Nhà thơ Định Hải - Người hát thơ cho thiếu nhi, đã về trời

Nhà thơ Định Hải - một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học thiếu nhi Việt Nam, đã qua đời ngày 30/8/2026 tại Hà Nội. Với nhiều thế hệ bạn đọc, ông là tác giả của những vần thơ trong trẻo, hồn nhiên và đặc biệt là bài thơ “Bài ca trái đất” được nhạc sĩ Trương Quang Lục phổ nhạc thành ca khúc quen thuộc “Trái đất này là của chúng mình”.

Nhà thơ Định Hải - tác giả bài thơ “Bài ca trái đất” qua đời trưa 30/8/2026. Ảnh: VOV

Nhà thơ Định Hải sinh ngày 6/6/1937 tại xã Định Hải, huyện Yên Định (nay là xã Định Tân), tỉnh Thanh Hóa. Năm 1956, ông học Ngữ văn tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp, ông công tác tại Bộ Giáo dục, sau đó làm biên tập viên tại Nhà xuất bản Kim Đồng.

Ông từng là Tổng Biên tập Tạp chí Tuổi xanh, Trưởng ban Văn học thiếu nhi, Hội Nhà văn Việt Nam; được kết nạp Hội Nhà văn Việt Nam năm 1979.

Trong sự nghiệp sáng tác, Định Hải để lại nhiều tác phẩm dành cho thiếu nhi như: “Nắng xuân trên rẻo cao” (1969), “Chồng nụ chồng hoa” (1970), “Hươu cao cổ” (1975), “Em hát - đu quay” (1976), “Nhành hoa trong vườn sớm” (1979), “Bài ca trái đất” (1983), “Nụ hôn học trò”, “Bao nhiêu điều lạ”... Năm 2007, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.

“Cái để lại của nhà thơ là tác phẩm”

Trong ký ức của những người làm văn nghệ, Định Hải là một nhà thơ sống lặng lẽ nhưng có sức ảnh hưởng sâu rộng. Dấu ấn của ông không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm, giải thưởng mà trước hết ở việc thơ ông đã đi vào đời sống, được nhiều thế hệ thiếu nhi yêu thích.

Nhà thơ Hữu Thỉnh từng kể về quá trình xét Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật cho Định Hải. Khi trong hội đồng có những ý kiến chưa thực sự hiểu nhiều về nhà thơ, nhà thơ Hữu Thỉnh đã nhắc đến sức sống của bài thơ “Bài ca trái đất”.

Theo ông, mỗi khi trẻ em cất tiếng hát “Trái đất này là của chúng mình”, người ta lập tức nhớ đến thơ Định Hải. Ý kiến này nhận được sự đồng thuận của hội đồng và kết quả là hồ sơ của nhà thơ được 100% thành viên bỏ phiếu thông qua.

Định Hải từng chia sẻ rằng làm thơ cho trẻ em cũng khó như làm thơ cho người lớn. Có bài ông viết rất nhanh, nhưng cũng có bài phải sửa chữa nhiều lần. Với ông, một bài thơ hay không chỉ dành cho trẻ em mà người lớn cũng có thể yêu thích.

Điều ông tâm đắc nhất trong sự nghiệp sáng tác cũng thật giản dị: nhiều thế hệ trẻ em đã cất cao tiếng hát từ những vần thơ của ông. “Bài ca trái đất” vì thế không chỉ là một tác phẩm, mà trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ.

Tác phẩm của nhà thơ Định Hải về thiếu nhi được trưng bày tại Bảo tàng Văn học Việt Nam. Ảnh VOV

Một nhà thơ sống lặng lẽ

Thơ Định Hải rộn ràng, hồn nhiên, giàu chất trẻ thơ, nhưng ngoài đời ông lại là người sống khá lặng lẽ. Những người bạn văn nghệ từng gặp ông đều nhớ đến vẻ điềm đạm, ít nói và sâu sắc của ông.

Năm 2014, trong chuyến đoàn nhà văn Xứ Thanh về thăm quê, khi mọi người cùng lên núi Ngọc ở Hàm Rồng, Định Hải lặng lẽ đi phía sau. Khi được nhà thơ Lê Đăng Sơn ngỏ ý dìu vì nghĩ ông mệt, ông chỉ nói: “Không cần, tôi đang ngẫm về Hàm Rồng”.

Những năm sau đó, trong các cuộc gặp gỡ của văn nghệ sĩ xứ Thanh, ông vẫn thường ngồi lặng lẽ, ít nói nhưng luôn giữ sự gắn bó với quê hương và bạn bè. Mỗi dịp tết, ông thường chủ động gọi điện hỏi thăm, xem năm nay văn nghệ sĩ xứ Thanh có gặp nhau hay không.

