Khi “văn hóa tre luồng” trở thành sản phẩm du lịch

Với diện tích tự nhiên hơn 147km2, gần 90% diện tích là rừng tự nhiên và rừng trồng, xã Thiên Phủ có lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng. Ở đây, cây luồng không chỉ tạo sinh kế mà đã đi vào đời sống, ký ức và văn hóa của nhiều thế hệ người dân. Từ những cánh rừng luồng, địa phương đang tìm cách tạo nên những trải nghiệm mới để một giá trị vốn quen thuộc trở thành sản phẩm du lịch.

Những sản phẩm từ tre luồng được sử dụng trong mỗi bữa ăn của du khách.

Ở Thiên Phủ, nhắc đến cây luồng là nhắc đến một phần đời sống người dân vùng cao. Theo Chủ tịch UBND xã Thiên Phủ Phan Văn Đại, trước đây cây luồng gần như là nguồn sống chủ yếu của người dân địa phương. Bao thế hệ sinh ra, lớn lên giữa những cánh rừng luồng; từ cây luồng, người dân có măng để ăn, có nguyên liệu làm các sản phẩm thủ công và có thêm thu nhập trang trải cuộc sống. “Người dân nơi đây sinh ra trong rừng luồng, lớn lên cùng rừng luồng, chính rừng luồng đã nuôi sống bao thế hệ”, ông Đại nói.

Bởi thế, cây luồng không đơn thuần là một loại cây kinh tế. Những cánh rừng xanh ngút ngàn đã trở thành một phần không gian sống, gắn với tập quán, sinh hoạt và ký ức của cộng đồng. Qua năm tháng, cây luồng đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa của người dân Thiên Phủ. Xã Thiên Phủ hiện có diện tích và chất lượng luồng thuộc nhóm lớn nhất cả tỉnh. Nhưng theo lãnh đạo địa phương, nếu chỉ dừng ở khai thác nguyên liệu thì giá trị của cây luồng vẫn chưa được phát huy hết. Từ cách nghĩ ấy, địa phương bắt đầu tính đến việc đưa rừng luồng vào các sản phẩm du lịch.

Một trải nghiệm đang được hướng tới là đưa du khách vào rừng cùng người dân hái măng. Công việc vốn quen thuộc với bà con có thể trở thành một hành trình khám phá khi du khách được đi dưới tán luồng, tìm hiểu cách cây luồng sinh trưởng, cách lấy măng và thưởng thức những sản vật được tạo ra từ chính cánh rừng. Không phải một trải nghiệm được dựng lên cho du khách, đó chính là đời sống thường ngày của người dân Thiên Phủ.

Cùng với trải nghiệm trong rừng, những sản phẩm được làm từ luồng cũng có thể trở thành một phần của câu chuyện du lịch. Từ măng khô đến các sản phẩm thủ công, mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị hàng hóa mà còn kể về một loài cây đã gắn bó với cộng đồng qua nhiều thế hệ. Câu chuyện về cây luồng vì thế đang được Thiên Phủ đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn: khai thác giá trị văn hóa để tạo thêm sinh kế, thay vì chỉ khai thác tài nguyên.

Nếu rừng luồng là phần nền của đời sống, thì những giá trị văn hóa trong mỗi bản làng lại là phần hồn của hành trình trải nghiệm. Trong đó, nghề dệt thổ cẩm đang được người dân gìn giữ và từng bước đưa vào phát triển du lịch cộng đồng. Giữa những cánh rừng tre luồng, những người phụ nữ vẫn miệt mài bên khung dệt, tạo nên những chiếc khăn, tấm chăn và đồ lưu niệm mang hoa văn truyền thống.

Cảnh quan thiên nhiên hữu tình với đồng lúa, rừng luồng là những tiềm năng cho du lịch Thiên Phủ.

Chị Hà Thị Miên (SN 1991) cho biết, nhóm dệt của bản hiện có khoảng 40 thành viên, chia thành 3 địa điểm sản xuất. Sản phẩm chủ yếu được làm vào thời gian nông nhàn, bán cho khách tham quan hoặc mang đi giới thiệu ở nơi khác. Với Thiên Phủ, nghề dệt thổ cẩm có thể trở thành một sản phẩm bổ trợ cho câu chuyện văn hóa tre luồng. Du khách đến đây không chỉ đi giữa những cánh rừng, mà còn có thể bước vào bản, xem người dân dệt vải, tìm hiểu ý nghĩa hoa văn và mua một sản phẩm được làm từ chính đôi tay của người địa phương.

Từ rừng luồng và những bản làng, Thiên Phủ còn có nhiều điều kiện mở rộng không gian du lịch trải nghiệm. Địa phương có khoảng 10 hang động lớn, nhỏ nằm rải rác giữa núi rừng, trong đó hang Nàng Mọn được xác định là một sản phẩm du lịch trọng tâm. Những khối nhũ đá với nhiều hình thù độc đáo cùng câu chuyện về cô gái đi hái dâu rồi ngủ quên giữa đại ngàn tạo nên sức hấp dẫn riêng cho nơi này. Địa hình đồi núi, rừng tự nhiên, khe suối và những cung đường quanh co cũng mở ra khả năng phát triển trekking, chạy trail, đạp xe địa hình. Chợ Mường Khăng, với những phiên họp vào thứ bảy tuần thứ hai và thứ tư hằng tháng, lại có thể trở thành không gian để du khách tìm hiểu đời sống cộng đồng, thưởng thức ẩm thực và tham gia các trò chơi dân gian.

Theo ông Phan Văn Đại, cây luồng không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn có thể trở thành điểm bắt đầu để du khách bước vào đời sống Thiên Phủ. Được trải nghiệm đi dưới tán rừng, hái măng cùng người dân, tìm hiểu những sản phẩm làm từ luồng, rồi tiếp tục đến bản làng, bên khung dệt thổ cẩm, bên bếp lửa và những sinh hoạt văn hóa truyền thống. Từ một loài cây đã nuôi sống bao thế hệ, “văn hóa tre luồng” đang được kỳ vọng mở ra một giá trị mới, khi những gì vốn thân thuộc trong đời sống người dân trở thành trải nghiệm của du khách; qua đó vừa góp phần giữ gìn bản sắc, vừa tạo thêm sinh kế từ chính những giá trị quê hương.

Bài và ảnh: Đình Giang