Nơi hội tụ văn hóa và tâm linh

Bên dòng sông Lèn, đền Cây Thị nép mình giữa cảnh sắc sông nước, mang một vẻ đẹp vừa trầm mặc vừa cuốn hút. Trong không gian ấy, tiếng hát chầu văn khi khoan thai, lúc rộn ràng như nối hiện tại với những lớp văn hóa tín ngưỡng đã được trao truyền qua bao thế hệ, tạo nên không gian văn hóa riêng.

Đền Cây Thị hay còn gọi là Đền Chầu Đệ tứ (xã Hà Trung).

Không phải ngẫu nhiên mà đền Cây Thị trở thành điểm đến được nhiều người tìm về trong hành trình khám phá những giá trị văn hóa, lịch sử của vùng đất Hà Trung. Ngôi đền nằm trên tuyến đê sông Lèn - một “con đường di sản” nối tiếp những địa chỉ văn hóa, tâm linh giàu dấu ấn, như: đền thờ Lý Thái úy, chùa Linh Xứng, đền Hàn Sơn, đền Cô Bơ... Men theo triền đê, một bên là dòng sông Lèn mang vẻ đẹp thơ mộng, một bên là những làng quê, núi đồi và những dấu tích văn hóa được bồi đắp qua thời gian. Mỗi di tích trên hành trình ấy lại gắn với một lớp ký ức, một câu chuyện, một tín ngưỡng; cùng tạo nên không gian văn hóa đặc trưng của vùng đất ven sông.

Trong dòng chảy ấy, đền Cây Thị gây ấn tượng trước hết bởi vị trí. Ngôi đền tựa lưng vào núi, mặt hướng ra sông Lèn. Thế đất ấy vừa tạo cảm giác vững chãi, vừa mở ra không gian khoáng đạt phía trước, để cảnh sắc thiên nhiên trở thành một phần không thể tách rời khỏi không gian thờ tự. Với nhiều du khách, sức hấp dẫn của đền Cây Thị không chỉ nằm ở yếu tố tâm linh mà còn ở sự hòa quyện giữa không gian thờ tự và cảnh sắc tự nhiên.

Chị Lê Thị Hương, phường Hạc Thành chia sẻ: “Đền không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà nơi đây có không gian rất thoáng, khá yên tĩnh, nhất là khi nghe tiếng chầu văn, cảm giác như mình được hòa vào thiên nhiên và văn hóa truyền thống ngay trong không gian của di tích”.

Tên gọi đền Cây Thị cũng bắt nguồn từ một dấu ấn rất gần gũi với đời sống. Trong khuôn viên đền có hai cây thị lâu đời, gắn bó với di tích qua nhiều năm tháng và trở thành một phần ký ức của người dân mỗi khi nhắc đến nơi này. Đền Cây Thị còn được biết đến với tên đền Chầu Đệ tứ, gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt. Theo một số tài liệu viết về đạo mẫu, Chầu Đệ tứ là một vị thánh trong đạo mẫu tứ phủ Việt Nam. Người đứng thứ tư trong hàng tứ phủ Chầu Bà, danh hiệu là Chiêu Dung công chúa. Chầu Đệ tứ được coi là người hầu cận bên thánh Mẫu, gắn với nhiều huyền tích về việc phò vua, giúp nước và trấn giữ vùng sông nước Hà Trung. Để tưởng nhớ công đức của Chầu Đệ tứ, người dân lập đền thờ trên vùng đất Hà Trung - tương truyền từng là nơi bà dẹp giặc năm xưa. Ngôi đền trở thành nơi gửi gắm niềm tin và đời sống tinh thần của cộng đồng. Những câu chuyện mang màu sắc của truyền thuyết và tín ngưỡng dân gian ấy được lưu truyền cùng việc duy trì nghi lễ và thực hành tín ngưỡng đã tạo nên sức sống cho di tích trong đời sống hôm nay.

Bước vào khu đền, dấu ấn của tín ngưỡng thờ Mẫu được thể hiện qua hệ thống cung thờ và cách tổ chức không gian. Khu đền chính gồm: cung Đệ nhất thờ Tam tòa Thánh Mẫu; cung Đệ nhị thờ Chầu Đệ tứ và Hội đồng Thánh Chầu; cung Đệ tam thờ Ngọc Hoàng Thượng đế và Hội đồng Quan lớn. Hai lầu trong khuôn viên là nơi thờ Hội đồng Thánh cô và Thánh cậu. Các công trình trong khuôn viên di tích được bố trí hài hòa, tạo nên một không gian vừa trang nghiêm, vừa giàu tính biểu tượng. Đáng chú ý, tháp Bút là một điểm nhấn về kiến trúc, góp phần làm nên diện mạo riêng của di tích.

Trong không gian ấy, những giá trị của di tích không chỉ được lưu giữ qua kiến trúc hay những câu chuyện được kể lại, mà còn hiện diện trong từng nghi lễ được thực hành. Gắn bó với đền Cây Thị nhiều năm, thủ nhang đồng đền Trần Anh Tuấn dành nhiều tâm huyết để giữ gìn sự nền nếp, trang nghiêm của không gian thờ tự, chia sẻ: “Bên cạnh giữ gìn cảnh quan, không gian thờ tự, tôi luôn chú trọng thực hành tín ngưỡng đúng với những giá trị truyền thống. Đồng thời, tuyên truyền, hướng dẫn người dân, du khách thực hành tín ngưỡng văn minh, phù hợp. Qua đó góp phần giữ được sự trang nghiêm của di tích và bảo tồn những giá trị văn hóa gắn với đền Chầu Đệ tứ”.

Phó Chủ tịch UBND xã Hà Trung, Mai Văn Thành, cho biết: “Đền Cây Thị không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của Nhân dân mà còn là một di tích gắn với đời sống văn hóa của địa phương. Vì vậy, xã luôn quan tâm bảo vệ cảnh quan, giữ gìn các giá trị văn hóa, tín ngưỡng của di tích; kết nối với các di tích, điểm đến ở khu vực hình thành tuyến tham quan văn hóa, tâm linh, qua đó phát huy giá trị di tích và tạo thêm sức hút đối với du khách. Công tác tuyên truyền, vận động người dân và du khách nâng cao ý thức trong việc bảo vệ di tích, thực hành tín ngưỡng văn minh cũng được quan tâm, triển khai thường xuyên".

Bài và ảnh: Thùy Linh