Thay đổi nhận thức về sàng lọc trước sinh và sơ sinh

Sàng lọc trước sinh và sơ sinh giúp phát hiện sớm nguy cơ bất thường của thai nhi, trẻ sơ sinh, tạo cơ hội can thiệp kịp thời và hạn chế những ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe. Tại Thanh Hóa, cùng với nâng cao năng lực chuyên môn, ngành y tế và ngành dân số đang đẩy mạnh truyền thông, giúp người dân chủ động chăm sóc sức khỏe ngay từ trước khi trẻ chào đời.

Bác sĩ Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa tư vấn sàng lọc sơ sinh cho sản phụ.

Tại Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa, tư vấn sàng lọc trước sinh và sơ sinh được lồng ghép trong quá trình khám thai, chăm sóc thai phụ và theo dõi sức khỏe sản phụ sau sinh. Bên cạnh hướng dẫn về thời điểm, quy trình thực hiện, cán bộ y tế còn giải thích ý nghĩa của các phương pháp sàng lọc, giúp thai phụ và gia đình hiểu rõ hơn lợi ích của việc phát hiện sớm những nguy cơ đối với sức khỏe của trẻ.

Thạc sĩ, bác sĩ CKII Mai Quang Trung, Phó Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa cho biết: Sàng lọc sơ sinh có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm một số bệnh lý bẩm sinh nguy hiểm chưa biểu hiện lâm sàng ngay sau sinh. Phát hiện kịp thời giúp trẻ được tư vấn, theo dõi và can thiệp phù hợp, hạn chế biến chứng, di chứng. Vì vậy, bên cạnh bảo đảm chất lượng chuyên môn, cần đẩy mạnh truyền thông thường xuyên, dễ hiểu để người dân chủ động tiếp cận dịch vụ.

Không chỉ được tư vấn tại các cơ sở y tế, người dân còn cần được cung cấp kiến thức về sàng lọc trước sinh và sơ sinh ngay tại cộng đồng. Đây là cơ sở để các gia đình hiểu đúng lợi ích của sàng lọc, chủ động tiếp cận dịch vụ và thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tại Thanh Hóa, ngành dân số phối hợp với các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền thông qua hệ thống phát thanh cơ sở, các buổi sinh hoạt cộng đồng, tư vấn tại trạm y tế và hoạt động của đội ngũ cộng tác viên dân số. Nội dung tập trung vào chăm sóc sức khỏe sinh sản, khám sức khỏe trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh.

Tại xã miền núi Trung Lý, việc tuyên truyền trực tiếp tại thôn, bản và hộ gia đình có ý nghĩa thiết thực. Cộng tác viên dân số cung cấp kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản, vận động phụ nữ mang thai khám thai định kỳ, thực hiện sàng lọc trước sinh; đồng thời hướng dẫn các gia đình quan tâm đến sàng lọc sơ sinh sau khi trẻ chào đời. Với những hộ chưa hiểu rõ lợi ích của sàng lọc, cộng tác viên kiên trì giải thích, giải đáp thắc mắc và hướng dẫn người dân đến cơ sở y tế để được tư vấn.

Y sĩ đa khoa Lương Thị Chòn, cộng tác viên dân số tại địa phương cho biết, mỗi gia đình có hoàn cảnh, nhận thức khác nhau nên cách tuyên truyền phải linh hoạt. Có những hộ cần được giải thích nhiều lần mới thay đổi suy nghĩ. Khi hiểu rõ lợi ích của sàng lọc, người dân sẽ chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe sinh sản và thực hiện các dịch vụ cần thiết. Bên cạnh đó, các nhóm zalo tại thôn, tổ dân phố và trang thông tin của trạm y tế cũng được tận dụng để chia sẻ thông tin, hình ảnh, video về sàng lọc, mở rộng khả năng tiếp cận của các cặp vợ chồng trẻ.

Sàng lọc trước sinh giúp đánh giá nguy cơ một số bất thường của thai nhi trong thai kỳ; sàng lọc sơ sinh nhằm phát hiện sớm một số bệnh lý bẩm sinh, rối loạn nội tiết, chuyển hóa tùy chương trình triển khai. Sàng lọc không đồng nghĩa với chẩn đoán xác định bệnh. Khi kết quả cho thấy nguy cơ cao, gia đình cần được bác sĩ tư vấn và hướng dẫn thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán cần thiết. Đối với phụ nữ mang thai, khám thai định kỳ và thực hiện sàng lọc theo hướng dẫn chuyên môn giúp theo dõi sức khỏe mẹ và thai nhi. Sau khi trẻ chào đời, cha mẹ cần thực hiện sàng lọc sơ sinh đúng thời điểm được nhân viên y tế hướng dẫn, không nên chờ đến khi trẻ xuất hiện biểu hiện bất thường mới đưa đi khám. Bên cạnh đó, khám sức khỏe trước khi kết hôn, tìm hiểu tiền sử bệnh lý gia đình và tư vấn di truyền khi có chỉ định cũng góp phần giúp các cặp đôi chủ động chuẩn bị sức khỏe trước khi mang thai.

Tuy nhiên, nâng cao nhận thức mới là bước đầu, điều quan trọng là giúp người dân chuyển từ hiểu biết sang chủ động thực hiện sàng lọc, đồng thời bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế phù hợp. Trên thực tế, công tác này vẫn còn những khó khăn, nhất là tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa. Việc mở rộng sàng lọc trước sinh và sơ sinh vẫn còn những trở ngại. Đội ngũ làm công tác dân số tại một số địa bàn còn kiêm nhiệm, năng lực tư vấn chưa đồng đều; nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế. Điều kiện tiếp cận dịch vụ giữa đô thị, đồng bằng và miền núi cũng có sự khác biệt. Vì vậy, truyền thông cần được duy trì thường xuyên, gắn với tư vấn trực tiếp và phù hợp với đặc điểm của từng địa phương.

Theo ông Lê Bá Thắng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Dân số Thanh Hóa, việc chủ động khám sức khỏe trước khi kết hôn, thực hiện sàng lọc trước sinh, sơ sinh và chăm sóc sức khỏe sinh sản khoa học góp phần nâng cao hiệu quả công tác dân số. Thời gian tới, ngành dân số tiếp tục phối hợp với ngành y tế, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể đổi mới nội dung, hình thức truyền thông; nâng cao năng lực cho cán bộ, cộng tác viên dân số; tăng cường tư vấn và tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ phù hợp.

Bài và ảnh: Tô Hà