Ông Lê Văn Trung, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa:
Đầu tư phát triển văn hóa xứ Thanh: Từ hoàn thiện thiết chế đến nâng cao chất lượng thụ hưởng
Đầu tư thiết chế văn hóa là điều kiện quan trọng, nhưng hiệu quả cuối cùng phải được thể hiện ở chất lượng hoạt động và mức độ thụ hưởng của Nhân dân. Trao đổi với phóng viên (PV) Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa, ông Lê Văn Trung, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa chia sẻ những điểm nghẽn cần tháo gỡ và định hướng đổi mới tư duy, phương thức đầu tư để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh cho phát triển.

PV: Thời gian qua, Thanh Hóa đã dành nguồn lực đầu tư xây dựng, nâng cấp hệ thống thiết chế văn hóa, từng bước cải thiện điều kiện sinh hoạt văn hóa của Nhân dân. Bên cạnh những kết quả đạt được, đâu là những bất cập lớn nhất đang cản trở việc chuyển hóa nguồn lực đầu tư thành hiệu quả thụ hưởng văn hóa thực chất, thưa ông?
Ông Lê Văn Trung: Theo tôi, vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là có bao nhiêu thiết chế văn hóa, mà là các thiết chế ấy phục vụ người dân như thế nào, hoạt động có thường xuyên, thiết thực và hiệu quả hay không. Thời gian qua, tỉnh đã quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, tạo chuyển biến tích cực trong đời sống văn hóa ở cơ sở. Tuy nhiên, ở một số nơi, việc đầu tư chưa gắn đồng bộ với trang thiết bị, nhân lực, kinh phí vận hành và nội dung hoạt động; có công trình được xây dựng nhưng chưa phát huy hết công năng.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, vấn đề này càng trở nên cấp thiết. Theo số liệu rà soát, toàn tỉnh có 144/166 xã, phường có trung tâm văn hóa - thể thao, nhưng mới có 36 trung tâm đáp ứng yêu cầu tổ chức hoạt động theo quy mô đơn vị hành chính mới. Ở thôn, tổ dân phố có 4.255 nhà văn hóa - khu thể thao, trong đó 1.677 thiết chế chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu; đồng thời có 2.322 nhà văn hóa dôi dư cần phương án quản lý, sử dụng phù hợp. Những con số này cho thấy cần đánh giá lại cả mạng lưới, quy mô, vị trí, công năng và khả năng tiếp cận của người dân.
Vì vậy, ngành văn hóa sẽ tập trung tham mưu rà soát, phân loại từng nhóm thiết chế; phối hợp với chính quyền xã, phường đề xuất phương án nâng cấp, điều chỉnh công năng, bố trí sử dụng hoặc xử lý tài sản dôi dư đúng quy định, tránh lãng phí. Cùng với đó là đổi mới cách vận hành, xây dựng lịch hoạt động thường xuyên, phù hợp từng cộng đồng; huy động các câu lạc bộ, nghệ nhân và tổ chức xã hội cùng tham gia. Quan điểm xuyên suốt là đầu tư phải đi đôi với quản lý, vận hành và hiệu quả phục vụ; lấy nhu cầu và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo.
PV: Trong bối cảnh nguồn lực phát triển còn phải cân đối cho nhiều lĩnh vực, Thanh Hóa cần đổi mới tư duy và phương thức đầu tư, phát triển như thế nào để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển kinh tế - xã hội? Đồng thời, làm thế nào để huy động hiệu quả nguồn lực xã hội mà vẫn bảo đảm lợi ích cộng đồng và gìn giữ các giá trị di sản, thưa ông?
Ông Lê Văn Trung: Trước hết, phải thống nhất nhận thức đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho con người, cho nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh của phát triển. Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển bền vững. Đổi mới tư duy đầu tư vì thế không phải giảm vai trò của Nhà nước, mà là sử dụng nguồn lực công đúng trọng tâm, tạo điều kiện để các nguồn lực hợp pháp khác cùng tham gia.
Xứ Thanh có lợi thế nổi bật về di sản lịch sử, văn hóa, lễ hội, nghệ thuật truyền thống, làng nghề và bản sắc văn hóa các vùng miền. Chúng ta cần chuyển những lợi thế đó thành sản phẩm văn hóa và du lịch có chất lượng, có câu chuyện riêng, có khả năng tạo việc làm, sinh kế và đóng góp cho kinh tế địa phương. Định hướng ưu tiên là gắn bảo tồn, phát huy di sản với du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng, nghệ thuật biểu diễn, sản phẩm sáng tạo và các lĩnh vực công nghiệp văn hóa phù hợp điều kiện của tỉnh nhà.
Về nguồn lực, ngân sách Nhà nước cần ưu tiên những nhiệm vụ thiết yếu, nhất là bảo tồn di sản, thiết chế công cộng và bảo đảm quyền tiếp cận văn hóa ở địa bàn khó khăn. Đối với hoạt động có khả năng thu hút đầu tư, cần công khai nhu cầu, danh mục, phương thức hợp tác và trách nhiệm của các bên; khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia theo đúng quy định pháp luật. Chính quyền tạo môi trường và cơ chế thuận lợi; doanh nghiệp đóng góp nguồn lực, năng lực quản trị; người dân và cộng đồng chủ thể di sản được tham gia, giám sát và hưởng lợi chính đáng.
Tôi muốn nhấn mạnh một nguyên tắc: xã hội hóa không phải là thương mại hóa di sản bằng mọi giá. Mọi hoạt động khai thác phải tôn trọng yếu tố gốc, không làm sai lệch bản sắc, bảo đảm an toàn, môi trường và lợi ích cộng đồng. Chỉ khi hài hòa được giá trị văn hóa, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm xã hội thì văn hóa mới thực sự trở thành nguồn lực phát triển lâu dài.
