Sức khỏe tâm thần ở học sinh: Nhận diện sớm để hỗ trợ kịp thời

Áp lực học tập, kỳ vọng từ gia đình, những thay đổi về tâm sinh lý và các mối quan hệ bạn bè khiến không ít học sinh gặp khó khăn trong kiểm soát cảm xúc, thích nghi với môi trường sống. Tuy nhiên, những bất ổn về tinh thần ở lứa tuổi này đôi khi chưa được người lớn nhận biết, quan tâm đúng mức. Việc trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và có biện pháp hỗ trợ phù hợp đang trở thành yêu cầu quan trọng trong chăm sóc sức khỏe tâm thần học đường.

Chuyên gia Bệnh viện Tâm thần Thanh Hóa chia sẻ kiến thức về sức khỏe tâm thần cho các giáo viên Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa.

Không bỏ qua những dấu hiệu bất thường

Tuổi học trò là giai đoạn có nhiều biến đổi về thể chất, tâm lý và nhận thức. Cùng với niềm vui khám phá, trưởng thành, các em cũng phải đối mặt với không ít áp lực. Khối lượng kiến thức ngày càng lớn, mong muốn đạt thành tích tốt, kỳ vọng của cha mẹ, sự cạnh tranh trong học tập hay những va chạm trong quan hệ bạn bè đều có thể trở thành nguyên nhân gây căng thẳng.

Ở lứa tuổi dậy thì, khi khả năng nhận thức và kiểm soát cảm xúc chưa phát triển hoàn thiện, những tác động từ môi trường xung quanh có thể khiến học sinh dễ rơi vào trạng thái lo âu, buồn bã, tự ti hoặc mất phương hướng. Một số em có xu hướng phản ứng bằng sự cáu gắt, chống đối; trong khi những em khác lại chọn cách im lặng, thu mình, hạn chế giao tiếp với mọi người...

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh, Bệnh viện Tâm thần Thanh Hóa đã tổ chức 2 buổi tọa đàm chuyên đề tâm lý học đường tại Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT Thanh Hóa và Trường Tiểu học, THCS và THPT Đông Bắc Ga.

Tại các buổi tọa đàm, chuyên gia đã chia sẻ kiến thức chuyên môn về sức khỏe tâm thần ở lứa tuổi học sinh; phân tích các yếu tố nguy cơ và hướng dẫn giáo viên nhận biết những dấu hiệu cảnh báo sớm như thay đổi tâm trạng kéo dài, lo âu quá mức, né tránh giao tiếp, giảm sút kết quả học tập, rối loạn giấc ngủ hoặc có những hành vi bất thường. Theo các chuyên gia, giáo viên cần chú ý đến những thay đổi trong hành vi, cảm xúc của học sinh, không vội quy kết đó là biểu hiện của sự lười biếng, thiếu ý thức hay chống đối. Bởi phía sau một học sinh thường xuyên cáu gắt, sa sút học tập hoặc né tránh giao tiếp có thể là những khó khăn tâm lý cần được quan tâm, chia sẻ.

Việc phát hiện sớm tạo điều kiện để học sinh được hỗ trợ trước khi những khó khăn tâm lý trở nên nghiêm trọng hoặc kéo dài. Tuy nhiên, nhận diện dấu hiệu không đồng nghĩa với tự chẩn đoán bệnh. Khi có biểu hiện bất thường, giáo viên và gia đình cần phối hợp với chuyên gia để đánh giá, tư vấn và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp.

Lắng nghe, đồng hành cùng học sinh

Bên cạnh kiến thức nhận diện, các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh kỹ năng tiếp cận, lắng nghe và hỗ trợ tâm lý cho học sinh. Bởi cách người lớn phản ứng trước những thay đổi của trẻ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chia sẻ và tìm kiếm sự giúp đỡ của các em. Khi nhận thấy học sinh có biểu hiện bất ổn, giáo viên cần chủ động trò chuyện trong không gian riêng tư, thân thiện; lắng nghe với thái độ bình tĩnh, tôn trọng, không phán xét hay gây áp lực buộc các em phải giải thích ngay những điều đang trải qua. Với những trường hợp có biểu hiện kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập hoặc có nguy cơ gây tổn thương cho bản thân, cần nhanh chóng kết nối với gia đình và cơ sở y tế chuyên khoa.

Chăm sóc sức khỏe tâm thần học đường không thể chỉ đặt lên vai giáo viên hay nhân viên y tế trường học mà cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia tâm thần, tâm lý. Trong đó, nhà trường có vai trò quan trọng trong xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, hạn chế bạo lực học đường, bắt nạt và phân biệt đối xử. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn cần quan tâm đến diễn biến tâm lý, cảm xúc của học sinh để kịp thời phát hiện những trường hợp cần hỗ trợ. Về phía gia đình, cha mẹ cần dành thời gian trò chuyện, tìm hiểu những điều con quan tâm và khó khăn con gặp phải trong học tập, các mối quan hệ. Sự quan tâm, đồng hành và tôn trọng cảm xúc của con cần được duy trì ngay cả khi trẻ không đạt kết quả học tập như kỳ vọng.

Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Thanh Hóa, Lê Bật Tân cho biết: Bệnh viện sẽ tiếp tục đồng hành cùng các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh thông qua các hoạt động trao đổi chuyên môn, tư vấn và nâng cao nhận thức về chăm sóc sức khỏe tâm thần. Qua đó, góp phần tăng cường kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và hỗ trợ những tổn thương tinh thần ở lứa tuổi học sinh.

Sức khỏe tâm thần có vai trò quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em. Vì vậy, bên cạnh việc trang bị kiến thức, kỹ năng và rèn luyện thể chất, học sinh cần được quan tâm, bảo vệ về đời sống tinh thần. Khi những thay đổi nhỏ được người lớn chú ý, những tâm tư được lắng nghe và những khó khăn được hỗ trợ đúng cách, các em sẽ có thêm điểm tựa để vượt qua áp lực, tự tin trưởng thành và phát triển lành mạnh.

Bài và ảnh: Tô Hà