Tháo gỡ “điểm nghẽn” trong quản lý sử dụng đất công ích trên địa bàn tỉnh

Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa vừa báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh về thực trạng quản lý, sử dụng đất công ích, đồng thời đề nghị các xã, phường rà soát quỹ đất, xử lý hợp đồng hết hạn, đẩy mạnh đấu giá cho thuê, thu hồi nợ và ngăn chặn tình trạng bỏ hoang, lấn chiếm, sử dụng đất sai mục đích.

Diện tích đất công ích, thuộc diện đấu thầu ở phường Ngọc Sơn.

Từ những bất cập trong quản lý sử dụng đất công ích

Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) vừa có văn bản số 19507/SNNMT-QLĐĐ báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh về kết quả đánh giá tình hình, thực trạng quản lý, sử dụng đất công ích và các biện pháp giải quyết, xử lý tồn tại, vướng mắc đất công ích trên địa bàn toàn tỉnh.

Theo báo cáo của 135 xã, phường, tổng diện tích đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích trên địa bàn tỉnh là 15.660,1 ha, trong đó 117 xã có 14.338,29 ha và 18 phường có 1.321,81 ha. Về mức độ tập trung, phân tán, diện tích đất công ích tập trung là 1.224,09 ha, đất có thửa riêng 8.956,08 ha và đất nằm chung với đất giao của hộ là 458,4 ha.

Trong tổng diện tích báo cáo, có 11.707,65 ha được cho thuê tại 100 xã, phường và 976,56 ha cho mượn tại 28 xã, phường. Xét theo thời hạn sử dụng, diện tích giao sử dụng hằng năm là 2.586,88 ha, thời hạn 5 năm là 6.406,03 ha, trên 5 năm là 156,77 ha và không xác định thời hạn là 993,44 ha.

Công tác quản lý hồ sơ đất công ích còn chưa đồng bộ. Hiện có 9.604,06 ha có hợp đồng tại 83 xã, phường; 4.033,30 ha có trích lục, trích đo, bản đồ, sơ đồ thể hiện thửa đất tại 35 xã, phường; 6.178,71 ha có sổ theo dõi tại 63 xã, phường và 372,15 ha có quyết định giao của cấp có thẩm quyền tại 13 xã, phường.

Đáng chú ý, diện tích đất công ích được cho thuê thông qua đấu giá thời điểm báo cáo mới chỉ đạt 280,56 ha tại 7 xã. Trong đó, Tây Đô có 130,98 ha, Thường Xuân 46,70 ha, Như Thanh 41,48 ha, Tượng Lĩnh 40 ha, Mậu Lâm 15,11 ha, Thạch Quảng 3,81 ha và Văn Nho 2,48 ha.

Về thời hạn sử dụng, có ít nhất 2.231,70 ha đất công ích tại 42 xã, phường đã hết hạn hợp đồng; 3.897,56 ha tại 45 xã, phường vẫn còn thời hạn. Phần lớn diện tích còn hợp đồng sẽ hết hạn trong giai đoạn 2026-2027, đặt ra yêu cầu rà soát, quản lý và tổ chức sử dụng quỹ đất hiệu quả. Bên cạnh đó, toàn tỉnh còn 991,16 ha đất công ích chưa đưa vào sử dụng, bỏ hoang hoặc chưa giao thầu tại 43 xã, phường.

Đến thời điểm báo cáo, diện tích đất công ích được cập nhật vào hồ sơ địa chính đạt 5.074,07 ha tại 51 xã, phường, chiếm khoảng 32% tổng diện tích đất công ích được báo cáo.

Sở NN&MT cho biết, công tác quản lý đất công ích còn nhiều bất cập như số liệu giữa các địa phương chưa đồng bộ, một số nơi chưa phân định rõ đất công ích với các loại đất nông nghiệp khác do UBND cấp xã quản lý.

Nguyên nhân chính được Sở NN&MT chỉ ra là do quỹ đất phân tán, manh mún, nhiều thửa nhỏ, vị trí kém thuận lợi, gây khó khăn cho việc tổ chức đấu giá. Hai là, một số nơi còn tình trạng người dân tiếp tục sử dụng đất sau khi hợp đồng hết hạn, nợ tiền thuê đất, ký hợp đồng không đúng thẩm quyền hoặc đầu tư tài sản trên đất, gây khó khăn cho việc thu hồi và xử lý.

Những hạn chế trên xuất phát từ việc quỹ đất công ích hình thành qua nhiều thời kỳ, phần lớn nằm xen kẹt, phân tán hoặc có chất lượng thấp. Chưa kể công tác quản lý tại một số địa phương chưa chặt chẽ, công tác bàn giao hồ sơ sau sắp xếp đơn vị hành chính chưa đầy đủ, trong khi nhân lực chuyên môn và kinh phí đo đạc, hoàn thiện hồ sơ còn hạn chế.

Đến giải pháp khai thác hiệu quả đất công ích

Sở NN&MT yêu cầu các địa phương kiểm tra các diện tích ao đầm đã được cải tạo, xác minh nguồn gốc sử dụng đất.

Từ những tồn tại, Sở NN&MT đề nghị UBND các xã, phường tiếp tục rà soát đến từng thửa đất, chuẩn hóa số liệu, phân định rõ đất công ích với các loại đất nông nghiệp khác do địa phương quản lý, đồng thời lập sổ theo dõi, hoàn thiện hồ sơ địa chính và cập nhật cơ sở dữ liệu đất đai.

Đối với các địa phương phải rà soát, thanh lý hợp đồng hết hạn hoặc ký không đúng thẩm quyền, đồng thời xây dựng phương án quản lý, khai thác và tổ chức đấu giá cho thuê theo khoản 3 Điều 179 Luật Đất đai năm 2024. Với diện tích chưa sử dụng, cần đánh giá hiện trạng, vị trí và khả năng khai thác để lựa chọn phương án phù hợp, tránh bỏ hoang, lãng phí

Sở NN&MT cũng đề nghị các địa phương phải đôn đốc thu tiền thuê đất, xử lý nợ đọng, công khai danh mục quỹ đất và kết quả cho thuê, đấu giá tại trụ sở UBND cấp xã và nhà văn hóa thôn, tổ dân phố, bổ sung số liệu về tiền thu được từ cho thuê đất công ích để đánh giá hiệu quả khai thác và nguồn thu ngân sách.

Đối với diện tích đã cải tạo ao đầm, xây dựng công trình hoặc trồng cây lâu năm, chính quyền cần kiểm tra hồ sơ, nguồn gốc sử dụng đất, tình trạng hợp đồng và tài sản trên đất để có phương án xử lý phù hợp, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên và tuân thủ quy định pháp luật.

Các cơ quan chuyên môn được đề nghị tăng cường hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đấu giá, xác định giá khởi điểm và hoàn thiện hồ sơ địa chính; đồng thời kiểm tra, đôn đốc và xác định rõ trách nhiệm của từng địa phương.

Việc chuẩn hóa dữ liệu, xử lý hợp đồng tồn đọng và đưa diện tích chưa sử dụng vào khai thác được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đất công ích, tăng nguồn thu ngân sách và hạn chế lãng phí đất đai, báo cáo của Sở NN&MT nêu rõ.

Đặng Trung