PV: Cơ hội tiếp cận và thụ hưởng các giá trị, sản phẩm, hoạt động văn hóa giữa các vùng, miền, nhóm dân cư hiện vẫn còn những khoảng cách nhất định. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, làm thế nào để khắc phục chênh lệch này, đồng thời không làm mất đi bản sắc riêng của từng cộng đồng? Chuyển đổi số cần được triển khai ra sao để mở rộng khả năng tiếp cận các giá trị văn hóa, thưa ông?
Ông Lê Văn Trung: Công bằng trong thụ hưởng văn hóa không có nghĩa là nơi nào cũng đầu tư giống nhau, tổ chức hoạt động giống nhau. Điều quan trọng là mỗi người dân, dù ở đô thị, nông thôn hay miền núi, đều có cơ hội tiếp cận các hoạt động văn hóa phù hợp với nhu cầu, điều kiện sống và bản sắc cộng đồng mình. Vì vậy, phân bổ nguồn lực phải có trọng tâm, ưu tiên địa bàn khó khăn và nhóm dân cư còn hạn chế điều kiện tiếp cận.
Trong điều kiện ngân sách còn hạn chế, cần kết hợp khai thác tốt thiết chế hiện có với những phương thức phục vụ linh hoạt: chương trình nghệ thuật lưu động, chiếu phim, hoạt động thư viện, câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ và các sự kiện cộng đồng. Đồng thời, việc tôn trọng và phát huy vai trò của đồng bào các dân tộc trong gìn giữ tiếng nói, chữ viết, lễ hội, nghệ thuật dân gian, nghề thủ công và tri thức truyền thống cần được chú trọng hơn nữa.
Chuyển đổi số là giải pháp quan trọng để mở rộng không gian thụ hưởng. Ngành sẽ chú trọng tham mưu số hóa tư liệu, hiện vật, hồ sơ di sản và tài nguyên thư viện; từng bước phát triển dữ liệu văn hóa, thư viện số, nội dung giới thiệu di sản trên nền tảng số, sản phẩm truyền thông và trải nghiệm trực tuyến. Nhưng số hóa phải gắn với khả năng khai thác thực tế, tính chính xác của dữ liệu, bản quyền và an toàn thông tin; không chỉ dừng ở việc đưa tài liệu lên mạng. Song song với đó, ngành sẽ đẩy mạnh hướng dẫn kỹ năng số, hỗ trợ phương thức tiếp cận phù hợp cho người cao tuổi và người dân ở vùng khó khăn, để công nghệ thực sự góp phần thu hẹp khoảng cách thụ hưởng văn hóa.
PV: Con người là yếu tố quyết định chất lượng và sức sống của các hoạt động văn hóa. Trước yêu cầu đổi mới phát triển văn hóa hiện nay, ngành văn hóa sẽ có giải pháp gì để nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, phát huy vai trò chủ thể sáng tạo của cộng đồng và đổi mới tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư, lấy mức độ tham gia và sự thụ hưởng thực chất của người dân làm thước đo, thưa ông?
Ông Lê Văn Trung: Trước hết phải xây dựng đội ngũ làm công tác văn hóa có chuyên môn, trách nhiệm, kỹ năng tổ chức và khả năng kết nối cộng đồng, đặc biệt là cán bộ ở xã, phường trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc bồi dưỡng cần sát nhiệm vụ thực tế: quản lý thiết chế, xây dựng chương trình hoạt động, huy động nguồn lực đúng quy định, chuyển đổi số và đánh giá hiệu quả phục vụ.
Bên cạnh đội ngũ cán bộ thì các nghệ nhân, văn nghệ sĩ, người có uy tín, cộng tác viên và các câu lạc bộ là lực lượng quan trọng trong sáng tạo, thực hành và trao truyền văn hóa. Vai trò của người dân cần được phát huy hơn nữa. Người dân không chỉ đến xem, đến dự mà cần được đề xuất ý tưởng, lựa chọn nội dung, trực tiếp tổ chức và tham gia giám sát hoạt động. Khi cộng đồng thực sự là chủ thể, các thiết chế mới có sức sống và các giá trị văn hóa mới được gìn giữ bền vững.
“Thước đo của phát triển văn hóa không chỉ là số lượng công trình được xây dựng, mà là cơ hội tiếp cận, tham gia sáng tạo và chất lượng thụ hưởng văn hóa của mỗi người dân”. |
Đối với quản lý Nhà nước, ngành sẽ hướng tới đánh giá bằng kết quả phục vụ thay vì chỉ báo cáo số lượng công trình hay chương trình. Những tiêu chí cần quan tâm gồm tần suất và chất lượng hoạt động; số người và nhóm dân cư được tiếp cận; mức độ sử dụng thiết chế; khả năng duy trì các câu lạc bộ; sự tham gia của cộng đồng và mức độ hài lòng của người dân. Kết quả đánh giá phải là căn cứ để điều chỉnh cách tổ chức, phân bổ nguồn lực và xác định trách nhiệm của đơn vị quản lý.
Thông điệp mà chúng tôi muốn khẳng định là: phát triển văn hóa phải bắt đầu từ nhu cầu chính đáng của Nhân dân và cuối cùng phải trở lại phục vụ Nhân dân. Thành công không chỉ ở công trình được xây dựng, mà ở việc người dân có thêm không gian sinh hoạt, cơ hội sáng tạo, niềm tự hào về bản sắc và đời sống tinh thần ngày càng phong phú. Đó là mục tiêu và cũng là trách nhiệm của ngành văn hóa trong thời gian tới.
Hương Thảo (thực hiện)





Bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu