Nhận diện sớm những thay đổi tâm lý học đường

Cùng với giáo dục kỹ năng sống, phòng, chống bạo lực học đường, các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh đang tăng cường phối hợp giữa nhà trường và gia đình, phát huy vai trò của giáo viên, tổ tư vấn tâm lý học đường trong nắm bắt tâm tư, tình cảm của học sinh. Việc chủ động nhận diện và hỗ trợ ngay từ những dấu hiệu ban đầu được xem là giải pháp quan trọng, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện.

Trường THPT Quảng Xương 4 tổ chức khám, tư vấn sức khỏe cho học sinh.

Áp lực học tập, quan hệ bạn bè, những biến đổi tâm sinh lý lứa tuổi hay tác động từ mạng xã hội có thể khiến học sinh gặp những khó khăn về tâm lý. Những thay đổi trong giao tiếp, kết quả học tập, hành vi, cảm xúc nếu được nhận diện sớm sẽ giúp người lớn có cơ hội đồng hành, hỗ trợ học sinh kịp thời.

Tại Trường THPT Quảng Xương 4, xã Tiên Trang, ngay từ đầu năm học, nhà trường đã xây dựng kế hoạch và kiện toàn tổ tư vấn tâm lý học đường, sẵn sàng hỗ trợ học sinh khi cần. Thầy Vũ Văn Thanh, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: “Hoạt động tư vấn tâm lý không chỉ được thực hiện tại phòng tư vấn mà còn được lồng ghép thông qua các tiết sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm và các hoạt động giáo dục khác. Điều quan trọng là học sinh biết mình có thể tìm đến ai khi gặp khó khăn và tin tưởng rằng những chia sẻ của mình được tôn trọng”. Theo thầy Thanh, khi nhận thấy những biểu hiện khác thường dù nhỏ ở học sinh, giáo viên không nên vội vàng kết luận hay phê bình mà cần dành thời gian trò chuyện, lắng nghe để tìm hiểu nguyên nhân. Việc nhận diện vấn đề càng sớm thì quá trình đồng hành, hỗ trợ học sinh càng thuận lợi.

Thực tế cho thấy, không phải học sinh nào cũng chủ động tìm đến giáo viên hoặc phòng tư vấn tâm lý. Tâm lý e ngại bị đánh giá, lo sợ thông tin được chia sẻ với gia đình hoặc đơn giản là không biết tìm đến ai khiến một số em có thể rơi vào trạng thái lo âu, buồn chán kéo dài, ảnh hưởng đến học tập và các mối quan hệ. Bởi vậy, để công tác tư vấn tâm lý phát huy hiệu quả, tổ tư vấn cần trở thành địa chỉ gần gũi, dễ tiếp cận đối với học sinh. Không chỉ chờ học sinh tìm đến, nhà trường cần chủ động tạo môi trường và cơ hội để các em được chia sẻ.

Cô Lê Thị Hồng Gấm, thành viên Tổ tư vấn tâm lý học đường Trường THPT Quảng Xương 4, cho biết: “Thông qua giáo viên chủ nhiệm, đoàn trường, các buổi sinh hoạt lớp và những cuộc trò chuyện riêng, tổ tư vấn chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của học sinh để kịp thời hỗ trợ khi các em gặp khó khăn”.

Bên cạnh những vấn đề tâm lý thường gặp trong môi trường học đường, sự phát triển mạnh mẽ của môi trường số cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác tư vấn, hỗ trợ học sinh. Những mâu thuẫn, bình luận tiêu cực hay hành vi bắt nạt có thể tiếp diễn trên mạng xã hội, vượt ra ngoài phạm vi lớp học và nhà trường. Trước thực tế đó, cùng với nắm bắt, hỗ trợ học sinh, các nhà trường chú trọng trang bị cho các em kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số và biết tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp vấn đề.

Tại Trường THCS Quảng Ngọc, xã Quảng Ngọc, sau sáp nhập, nhà trường có 2.066 học sinh tại 1 điểm trường chính và 3 phân hiệu. Với số lượng học sinh đông, việc nắm bắt tâm lý, kịp thời tư vấn, hỗ trợ các em vượt qua những trở ngại về tâm lý được nhà trường xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Cô Nguyễn Thị Hường, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: “Tư vấn tâm lý học đường cần chú trọng công tác phòng ngừa, thay vì chỉ xử lý khi sự việc đã xảy ra. Vì vậy, nhà trường phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong nắm bắt tình hình học sinh; đồng thời tăng cường phối hợp giữa giáo viên bộ môn, bộ phận tư vấn, cán bộ quản lý và cha mẹ học sinh để kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường, từ đó có giải pháp hỗ trợ phù hợp”.

Năm học 2026-2027, đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao hiệu quả tư vấn tâm lý, chăm sóc sức khỏe học đường và xây dựng môi trường giáo dục an toàn. Hiệu quả của công tác này không chỉ được thể hiện ở việc giải quyết các vụ việc phát sinh, mà quan trọng hơn là khả năng nhận diện nguy cơ, chủ động hỗ trợ học sinh trước khi những khó khăn trở nên nghiêm trọng. Một trong những khó khăn hiện nay là nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác tư vấn. Thực tế, nhiệm vụ tư vấn tâm lý học đường đang được giao cho giáo viên kiêm nhiệm, trong khi tư vấn tâm lý đòi hỏi những kiến thức, kỹ năng nhất định. Vì vậy, việc tập huấn, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác tư vấn tâm lý là yêu cầu cần được quan tâm.

Một môi trường học đường an toàn không chỉ là nơi không có bạo lực, mà còn là nơi học sinh được lắng nghe, chia sẻ và hỗ trợ khi gặp khó khăn. Khi giáo viên chủ động nhận diện, tổ tư vấn phát huy vai trò, gia đình đồng hành và nhà trường có những giải pháp hỗ trợ kịp thời, mỗi học sinh sẽ có thêm điểm tựa để vượt qua áp lực, ổn định tâm lý và trưởng thành.

Bài và ảnh: Linh Hương