Những năm cuối đời, sức khỏe của Định Hải giảm sút. Năm 2020, ông từng trải qua một cơn bạo bệnh. Đến năm 2024, ông vẫn sống, trò chuyện và giữ mối liên hệ với bạn bè, dù việc đi lại ngày càng khó khăn.

Trong tình cảm của những người làm văn nghệ xứ Thanh tại Hà Nội, Định Hải là một người đặc biệt. Nhà thơ Trần Đăng Khoa coi ông vừa là người thầy, vừa là người bạn. Nhà thơ Trịnh Xuân Thu cũng là người gắn bó với Định Hải trong nhiều năm, nhất là những năm cuối đời khi ông còn có thể giao lưu với bạn bè.

Tôi nhớ mãi lần tôi và nhà thơ Nguyễn Thị Mai đến thăm nhà thơ Định Hải khi nhà thơ đang ốm. Hôm ấy, người tiếp chúng tôi là chị Hảo, vợ nhà thơ Định Hải. Nguyễn Thị Mai nói một câu mà tôi nhớ mãi: “Anh Định Hải là người mà các nhà thơ chúng em rất ngưỡng mộ. Hôm nay, xin phép chị cho em được hôn anh Định Hải một lần”. Và Nguyễn Thị Mai cúi đầu ôm hôn nhà thơ Định Hải thắm thiết. Người đang nằm trên giường bệnh mỉm cười trên khuôn mặt rạng rỡ.

Người con của làng Sét

Định Hải không chỉ là một nhà thơ của thiếu nhi. Trong ký ức của những người bạn xứ Thanh, ông còn là người con luôn mang theo quê hương trong cuộc đời và sáng tác.

Nhà thơ Định Hải. Ảnh: Gia đình nhà thơ cung cấp

Định Hải sinh ra ở làng Sét, xã Định Hải, huyện Yên Định cũ (nay là xã Định Tân). Cùng với người anh trai là nhà thơ Nguyễn Bao, ông là một trong những người con của vùng đất này để lại dấu ấn trong đời sống văn học.

Tháng 10/2025, tôi về thăm nhà thơ Nguyễn Minh Khiêm ở xã Yên Định. Tôi nói với Nguyễn Minh Khiêm một nguyện vọng tha thiết là đến thăm căn nhà của Định Hải và Nguyễn Bao ở làng Sét, xã Định Hải, huyện Yên Định xưa. Khi tìm về căn nhà cũ nơi hai anh em Định Hải và Nguyễn Bao từng sinh ra, ngôi nhà đã phủ màu rêu, nhưng người dân làng Sét vẫn nhớ và nhắc đến hai nhà thơ như những người thân trong làng.

Sự ra đi của nhà thơ Định Hải để lại khoảng trống trong đội ngũ văn nghệ sĩ xứ Thanh tại Hà Nội cũng như ở quê nhà. Nhưng trên hết, ông để lại một gia tài văn chương dành cho thiếu nhi mà nhiều thế hệ đã thuộc, đã đọc và đã hát.

Định Hải đã về trời. Nhưng những câu thơ trong trẻo về tuổi thơ, về tình yêu quê hương, đất nước và đặc biệt là thông điệp về một trái đất hòa bình vẫn còn được cất lên.

Với bạn bè văn nghệ sĩ, ông để lại một khoảng trống. Với văn học thiếu nhi, ông để lại những tác phẩm có sức sống qua nhiều thế hệ.

Và với quê hương Thanh Hóa, người con của làng Sét ấy đã để lại một dấu ấn đẹp: Một nhà thơ sống lặng lẽ, nhưng tác phẩm thì ở lại rất lâu.

Những người tài trong Hội Văn nghệ sĩ, Nhà báo Xứ Thanh tại Hà Nội cứ vơi dần. Bắt đầu từ Lê Đình Cánh, Nguyễn Bao, Lê Xuân Đức, Trần Hiệp, Anh Chi... Và đúng thời điểm chúng tôi đang chuẩn bị kỷ niệm 40 năm Hội Văn nghệ sĩ, Nhà báo xứ Thanh tại Hà Nội (1986 - 2026), thì lại thiếu một người nữa - là anh: Nhà thơ Định Hải.

Xin thắp nén tâm hương tiễn biệt người bạn thơ sinh ra từ xứ Thanh đã để lại dấu ấn trong lòng người yêu thơ cả nước.

Lê Tuấn Lộc