Người trẻ trước mối nguy từ thuốc lá điện tử

Dù đã bị cấm, thuốc lá điện tử vẫn len lỏi đến người trẻ qua mạng xã hội, các giao dịch kín và dịch vụ giao hàng. Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ lệ thuộc nicotine, những sản phẩm không rõ nguồn gốc còn đặt người sử dụng trước rủi ro về thành phần và chất lượng khó kiểm soát.

Lực lượng chức năng kiểm soát hoạt động mua bán thuốc lá điện tử trên không gian mạng.

Giao dịch chuyển vào những “góc khuất” trên mạng

Ở tuổi học sinh, sinh viên, sự tò mò và tâm lý muốn thử những điều mới không phải là chuyện hiếm. Một lời rủ rê trong nhóm bạn, một lần được đưa cho dùng thử hay bắt gặp hình ảnh sản phẩm trên mạng xã hội đều có thể trở thành điểm khởi đầu.

Đại úy Nguyễn Như Nguyện, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Thanh Hóa, cho biết trong nhóm sinh viên và thanh niên từ 18 đến 25 tuổi, một số người vẫn có tâm lý cho rằng thuốc lá điện tử ít độc hại hơn thuốc lá điếu hoặc có thể giúp giảm căng thẳng. Đây cũng là nhóm có khả năng tự chủ tài chính, dễ đặt mua trực tuyến và nhận hàng qua dịch vụ giao nhanh mà gia đình khó biết.

Sau khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 có hiệu lực, việc bày bán, quảng cáo thuốc lá điện tử tại các cửa hàng, quán cà phê, tiệm internet hay khu vực gần trường học đã giảm rõ rệt. Tuy nhiên, thị trường không vì thế mà hoàn toàn biến mất. Một phần hoạt động mua bán chuyển vào các hội nhóm kín, tin nhắn riêng và những tài khoản khó nhận diện. Người bán có thể sử dụng tài khoản ẩn danh, số điện thoại không chính chủ, tiếng lóng hoặc chuyển khách từ nền tảng này sang nền tảng khác.

Khảo sát thực tế của phóng viên cho thấy, từ một đầu mối trên TikTok, người mua có thể được chuyển sang Zalo để tiếp tục trao đổi. Từ lựa chọn thiết bị, tinh dầu, báo giá đến chốt đơn và cung cấp địa chỉ nhận hàng đều diễn ra qua tin nhắn. Đáng chú ý, người bán không xác minh tuổi hay nhân thân người mua. Điều đó đồng nghĩa một sản phẩm bị cấm vẫn có thể tiếp cận người trẻ mà không cần một cửa hàng cố định. Người mua có thể nhận hàng chỉ sau một thời gian ngắn, trong khi thông tin về nguồn gốc, thành phần và mức độ an toàn của sản phẩm lại không được kiểm chứng.

Với học sinh, sinh viên, môi trường mạng càng khiến việc tiếp cận trở nên khó kiểm soát. Những hình ảnh bắt mắt, sản phẩm có nhiều mùi vị, thiết kế nhỏ gọn hoặc cách giới thiệu như một trào lưu có thể khiến người trẻ giảm cảm giác cảnh giác.

Em Nguyễn Hữu Long, Trường TH, THCS&THPT Hồng Đức, chia sẻ: Nhiều học sinh có thể biết thuốc lá điện tử không tốt nhưng vẫn tò mò vì thấy bạn bè sử dụng hoặc bắt gặp trên mạng xã hội. Theo em, quan trọng là mỗi học sinh phải hiểu rõ tác hại và biết cách từ chối khi được rủ sử dụng. Nếu chỉ vì tò mò mà thử, rất dễ hình thành thói quen.

Nhận thức của học sinh vì vậy là một trong những yếu tố quan trọng để phòng ngừa. Bên cạnh việc tuyên truyền về tác hại, nhà trường cần giúp các em nhận diện những hình thức quảng bá, lôi kéo đang chuyển từ môi trường trực tiếp sang không gian mạng.

