Thế giới ảo, trách nhiệm thật

Mạng xã hội và internet phát triển mạnh mẽ, trở thành kênh thông tin phổ biến, tác động sâu rộng đến đời sống xã hội. Song mặt trái của nó mang lại nhiều hệ lụy: tin giả lan rộng, văn hóa ứng xử bị lệch chuẩn, mâu thuẫn từ không gian mạng đến đời thực... Khi ranh giới giữa “chia sẻ” và “gây hệ lụy” ngày càng mong manh, trách nhiệm cá nhân trên không gian mạng trở thành yêu cầu bắt buộc.

Đoàn thanh niên phường Hạc Thành tuyên truyền trên không gian mạng giúp người dân nhận diện thông tin chính thống.

Lệch chuẩn trên không gian số

Không gian mạng đang dần trở thành “không gian sống thứ hai" của mỗi người. Nó có tác động mạnh mẽ đến mỗi cá nhân và đời sống xã hội. Theo báo cáo Digital Vietnam 2025-2026 của DataReportal, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng internet (84,2% dân số); khoảng 79 triệu người dùng mạng xã hội, chiếm 77,6% dân số.

Những con số này cho thấy internet và mạng xã hội đã trở thành không gian giao tiếp, trao đổi thông tin chủ đạo của xã hội. Tuy nhiên, khi việc tìm kiếm, đăng tải, chia sẻ lại quá dễ dàng. Tình trạng “thấy gì đăng nấy”, “nghe gì nói đó” diễn ra phổ biến, kéo theo hệ lụy không nhỏ. Đáng lo ngại hơn, một bộ phận người dùng còn xem mạng xã hội là không gian có thể phát ngôn tùy ý mà không lường hết hệ quả.

Từ thực tế đời sống, không khó để nhận thấy nhiều người dùng đang bị cuốn vào dòng chảy thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội. Anh N.V.T (trú tại phường Hạc Thành) cho biết, trong quá trình sử dụng internet, anh thường xuyên bắt gặp các đoạn clip, bài viết được đặt tiêu đề gây chú ý, khai thác những nội dung mang tính “thời sự”, nhạy cảm, thu hút lượng lớn tương tác. Có lần anh đã vội vàng like, bình luận khi thấy sự việc bức xúc trên mạng, nhưng sau đó anh mới biết nội dung đăng tải không đúng bản chất sự việc mà được cắt ghép, thổi phồng nhằm thu hút sự chú ý. Anh T chia sẻ: “Từ trải nghiệm đó, tôi đã cẩn trọng hơn, chỉ đọc và tiếp nhận thông tin có chọn lọc, không chia sẻ khi chưa kiểm chứng”.

Trên không gian mạng, không ít nội dung được sản xuất theo kiểu câu view, giật gân, đánh vào tâm lý tò mò của người xem. Những tiêu đề gây sốc, những đoạn video với lượng tương tác tăng nhanh, dễ khiến người tiếp nhận mất phương hướng, khó phân biệt thật - giả. Nhiều vụ việc tưởng chừng nhỏ trong đời sống khi đưa lên mạng xã hội đã bị bóp méo, đẩy thành “drama” với hàng trăm nghìn lượt tương tác, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, danh dự của tổ chức, cá nhân, thậm chí tác động tiêu cực đến tình hình an ninh trật tự.

Không ít trường hợp người dân vô tình hoặc cố ý đăng tải thông tin chưa được kiểm chứng, thậm chí sai sự thật, gây hoang mang dư luận. Đáng chú ý, một số hành vi tưởng như “vô hại” nhưng lại vô tình tiếp tay cho vi phạm pháp luật, tác động tiêu cực đến trật tự xã hội. Điển hình, một trường hợp tại xã Đồng Tiến đã đăng tải thông tin “báo chốt” lực lượng cảnh sát giao thông trên mạng xã hội, gây ảnh hưởng đến công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông; một trường hợp ở phường Nghi Sơn đăng tải nội dung sai sự thật, gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan, tổ chức trên địa bàn.

Những biểu hiện lệch chuẩn ấy không chỉ phản ánh sự thiếu hụt kỹ năng số, mà còn cho thấy khoảng trống trong ý thức trách nhiệm của một bộ phận người dùng. Một lời bình luận thiếu kiểm soát, một thông tin chưa kiểm chứng có thể nhanh chóng lan rộng, gây tổn thương cho người trong cuộc và tác động tiêu cực đến cộng đồng.

Trách nhiệm thật, chế tài thật

Thời gian qua, Công an Thanh Hóa đã điều tra và xử phạt một số trường hợp lan truyền thông tin sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân. Công an phường Nghi Sơn đã điều tra và xử phạt 7,5 triệu đồng đối với trường hợp đăng tải nội dung sai sự thật trên facebook. Công an xã Trung Hạ đã xử phạt cá nhân cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân và uy tín của cơ quan, tổ chức.

Thực tế cho thấy, các hành vi vi phạm trên môi trường số hoàn toàn có thể bị xử lý theo quy định hiện hành. Cụ thể, theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 14/2022/NĐ-CP) hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm cá nhân bị phạt từ 10 - 20 triệu đồng đối với cá nhân; tổ chức vi phạm bị phạt từ 50 - 70 triệu đồng, đồng thời buộc gỡ bỏ thông tin sai lệch.

Trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2025. Cụ thể, Điều 288 quy định tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc bị phạt tù từ 6 tháng đến 7 năm.

Song song với các chế tài xử phạt, việc xây dựng chuẩn mực ứng xử trên môi trường số cũng đang được đặc biệt quan tâm. Ngày 5/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định 423/QĐ-BVHTTDL về bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. Qua đó, định hướng hành vi của người dùng theo các giá trị văn hóa, đạo đức và quy định pháp luật.

Trên cơ sở đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa đã ban hành Công văn 1261/SVHTTDL-TTBCXB về việc triển khai bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số nhằm xây dựng không gian mạng an toàn, văn minh. Đồng thời đề nghị lồng ghép nội dung bộ quy tắc vào các hoạt động sinh hoạt, góp phần hình thành thói quen ứng xử văn minh, có trách nhiệm trên không gian mạng.

Tại cơ sở, việc triển khai được cụ thể hóa bằng nhiều hình thức thiết thực. Đoàn Thanh niên phường Hạc Thành đã tích cực tuyên truyền, phổ biến đến đoàn viên, thanh niên cách nhận diện thông tin xấu độc, quy tắc ứng xử văn hóa trên không gian mạng. Qua các buổi sinh hoạt, truyền thông trên nền tảng số và truyền thông trực tiếp, đoàn viên thanh niên đã nâng cao nhận thức, định hướng hành vi ứng xử văn minh, xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh.

Không gian mạng sẽ tiếp tục phát triển, len sâu vào mọi mặt của đời sống. Nhưng càng “ảo” bao nhiêu, yêu cầu về trách nhiệm của người dùng lại càng “thật” bấy nhiêu. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là nền tảng cho một xã hội số phát triển bền vững. Điều này không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý, mà phải bắt đầu từ ý thức của mỗi cá nhân. Bởi, một cú nhấp chuột có trách nhiệm, một bình luận có chừng mực, một sự tỉnh táo trước thông tin chưa kiểm chứng là “bức tường lửa” để xây dựng môi trường mạng lành mạnh, văn minh.

Bài và ảnh: Thùy Linh