Những giá trị cũ trong đời sống mới trên quê hương Thọ Lập

Từ những ngôi đình làng, nếp nhà cổ đến các di tích cách mạng, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang hiện diện trong đời sống hôm nay ở xã Thọ Lập. Việc gìn giữ những di sản ấy không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc quê hương, mà còn là nền tảng để thúc đẩy phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” (TDĐKXDĐSVH) đi vào chiều sâu.

Đình làng là một trong những không gian sinh hoạt văn hóa của người dân thôn Yên Trường.

Thọ Lập là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng. Đây là nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Thọ Xuân cũ (ngày 22/7/1930) và Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa ngày (29/7/1930). Trên vùng đất này, những dấu tích của lịch sử vẫn hiện diện qua hệ thống di tích, công trình tín ngưỡng và kiến trúc cổ như: Kinh đô Vạn Lại - Yên Trường, Di tích cách mạng Yên Trường, điện Kim Luân, phủ Día, đình làng Yên Trường, đình làng Yên Lược, đình làng Quảng Ích, phố cổ Phố Đầm, hệ thống bia ký... Mỗi địa danh mang một dấu ấn riêng, nhưng cùng góp phần tạo nên diện mạo văn hóa của một vùng quê có bề dày lịch sử.

Ở thôn Yên Trường, đình làng vẫn giữ vai trò là không gian văn hóa đặc sắc của cộng đồng. Đây không chỉ là nơi người dân tổ chức lễ hội Kỳ Phúc vào tháng 2 âm lịch hằng năm, mà còn diễn ra một số cuộc họp, bàn bạc những công việc quan trọng của thôn. Cách đình không xa, Di tích cách mạng Yên Trường là nơi lưu giữ những dấu tích gắn với truyền thống đấu tranh của quê hương, trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và là một trong những điểm tham quan khi tìm hiểu về vùng đất này. Trong nhịp sống hiện nay, những không gian ấy vì thế vẫn luôn là “điểm tựa” quan trọng trong xây dựng đời sống văn hóa và sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Ông Trần Huy Khiêm, Trưởng thôn Yên Trường, cho biết: “Việc bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống luôn được đặt trong chính đời sống của cộng đồng dân cư. Hiện nay, từ các hoạt động tại đình làng cho đến việc gìn giữ cảnh quan di tích và những phong tục truyền thống tốt đẹp, sinh hoạt cộng đồng vẫn được người dân duy trì. Cùng với đó, bà con tích cực tham gia các phong trào của thôn, góp phần giữ gìn những nét văn hóa truyền thống của quê hương. Hiện nay, tỷ lệ gia đình văn hóa của thôn đạt 95%”.

Nếu ở thôn Yên Trường, những giá trị xưa được “nhận diện” qua đình làng, lễ hội và ký ức về một chặng đường cách mạng, thì tại thôn Quảng Ích, dấu ấn ấy lại hiện hữu trong không gian văn hóa phố cổ Phố Đầm. Hình thành khoảng năm 1838, Phố Đầm từng là nơi giao thương sầm uất. Dấu tích của một thời “trên bến dưới thuyền” đến nay vẫn còn được nhận diện qua những ngôi nhà cổ và cấu trúc không gian phố. Cùng với hoạt động buôn bán, nhiều nghề thủ công từng phát triển tại đây như nề, nhuộm, đan lát, may mặc, kim hoàn, sành gốm, nồi đất, gạch ngói... Đến nay, 15 ngôi nhà cổ hiện vẫn được người dân gìn giữ, tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc giữa khu dân cư đang có nhiều đổi thay.

Ông Bùi Xuân Hùng, Trưởng thôn Quảng Ích, cho biết: “Thôn hiện có 728 hộ, với trên 90% gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa. Người dân trong thôn đoàn kết, tích cực tham gia các phong trào, cùng nhau giữ gìn cảnh quan và những giá trị văn hóa của quê hương. Đặc biệt, phố cổ Phố Đầm đã được công nhận là điểm du lịch. Điều đó càng thôi thúc người dân xây dựng đời sống văn hóa gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, để phố cổ Phố Đầm luôn là một nét riêng của vùng đất Thọ Lập”.

Từ thôn Yên Trường đến thôn Quảng Ích, những “giá trị cũ” không chỉ nằm trong những công trình kiến trúc được lưu giữ, mà còn hiện diện trong cách cộng đồng sử dụng không gian chung, gìn giữ nếp nhà, duy trì lễ hội và phát huy giá trị di tích cách mạng. Trong quá trình xây dựng đời sống mới, những giá trị ấy đang đứng trước yêu cầu vừa được bảo tồn, vừa được phát huy phù hợp với điều kiện thực tế, để các giá trị văn hóa không chỉ được “giữ lại”, mà thực sự trở thành động lực để xây dựng những miền quê đáng sống.

Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Thọ Lập Nguyễn Thị Mùi cho biết: “Xã đang khẩn trương hoàn thiện đề án trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích, di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu là tiếp tục bảo tồn hiệu quả giá trị di tích gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch văn hóa - tâm linh tại địa phương. Từ đó, các giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong đời sống hôm nay, góp phần làm nên bản sắc và sức sống của quê hương Thọ Lập trong quá trình phát triển”.

Bài và ảnh: Hoài Anh