Nhận diện thủ đoạn lừa đảo từ những tình huống thực tế

Từ thông báo trúng thưởng, giả danh cán bộ đăng kiểm đến giả danh sĩ quan quân đội đặt mua hàng, các đối tượng lừa đảo liên tục thay đổi kịch bản để tiếp cận người dân. Việc đưa những vụ việc, thủ đoạn đã xảy ra vào nội dung tuyên truyền tại cơ sở và trên nền tảng số giúp người dân nhận biết dấu hiệu bất thường, chủ động kiểm chứng trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân.

Công an xã Hà Long tuyên truyền, phổ biến pháp luật và các biện pháp phòng, chống tội phạm trên không gian mạng cho cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 48.

Cảnh báo từ những tình huống cụ thể

Tại xã Hà Long, các phương thức, thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng đang được Công an xã đưa vào nội dung tuyên truyền tại cơ sở. Từ tài liệu do Công an tỉnh Thanh Hóa cung cấp, những vụ việc đã xảy ra trên cả nước được biên soạn thành từng tình huống để người dân nhận biết cách các đối tượng tiếp cận, dẫn dụ và chiếm đoạt tài sản.

Ví như tình huống: Ngày 14/6/2026, chị T.T.H., sinh năm 1999, nhận được tin nhắn thông báo trúng thưởng từ một hệ thống bán lẻ sản phẩm dành cho mẹ và bé mà chị từng mua hàng. Tin nhắn đến yêu cầu chị chuyển tiền để hoàn tất thủ tục nhận quà. Từ những phần quà nhỏ, giá trị giải thưởng được nâng dần, có cả ô tô; số tiền phải chuyển cũng tăng theo. Tin rằng hoàn thành đủ các bước sẽ nhận được thưởng, chị H. chuyển hết số tiền đang có rồi vay thêm người thân. Đến khi nhận ra bị lừa, số tiền bị chiếm đoạt theo trình báo là hơn 4 tỷ đồng.

Thủ đoạn thông báo trúng thưởng không mới nhưng ngày càng được tổ chức bài bản. Một kịch bản khác là lợi dụng nhu cầu đăng kiểm phương tiện. Theo tài liệu tuyên truyền, ngày 10/6/2026, anh B.V.D., sinh năm 1989, có xe tải đến hạn đăng kiểm nên tìm hiểu thủ tục trực tuyến. Sau khi thanh toán 9.000 đồng, anh nhận cuộc gọi của người tự xưng cán bộ Cục Đăng kiểm Việt Nam, yêu cầu xác thực thông tin vì người đăng ký và người chuyển tiền không trùng nhau. Em gái anh D. được hướng dẫn cung cấp thông tin cá nhân, truy cập đường link; sau đó 130 triệu đồng trong tài khoản bị chiếm đoạt.

Một thủ đoạn khác là giả danh cán bộ quân đội, trường học để đặt mua hàng. Trong một vụ việc được đưa ra cảnh báo, người làm nghề xây dựng nhận cuộc gọi của người tự xưng cán bộ hậu cần, đặt mua số lượng lớn giường tầng. Sau đó, đối tượng giới thiệu một “nhà cung cấp”, đưa ra mức chênh lệch hấp dẫn, chuyển trước 50 triệu đồng làm tin và gửi hình ảnh, video bốc xếp hàng hóa. Người bị hại chuyển 550 triệu đồng và chỉ phát hiện bị lừa khi không thể liên lạc.

Trên thực tế, ngày 2/8/2026, Công an tỉnh Thanh Hóa thông tin Phòng Cảnh sát hình sự phối hợp Công an xã Hoằng Thanh triệt phá đường dây giả danh quân đội, trường học để nhờ mua bàn ghế, giường tầng; khởi tố, bắt tạm giam 6 đối tượng. Nhóm này được xác định lừa nhiều nạn nhân trên cả nước, thu lợi bất chính hàng tỷ đồng; riêng một người dân bị chiếm đoạt 990,3 triệu đồng.

Theo Công an xã Hà Long, đơn vị chưa tiếp nhận đơn trình báo của người dân trên địa bàn về việc bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng. Tuy nhiên, các đối tượng có thể tiếp cận nạn nhân từ xa qua điện thoại, mạng xã hội, đường link hoặc ứng dụng giả mạo. Vì vậy, những thủ đoạn mới vẫn được cập nhật để cảnh báo từ sớm.

Đẩy mạnh tuyên truyền trên nền tảng số

Trước tốc độ “biến hóa” của các thủ đoạn lừa đảo, Công an tỉnh Thanh Hóa đã và đang kết hợp tuyên truyền trực tiếp với tuyên truyền trên mạng xã hội, các nhóm zalo và sản phẩm tuyên truyền số để chuyển cảnh báo nhanh hơn tới người dân.

Theo Công an tỉnh Thanh Hóa, từ năm 2025 đến nay, toàn tỉnh đã tổ chức hơn 12.000 buổi tuyên truyền pháp luật; xây dựng hơn 400 phóng sự, hơn 3.000 tin, bài; phát hành gần 108.000 tờ rơi, cẩm nang, khuyến cáo. Gần 4.500 nhóm zalo kết nối với trên 1 triệu lượt người được duy trì để chuyển thông tin cảnh báo tới cộng đồng.

Ngày 6/8/2026, Ban Thanh niên Công an tỉnh Thanh Hóa tổ chức ra mắt ứng dụng “Mô phỏng phòng, chống lừa đảo”. Ứng dụng gồm 30 kịch bản với 121 phương án lựa chọn, được xây dựng từ những vụ việc, phương thức, thủ đoạn đã xảy ra. Người sử dụng được đặt vào tình huống giả định để lựa chọn cách xử lý, qua đó rèn kỹ năng nhận diện dấu hiệu bất thường và phòng tránh lừa đảo trực tuyến.

Lãnh đạo Công an tỉnh yêu cầu thường xuyên cập nhật thủ đoạn mới, đưa ứng dụng vào tuyên truyền tại cơ sở, trường học, cơ quan, doanh nghiệp, khu dân cư, chú ý người cao tuổi, học sinh, sinh viên và các nhóm có nguy cơ cao.

Tại cơ sở, những tình huống cảnh báo có thể được chuyển thành nội dung ngắn, dễ chia sẻ trên nhóm zalo, mạng xã hội và hệ thống thông tin khu dân cư. Người dân cần cảnh giác khi được yêu cầu chuyển tiền để nhận thưởng; khi người tự xưng cán bộ cơ quan Nhà nước yêu cầu truy cập đường link, cài ứng dụng; hoặc khi một đơn hàng có lợi nhuận bất thường nhưng phải chuyển tiền cho bên thứ ba.

Cơ quan công an khuyến cáo người dân không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng, căn cước, giấy tờ cá nhân cho người chưa rõ danh tính; không truy cập đường link lạ, cài ứng dụng hoặc thao tác trên điện thoại theo hướng dẫn của người lạ. Với các cuộc gọi tự xưng cán bộ cơ quan Nhà nước, lực lượng vũ trang hoặc doanh nghiệp, cần kiểm chứng qua kênh chính thức.

Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc nghi ngờ đã bị lừa, người dân cần dừng giao dịch, liên hệ ngân hàng để được hỗ trợ và trình báo cơ quan công an nơi gần nhất. Công an Thanh Hóa công khai đường dây nóng 02373.725725 để tiếp nhận thông tin.

Bài và ảnh: Tăng Thúy