những nhận thức sâu sắc hơn về lịch sử. Đường Hồ Chí Minh trên biển đã trở thành biểu tượng của ý chí độc lập, lòng quả cảm và sức mạnh đại đoàn kết dân tộc. Ý nghĩa của con đường ấy không chỉ thuộc về quá khứ mà còn có giá trị đối với hôm nay, khi đất nước bước vào những chặng đường phát triển mới.

65 năm đã qua kể từ ngày những con tàu đầu tiên mở tuyến vận tải đặc biệt trên biển. Biển vẫn xanh, những bến bờ năm xưa vẫn còn đó, nhưng thời gian đã đưa chúng ta sang một trang sử khác. Tôi nghĩ, cách để những con tàu không số tiếp tục “ra khơi” trong thời bình không phải bằng việc tìm lại một cuộc chiến đã qua, mà bằng cách để tinh thần của những người từng đi trên những con tàu ấy hiện diện trong từng việc chúng ta làm hôm nay: tận tâm với công việc, giữ trọn niềm tin của Nhân dân, không ngại khó khăn và luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân.

Với riêng tôi, chuyến “Học kỳ trên biển” năm 2011 đã khép lại từ lâu, nhưng bài học của nó vẫn còn nguyên giá trị. 15 năm trước, tôi theo dấu một con đường huyền thoại. Hôm nay, tôi hiểu rằng điều quan trọng nhất không phải là mình đã đi qua con đường ấy, mà là sau khi trở về, mình đã sống và làm việc như thế nào. Đó là cách ký ức trở thành trách nhiệm, và trách nhiệm trở thành sự tiếp nối.

Cao Công Thức, Trưởng Ban Xây dựng Đảng xã Triệu Lộc