Trường học hạnh phúc trong kỷ nguyên AI (Bài 2):
Những bài học... không nằm trên trang giáo án
Có những bài học không nằm trong sách vở hay trang giáo án mà được vun đắp từ sự thấu hiểu, sẻ chia và đồng hành của thầy cô. Đó cũng là nền tảng để xây dựng môi trường giáo dục hạnh phúc, nơi mỗi học sinh được tôn trọng, phát huy tiềm năng và trưởng thành theo cách riêng.

Cô Nguyễn Thị Thanh Sâm, giáo viên chủ nhiệm lớp 4A2, Trường Tiểu học Như Thanh 2 luôn lắng nghe và đồng hành cùng học sinh.
Thấu hiểu nhưng không dễ dãi
Trong 25 năm gắn bó với nghề giáo, cô Nguyễn Thị Lê Anh (50 tuổi), giáo viên môn Kinh tế pháp luật, Trường THPT Đặng Thai Mai, xã Quảng Bình, có khoảng 15 - 16 năm làm công tác chủ nhiệm. Cô thường được phân công chủ nhiệm các lớp cuối cấp hoặc những lớp có học sinh cá biệt.
Quãng thời gian làm công tác chủ nhiệm giúp cô hiểu rằng, phía sau mỗi biểu hiện, hành vi của học sinh có thể là những câu chuyện, hoàn cảnh và nhu cầu tâm lý khác nhau. Điều này càng rõ ở lứa tuổi THPT, khi các em có nhu cầu khẳng định bản thân nhưng khả năng kiểm soát cảm xúc, điều chỉnh hành vi chưa hoàn thiện. Theo cô, khi nhịp sống ngày càng nhanh, gấp gáp, công nghệ càng phát triển mạnh mẽ, chúng ta lại bắt gặp nhiều hơn những đứa trẻ cô đơn giữa lớp học ồn ào, chưa thực sự hạnh phúc dù người lớn đã nỗ lực vun đắp hạnh phúc cho các em...
Nếu chỉ chú trọng quản lý nền nếp, dùng kỷ luật trừng phạt để điều chỉnh hành vi, giáo viên dễ khiến học sinh rơi vào tâm thế sợ hãi hoặc đối phó, bởi vậy, cô Lê Anh luôn tìm hiểu hoàn cảnh, tính cách của từng em, lựa chọn cách trò chuyện phù hợp thay vì vội vàng quy kết, song không buông lỏng nguyên tắc. “Thấu hiểu không đồng nghĩa với dễ dãi; giáo viên vẫn cần thẳng thắn trao đổi và thiết lập những giới hạn cần thiết”, cô Lê Anh nhấn mạnh.
Nguyễn Gia Khang, học sinh tốt nghiệp năm học 2024-2025, là một trường hợp khiến cô nhớ mãi. Khi còn đi học, Khang là lớp trưởng nhưng có thời điểm khá lơ là việc học, thường xuyên đi muộn, thậm chí có hôm bỏ học. Nhận thấy nếu chỉ áp đặt, quát mắng sẽ khó thay đổi được em, cô Lê Anh tìm hiểu hoàn cảnh, lựa chọn thời điểm trò chuyện nghiêm túc, giúp Khang nhận ra trách nhiệm của mình. Từ đó, em dần chăm chỉ học tập hơn. Sau khi tốt nghiệp THPT, Khang sang Vương quốc Anh làm việc nhưng vẫn giữ liên lạc với cô giáo cũ, thỉnh thoảng hỏi thăm và gửi quà về nhờ bố mẹ chuyển đến cô.
Theo cô Lê Anh, các thầy cô giáo không chỉ uốn nắn những hành vi chưa phù hợp, mà phải tôn trọng, quan tâm đến những khác biệt của mỗi học sinh. Cô Lê Anh từng chủ nhiệm một học sinh có dị tật khe hở môi, vòm miệng, ảnh hưởng đến khả năng phát âm. Sự khác biệt ấy khiến em bị một số bạn trêu chọc, xa lánh, dần trở nên mặc cảm, thậm chí từng nghĩ đến chuyện nghỉ học. Trước tình huống đó, cô dành thời gian trò chuyện riêng, động viên để em vượt qua sự tự ti, tiếp tục đến trường. Với sự đồng hành của cô, em học sinh ấy đã hoàn thành chương trình THPT.
Câu chuyện ấy cho thấy, bên cạnh việc truyền đạt kiến thức, người giáo viên còn có trách nhiệm nhận diện, ngăn chặn những tổn thương tinh thần và bảo vệ sự tự tin của mỗi học sinh.
Người kiến tạo lớp học hạnh phúc
Xây dựng môi trường giáo dục hạnh phúc không thể tách rời yêu cầu đổi mới giáo dục. Bởi mỗi bước chuyển của ngành đều xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn và mục tiêu phát triển, kéo theo sự thay đổi trong định hướng, nội dung và phương pháp dạy học. Người giáo viên vì thế cũng phải không ngừng điều chỉnh cách tiếp cận để đáp ứng tốt hơn nhu cầu và sự phát triển của người học.
Gắn bó với nghề giáo 22 năm, trong đó có 21 năm làm công tác chủ nhiệm, cô Nguyễn Thị Thanh Sâm (47 tuổi), giáo viên chủ nhiệm lớp 4A2, Trường Tiểu học Như Thanh 2, nhận thức rõ yêu cầu ấy. Đặc biệt, khi Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 chuyển trọng tâm từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học, cô càng nhận thấy vai trò của môi trường giáo dục trong việc khơi dậy tiềm năng, nuôi dưỡng động lực và hình thành nhân cách cho học sinh.

