Nhớ những ngày “bổ túc văn hóa” cho đồng đội nơi chiến trường
Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, khi bom đạn có thể cày nát mặt đường, vùi lấp những nhịp cầu, vẫn có những lớp học đặc biệt được duy trì nơi chiến trường. Không bảng đen đúng nghĩa, không bàn ghế, không ánh đèn, những người thầy thanh niên xung phong (TNXP) vẫn miệt mài dạy học cho đồng đội. Họ vừa cầm cuốc, cầm xẻng mở đường, vừa cầm phấn gieo con chữ, thắp lên khát vọng học tập giữa những ngày tháng gian khổ.

Ông Vũ Ngọc Linh (bên trái) và ông Nguyễn Trọng Cốc ôn lại kỷ niệm ngày dạy bổ túc văn hóa cho đồng đội.
Trong căn nhà nhỏ ở ngõ Phú Tứ Tây, phường Hạc Thành, khi nhắc về những năm tháng tuổi trẻ, ông Nguyễn Trọng Cốc, cựu TNXP kể về những lớp học nơi chiến trường, giọng ông đôi lúc nghẹn lại. Ông nhớ những người đồng đội từng ngồi bên mình học phép tính, công thức toán học.
Tháng 4/1972, chàng thanh niên Nguyễn Trọng Cốc tham gia lực lượng TNXP làm nhiệm vụ mở đường, bảo vệ các cây cầu Lèn, Cáp Lèn, Báo Văn, cầu Ghép... trên địa bàn các huyện cũ: Hà Trung, Hậu Lộc, Nga Sơn, Tĩnh Gia, góp phần bảo đảm mạch máu giao thông, chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam. Ban ngày, họ đối mặt với bom rơi, đạn nổ, san lấp hố bom, phá đá, làm đường, giữ cầu. Giữa nhịp sống khẩn trương ấy, một nhiệm vụ đặc biệt vẫn được duy trì song hành: Đó là bổ túc văn hóa cho đồng đội. Khi ấy, Ty Giáo dục Thanh Hóa phối hợp với Ty Giao thông tổ chức các lớp bổ túc văn hóa cho chiến sĩ chưa hoàn thành chương trình học phổ thông. Bên cạnh giáo viên chuyên trách, những cán bộ, chiến sĩ TNXP đã tốt nghiệp cấp 3 (hết lớp 10/10) được phân công làm giáo viên kiêm chức. Ông Cốc là một trong số đó, đảm nhận dạy bổ túc văn hóa các môn Toán, Lý cho khoảng 20 đồng đội thuộc đơn vị C2912, N291 chưa hoàn thành chương trình các lớp 5, 6, 7.
Nhớ lại những ngày đứng lớp, ông Cốc kể: “Thời điểm năm 1972, cuộc kháng chiến chống Mỹ ngày càng ác liệt. Lớp học không có địa điểm cố định, chúng tôi phải mượn nhà dân. Ban ngày làm đường, san lấp hố bom, làm cầu, xong việc thì tranh thủ học luôn, không học buổi tối vì nếu có ánh đèn, sợ máy bay địch phát hiện. Tôi chưa có nghiệp vụ sư phạm nên được thầy giáo chuyên trách hướng dẫn cách truyền đạt kiến thức”.
Lớp học thời chiến chẳng có bảng đen đúng nghĩa. Vài tấm gỗ, cánh cửa ghép lại thành bảng; khi thiếu giấy bút, học viên viết trên vách đá, tấm gỗ, nền đất. Thầy và trò bằng tuổi hoặc hơn kém nhau một vài tuổi, nhưng tất cả đều dành cho nhau sự tôn trọng, sẻ chia.
Điều khiến ông Cốc nhớ nhất là tinh thần ham học của đồng đội. Có người đã học lớp 2, lớp 3 nhưng vẫn chưa viết thành thạo; có người tranh thủ từng phút nghỉ ngơi để ôn bài. Không ai nề hà khó khăn, cũng chẳng ai lấy lý do bom đạn để bỏ dở việc học hành. Người biết nhiều chỉ cho người biết ít, thầy hướng dẫn trò, đồng đội lại giúp đỡ nhau. Cứ thế, những lớp học đặc biệt vẫn bền bỉ sáng lên giữa chiến trường. Trong số những học trò năm ấy, ông Cốc nhớ anh Mai Văn Thước, quê Nga Sơn nổi tiếng chăm chỉ, chưa từng nghỉ buổi nào. Sau khi được Ty Giáo dục công nhận hoàn thành chương trình bổ túc văn hóa lớp 7, anh xuất ngũ, về công tác tại Ty Giao thông, phụ trách bến phà Na Sài, huyện Quan Hóa cũ và đảm nhận nhiều công việc khác.

Ông Vũ Ngọc Linh (bên trái) và ông Nguyễn Trọng Cốc ôn lại kỷ niệm ngày dạy bổ túc văn hóa cho đồng đội.
Không riêng ông Cốc, ông Vũ Ngọc Linh, ở đường Bà Triệu, phường Hạc Thành, cũng có những ký ức không thể quên về những lớp học thời chiến. Hồi đó, ông làm Trưởng ban liên lạc và trinh sát N291, ông được Ty giáo dục tập huấn, phân công dạy bổ túc văn hóa môn Toán, Lý cho 5 cán bộ TNXP phục vụ văn phòng của N291. Lớp học của ông Linh kéo dài khoảng một năm và học ban ngày nên thầy và trò có điều kiện học tập thuận lợi hơn. Dẫu vậy, với người thầy không chuyên, việc truyền đạt kiến thức cho đồng đội vẫn đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm. Ông vui vì những bài giảng của mình đã giúp đồng đội hoàn thành chương trình học, có thêm cơ hội tiếp tục học tập, trưởng thành sau ngày ra quân, góp một phần nhỏ bé giúp bạn mình có thêm hành trang bước vào cuộc sống. Sau này, ông Linh được điều chuyển công tác, thi đỗ đại học, chuyên ngành kinh tế kế hoạch rồi về công tác trong ngành thống kê, ngành thuế tỉnh Thanh Hóa. Trải qua nhiều vị trí công tác, ông vẫn giữ liên lạc với đồng đội và luôn trân trọng khoảng thời gian đứng lớp giữa chiến trường.
Những lớp học chỉ từ 1 đến 3 năm trong nhiệm kỳ TNXP đã lùi xa theo năm tháng, nhưng tình thầy trò, nghĩa đồng đội vẫn còn nguyên vẹn. Mỗi dịp lễ, kỷ niệm ngày truyền thống TNXP, tri ân Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), ông Cốc và ông Linh gặp nhau, cùng nhắc nhớ chuyện cũ. Những câu chuyện tưởng chừng đã nằm sâu trong ký ức lại được khơi dậy bằng niềm xúc động và tự hào. Người nhớ một chi tiết, người bổ sung một câu chuyện, để ký ức về những người thầy áo xanh và học trò giữa chiến trường thêm đầy đặn. Họ đã viết nên một câu chuyện đẹp về tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó và nghĩa tình đồng đội - những phẩm chất cao quý của thế hệ thanh niên Việt Nam.
Bài và ảnh: Lê Hà





Bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu