Thêm lựa chọn cho học sinh sau tốt nghiệp THCS

Luật Giáo dục sửa đổi (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026) chính thức bổ sung bậc trung học nghề vào hệ thống giáo dục quốc dân và ngang cấp với bậc THPT. Đây được xem là hướng đi mới cho học sinh sau tốt nghiệp THCS, mang lại hai lựa chọn bình đẳng: học thuật (THPT) hoặc nghề nghiệp (trung học nghề), với cơ hội liên thông lên cao đẳng, đại học.

Cô trò Trường THCS Yến Sơn trong giờ học.

Việc bổ sung bậc trung học nghề vào hệ thống giáo dục quốc dân là một bước đi mang tính chiến lược nhằm giải quyết căn cơ bài toán phân luồng học sinh sau THCS. Khi trung học nghề được xác định ngang cấp với THPT, học sinh sẽ có thêm một lựa chọn hợp pháp, bình đẳng, thay vì mặc định chỉ có con đường vào lớp 10 THPT như trước.

Đón nhận thông tin mới này, nhiều bậc phụ huynh vui mừng bày tỏ đây là mô hình giúp giảm áp lực thi cử cho học sinh lớp 9. Bên cạnh đó, việc phân luồng sớm giúp học sinh lựa chọn được con đường phù hợp với năng lực, sở thích, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, giúp người học sớm hình thành kỹ năng nghề, tăng khả năng tìm kiếm việc làm phù hợp sau tốt nghiệp.

Chị Bùi Hoài Thu, phường Hạc Thành, chia sẻ: “Khi có thêm bậc trung học nghề phụ huynh sẽ bớt căng thẳng, không còn tâm lý lo sợ nếu con trượt cấp 3 thì sẽ thế nào. Ngoài ra, học sinh cũng sẽ không bị áp lực đè nặng phải vào bằng được trường THPT, đồng thời có thêm cơ hội lựa chọn học nghề mà mình yêu thích song song với học văn hóa”.

Đối với các trường THCS, việc có thêm bậc trung học nghề cũng sẽ khiến công tác phân luồng, hướng nghiệp trở nên dễ dàng, thực chất hơn.

Cô Lê Thị Hương, Hiệu trưởng Trường THCS Yến Sơn, xã Hà Trung, chia sẻ, hàng năm nhà trường đều có kế hoạch phối hợp với Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX) Hà Trung để phân luồng, hướng nghiệp cho các em học sinh khối 9. Năm học 2024-2025, nhà trường có 89% học sinh khối 9 đậu vào các trường THPT công lập. Việc có thêm bậc trung học nghề không chỉ tạo điều kiện cho các em học sinh tiếp tục được học lên bậc học cao hơn mà còn giúp các em lựa chọn được con đường đi phù hợp từ sớm.

Thực hiện chủ trương chung, tỉnh Thanh Hóa cũng đã có Quyết định số 3558/QĐ-UBND về việc ban hành phương án sắp xếp, sáp nhập, tổ chức lại các cơ sở giáo dục, y tế, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp Nhà nước thuộc tỉnh quản lý.

Theo phương án được ban hành, bên cạnh việc sắp xếp, sáp nhập, tổ chức lại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp, đối với các trung tâm GDNN-GDTX, UBND tỉnh Thanh Hóa quyết định chuyển đổi Trường Trung cấp Nghề Thạch Thành, Trường Trung cấp Nghề Nga Sơn và Trường Trung cấp Nghề Bỉm Sơn thành 3 trường trung học nghề.

Bên cạnh đó, UBND tỉnh cũng quyết định sáp nhập Trung tâm GDNN-GDTX Mường Lát, Quan Sơn và Quan Hóa; Trung tâm GDNN-GDTX Sầm Sơn và Quảng Xương; Trung tâm GDNN-GDTX Ngọc Lặc và Lang Chánh; Trung tâm GDNN-GDTX Như Thanh và Như Xuân thành các trường trung học nghề.

Sáp nhập 19 trung tâm GDNN-GDTX có quy mô lớp chưa bảo đảm quy định, người học ít, phù hợp về khoảng cách, khu vực thành 10 trường trung học nghề tương đương cấp THPT trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo để cung ứng dịch vụ công theo khu vực liên xã, phường.

Sáp nhập Trung tâm GDNN-GDTX Thọ Xuân và Thường Xuân; Trung tâm GDNN-GDTX Vĩnh Lộc và Thạch Thành; Trung tâm GDNN-GDTX Thiệu Hóa và Yên Định; Trung tâm GDNN-GDTX Hậu Lộc và Hà Trung; Trung tâm GDNN-GDTX Nghi Sơn và Nông Cống; Trung tâm GDNN-GDTX số 1 và Trung tâm GDTX - Kỹ thuật tổng hợp Thanh Hóa thành các trường trung học nghề.

Chuyển đổi 4 Trung tâm GDNN-GDTX (Cẩm Thủy, Bá Thước, Triệu Sơn, Hoằng Hóa) có quy mô lớn về lớp học, người học thành 4 trường trung học nghề.

Sau khi hoàn thành việc sắp xếp lại các cơ sở giáo dục theo quyết định của UBND tỉnh, các cơ sở giáo dục sẽ kiện toàn lại bộ máy, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tuyển sinh chính thức từ năm 2026.

Theo kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giai đoạn 2025-2026 được xem là giai đoạn “đặt móng”, là giai đoạn chuẩn bị, tập trung xây dựng khung pháp lý, chương trình đào tạo chuẩn, tiêu chuẩn cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và các điều kiện bảo đảm chất lượng.

Từ năm 2026 đến 2030, chương trình trung học nghề sẽ chính thức được triển khai và tuyển sinh khóa đầu tiên trên phạm vi toàn quốc tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đủ điều kiện. Đến năm 2030, cơ quan quản lý sẽ tổ chức đánh giá tổng thể mô hình, dựa trên các tiêu chí như tỷ lệ học sinh nhập học, tỷ lệ tốt nghiệp, tỷ lệ có việc làm, mức độ hài lòng của người học và doanh nghiệp, từ đó tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện.

Theo định hướng thiết kế, trung học nghề có thời gian đào tạo dự kiến 3 năm, với tổng thời lượng khoảng 3.300 giờ. Trong đó, khoảng 1.500 giờ dành cho khối kiến thức văn hóa THPT cốt lõi; 300 giờ cho các môn học chung bắt buộc như chính trị, pháp luật, quốc phòng - an ninh và khoảng 1.500 giờ cho các môn học, mô-đun nghề.

Đặc biệt, điểm mới đáng chú ý là các môn văn hóa không được dạy tách rời mà được thiết kế theo hướng lồng ghép với chuyên môn nghề, giúp học sinh nhận thấy rõ ý nghĩa thực tiễn của kiến thức học tập. Chương trình cũng được tổ chức học đan xen văn hóa và nghề theo từng học kỳ, thay vì dồn toàn bộ môn văn hóa vào một giai đoạn, nhằm tránh tình trạng quá tải, nhàm chán cho học sinh.

Nhìn một cách tổng thể, bậc trung học nghề được triển khai sẽ góp phần điều chỉnh cơ cấu lao động theo hướng cân đối, từng bước khắc phục tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ” vốn đã tồn tại nhiều năm. Tuy nhiên, để mô hình triển khai thành công, công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh nhằm thay đổi nhận thức xã hội: Trung học nghề là lựa chọn bình đẳng với THPT.

Bài và ảnh: Linh Hương