Cô Nguyễn Thị Lê Anh, giáo viên môn Kinh tế pháp luật, Trường THPT Đặng Thai Mai, xã Quảng Bình cùng học sinh trong giờ học.
Từ nhận thức ấy, cô Sâm nghiên cứu, thực nghiệm và xây dựng sáng kiến kinh nghiệm về kiến tạo hệ sinh thái “lớp học hạnh phúc” dựa trên kỷ luật tích cực và các dự án trải nghiệm nhằm phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh. Các giải pháp được cụ thể hóa bằng nhiều hoạt động: tổ chức lại không gian lớp học; thành lập các nhóm “Biệt đội hành động” để học sinh tham gia theo năng lực, sở thích; tổ chức tiết sinh hoạt với chủ đề “Lớp học này là của chúng mình”. Khi có tình huống phát sinh, thay vì chỉ yêu cầu học sinh nhận lỗi, cô hướng dẫn các em giao tiếp tích cực, tự tìm cách sửa sai; đồng thời bố trí “góc bình yên” để các em “hạ nhiệt” cảm xúc.
Đáng chú ý, cô còn xây dựng “góc sẻ chia đa kênh” để học sinh có thể bày tỏ tâm tư, giải tỏa những áp lực trong học tập và cuộc sống. Bên cạnh hộp thư truyền thống đặt tại lớp, cô tạo không gian “Let’s Share” trên ứng dụng Padlet, thiết lập chế độ ẩn danh người đăng và kiểm duyệt bài viết để bảo đảm an toàn, giúp học sinh mạnh dạn chia sẻ. Trong năm học 2025-2026, “Let’s Share” đã nhận được khoảng 200 chia sẻ của học sinh. Nội dung không chỉ xoay quanh tình cảm, chuyện gia đình, học tập mà có cả những vấn đề tâm lý, những mong muốn được thầy cô tư vấn, hỗ trợ.
Cùng với các hoạt động trải nghiệm STEM và dự án “Kết nối yêu thương”, những giải pháp của cô Sâm hướng đến phát triển năng lực học tập, kỹ năng hợp tác, điều chỉnh cảm xúc và trách nhiệm của học sinh.
Qua thời gian nghiên cứu và thực hiện sáng kiến, cô Sâm rút ra một điều cốt lõi: “Kiến tạo một "Lớp học hạnh phúc” không phải là một công trình khoa học xa vời, mà là hành trình người giáo viên tự hoàn thiện năng lực yêu thương và năng lực sư phạm của chính mình”.
Trao niềm tin, khơi dậy tiềm năng
Trong hành trình dạy học, cô Vũ Thị Ánh Nguyệt (39 tuổi), Tổ trưởng Tổ Khoa học tự nhiên, giáo viên chủ nhiệm lớp 11A1, Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa, có nhiều kỷ niệm về những học trò trưởng thành từ sự đồng hành, khích lệ của thầy cô. Một trong số đó là một nam sinh cô từng chủ nhiệm ở những năm học trước: thông minh nhưng hướng nội, ít thể hiện bản thân. Phụ huynh của em đã từng trao đổi với cô, mong cô và nhà trường tạo động lực, khuyến khích em tham gia các cuộc thi để phát huy khả năng.
Ban đầu, em còn ngại ngần trước lời động viên của cô. Thay vì thúc ép, cô kiên nhẫn trò chuyện, lắng nghe, từng bước giúp em cởi mở và tự tin hơn. Sau khi em tham gia cuộc thi về công nghệ do trường tổ chức và đạt thành tích cao, cô nhận thấy em đã tự tin hơn hẳn. Biết em có đam mê cờ vua, cô tiếp tục khuyến khích em thử sức ở bộ môn này. Em lại giành giải cao, từ đó ngày càng chủ động tham gia các cuộc thi.
Không chỉ nam sinh ấy, nhiều học sinh dưới sự quan tâm, đồng hành của cô Nguyệt cũng đạt thành tích cao tại các sân chơi công nghệ, năng khiếu và nghệ thuật. Trong đó, có học sinh giành giải nhất bảng Công nghệ kỹ thuật STEMPETITION của trường, giải nhất cuộc thi MC Nhí - Micro Vàng 2025 do Báo Phụ nữ Việt Nam tổ chức, cùng nhiều thành tích tại các kỳ giao lưu học sinh giỏi. Bản thân cô Nguyệt hai năm liên tiếp đạt danh hiệu Chuyên gia giáo dục sáng tạo của Microsoft và Cán bộ giáo dục xuất sắc của Tổ chức Giáo dục FPT. Cô Nguyệt cũng là người hướng dẫn học sinh đạt nhiều thành tích trong các đợt giao lưu học sinh giỏi cấp thành phố (cũ), cấp phường...
Những bài học ngoài trang giáo án không thể được đo đếm bằng điểm số, mà hiện diện trong cách học sinh biết lắng nghe, sẻ chia, nhận lỗi, sửa sai và tự tin vượt qua giới hạn của bản thân. Suy cho cùng giáo dục không chỉ trang bị tri thức, mà còn bồi đắp nhân cách, hình thành năng lực sống và bản lĩnh để mỗi học sinh tự tin bước vào tương lai.
Bài và ảnh: Thảo Linh





Bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu