Phát huy giá trị của nhà truyền thống

Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, Thanh Hóa có 166 xã, phường. Một trong những vấn đề đặt ra với chính quyền địa phương 2 cấp là làm thế nào để gìn giữ, bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa địa phương, trong đó có nhà truyền thống (NTT) khi đơn vị hành chính thay đổi.

Không gian bên trong Nhà truyền thống tại xã Lưu Vệ.

Nhà truyền thống là “địa chỉ đỏ”

Xã Lưu Vệ được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của 3 đơn vị hành chính: thị trấn Tân Phong, xã Quảng Đức và xã Quảng Định cũ.

NTT huyện Quảng Xương nằm trên địa bàn xã Lưu Vệ là công trình được khởi công xây dựng vào tháng 7/2011, hoàn thành và đưa vào hoạt động năm 2014 với tổng diện tích là 10.440m2 (diện tích sàn sử dụng 552m2). Công trình có thiết kế hai tầng cao 11,6m với 5 không gian trưng bày được chia làm 5 phân khu: Không gian khánh tiết; Truyền thống lịch sử - văn hóa đất và người Quảng Xương; Truyền thống đấu tranh cách mạng; Thành tựu trong công cuộc khôi phục kinh tế và xây dựng quê hương; Hệ thống chính trị huyện Quảng Xương. Đây là nơi lưu giữ những tư liệu, hiện vật, hình ảnh phản ánh một phần tiến trình lịch sử, văn hóa, cách mạng của đất và người huyện Quảng Xương cũ.

Sau khi sáp nhập, NTT huyện Quảng Xương được giao cho Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Lưu Vệ quản lý, đến nay NTT vẫn đang phát huy tốt tác dụng, là "địa chỉ đỏ” giáo dục đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ trẻ hôm nay.

Bà Dương Thị Tường Vân, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Lưu Vệ cho biết: “Sau khi được tiếp quản NTT, trung tâm đã chủ động, tích cực tổ chức dọn vệ sinh, chỉnh trang khuôn viên, sắp xếp lại các tư liệu, hiện vật trưng bày nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, đồng thời tạo không gian giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Không chỉ là địa điểm tham quan của các nhà trường, nơi tổ chức trưng bày Hội báo xuân, NTT còn là điểm đến của Nhân dân địa phương mỗi dịp lễ tết, là nơi các thanh niên chuẩn bị lên đường nhập ngũ đến tham quan, tìm hiểu về lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng của địa phương... Tuy nhiên, để bảo quản, chăm sóc hiện vật và duy trì, phát triển NTT đòi hỏi nguồn lực tổng thể, kinh phí bảo dưỡng để NTT tiếp tục phát huy tốt vai trò, sứ mệnh”.

Cần thêm nguồn lực để duy trì, phát triển

Xã Kim Tân hiện có 2 khu NTT, một khu đặt tại thôn Vọng Thủy (xã Thành Trực cũ) và một khu đặt tại Trung tâm văn hóa xã Kim Tân.

Ông Lê Khánh Trình, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Kim Tân chia sẻ: “Công trình NTT tại trung tâm văn hóa xã sau hơn 20 năm khai thác, sử dụng, đến nay nhiều hạng mục công trình đã xuống cấp. Khó khăn hiện nay của chúng tôi là nguồn kinh phí để tu sửa, nâng cấp, sưu tầm các hiện vật, công cụ lao động, sản xuất, nhạc cụ, trang phục truyền thống... của đồng bào các dân tộc tại địa phương. Để làm được điều này, chúng tôi mong muốn các cơ quan chức năng sớm quan tâm, dành một phần kinh phí thỏa đáng hàng năm để duy trì hoạt động của NTT. Qua đó giáo dục truyền thống văn hóa tốt đẹp của đồng bào các dân tộc nói chung và dân tộc Mường nói riêng tới các thế hệ trẻ”.

Để duy trì, phát huy giá trị NTT, xã Thạch Quảng (được sáp nhập từ 3 xã Thạch Lâm, Thạch Tượng, Thạch Quảng cũ) đang có kế hoạch xây dựng NTT để lưu giữ các giá trị truyền thống của địa phương.

Ông Nguyễn Xuân Mạnh, Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Quảng cho biết: “Sau khi sáp nhập, việc duy trì hoạt động cũng như bảo tồn NTT của các xã cũ gặp phải một số khó khăn do cơ sở vật chất, nhân lực, kinh phí duy trì hoạt động... Do đó, xã đang có kế hoạch xây dựng NTT của xã Thạch Quảng mới để cụ thể hóa nghị quyết chuyên đề của xã về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Mường gắn với phát triển du lịch, qua đó lưu giữ và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc Mường. Sau khi xây dựng xong, NTT sẽ là nơi trưng bày, giới thiệu những nét văn hóa truyền thống đặc trưng của người dân tộc Mường để các thế hệ người dân đặc biệt là các em học sinh đến tìm hiểu, trải nghiệm các giá trị văn hóa đặc trưng như nhà sàn, trống đồng, trang phục và phong tục tập quán, văn hóa dân tộc...”.

Việc sáp nhập địa giới hành chính đang tạo ra nhiều thuận lợi để có thể hiện thực hóa các chính sách bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Để “khơi thông” nguồn lực phát triển, rất cần sự quan tâm đúng mức của các cấp, ngành, địa phương, bởi văn hóa không chỉ là di sản của quá khứ, mà còn là những “viên gạch” quý để xây dựng tương lai bền vững.

Bài và ảnh: Linh Hương