Không chỉ là nguy cơ lệ thuộc nicotine

Bác sĩ Lê Linh, Khoa Tâm lý lâm sàng - Nhi, Bệnh viện Tâm thần Thanh Hóa, cho biết điều đáng quan tâm là nicotine có khả năng gây lệ thuộc. Khi đã hình thành sự lệ thuộc, người sử dụng có thể xuất hiện cảm giác thèm, bứt rứt, khó chịu khi không được sử dụng. Với thanh thiếu niên, nguy cơ càng cần được lưu ý bởi đây là giai đoạn các em vẫn đang phát triển cả về thể chất, tâm lý và khả năng kiểm soát hành vi.

Theo bác sĩ Linh, phụ huynh không nên chỉ quan tâm đến việc tìm và tịch thu một chiếc thuốc lá điện tử. Khi thấy con thay đổi nhóm bạn, thường xuyên tìm cách ra ngoài, giấu thiết bị hoặc dung dịch lạ, có biểu hiện thèm dùng, bứt rứt khi không được sử dụng, kèm theo những thay đổi rõ rệt về giấc ngủ, cảm xúc, hành vi, học tập hoặc sinh hoạt, cha mẹ cần bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân.

Một điều đáng lưu tâm khác là người sử dụng có thể không biết mình đang đưa gì vào cơ thể. Một chiếc vape có thể được mua dựa trên hình dáng, giá tiền hay hương vị do người bán giới thiệu, nhưng thành phần thực tế của dung dịch bên trong không phải lúc nào cũng được kiểm soát.

Lực lượng chức năng cũng cảnh báo nguy cơ các đối tượng lợi dụng thuốc lá điện tử để pha trộn chất ma túy, chất hướng thần vào tinh dầu, tạo ra những nguy cơ đặc biệt đối với người sử dụng. Khi đó, câu chuyện không còn dừng lại ở nicotine mà còn liên quan đến nguy cơ từ những chất mà người sử dụng không biết hoặc không thể tự kiểm chứng.

Chị Nguyễn Thị Tuyết, phụ huynh học sinh, cho biết: Thực sự chúng tôi rất lo lắng. Hiện nay các cháu sử dụng điện thoại và mạng xã hội khá nhiều, trong khi phụ huynh không thể theo sát hoặc kiểm soát hoàn toàn những nội dung các cháu tiếp cận hằng ngày. Nếu việc mua bán, quảng bá thuốc lá điện tử vẫn xuất hiện trên mạng xã hội thì nguy cơ các cháu tiếp xúc với những sản phẩm này vẫn còn rất lớn.

Theo chị Tuyết, gia đình thường xuyên nhắc nhở, trao đổi với con về tác hại của thuốc lá điện tử, đồng thời định hướng các cháu sử dụng mạng xã hội đúng mục đích, không tham gia những hội nhóm hoặc nội dung không phù hợp. Tuy nhiên, bên cạnh vai trò của gia đình, chị mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục tăng cường quản lý, xử lý hành vi mua bán thuốc lá điện tử trên môi trường mạng và đẩy mạnh tuyên truyền trong trường học.

Từ những giao dịch kín trên mạng đến lời rủ rê giữa bạn bè, thuốc lá điện tử đang tiếp cận người trẻ theo những cách khó nhận diện hơn. Vì vậy, phòng ngừa không thể chờ đến khi một học sinh đã sử dụng mà cần bắt đầu trước khi trẻ cầm chiếc vape đầu tiên. Gia đình cần duy trì sự kết nối để trẻ có thể chia sẻ khi bị bạn bè rủ rê hoặc đã thử sử dụng. Nhà trường cần cung cấp thông tin và kỹ năng nhận diện những hình thức quảng bá, lôi kéo trên mạng xã hội. Các lực lượng chức năng tiếp tục kiểm soát phương thức mua bán trực tuyến, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.

Lệnh cấm đã khiến những điểm bán công khai thu hẹp, nhưng nguy cơ với người trẻ vẫn có thể xuất hiện trên màn hình điện thoại, trong một cuộc trò chuyện riêng hay từ lời rủ rê của một người bạn. Ngăn thuốc lá điện tử tiếp cận người trẻ vì thế không chỉ là kiểm soát một sản phẩm bị cấm, mà còn là ngăn từ sớm sự tò mò, tâm lý thử nghiệm và những con đường đang đưa sản phẩm này đến gần người trẻ.

Hà Phương